Сэтгүүл зүйн хамгийн чухал үнэт зүйлсийн нэг бол баримт. Харин хиймэл оюун ухаан хөгжихийн хэрээр баримтыг хуурамчаар үйлдэх боломж ч нэмэгдлээ. Сэтгүүлчид хиймэл оюун ухаанаар бүтээсэн хуурамч зураг, видеог хэрхэн шалгах талаар олон улсын туршлагатай гэрэл зургийн сэтгүүлч Жон Смокийн зөвлөмжийг санал болгож байна. Энэхүү зөвлөмжийг тэрбээр АНУ-ын жижиг, орон нутгийн хэвлэлүүдэд зориулан сүүлийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө боловсруулж өгч байжээ.

Өнгөрсөн баасан гарагт Монголын баримт шалгах Factcheck.MN-ээс сэтгүүлчдэд зориулсан "Сошиал видео бүтээх ба AI ашигласан контентыг таних нь" практик сургалт зохион байгуулав.

Сургагч Жон Смок нь Нью-Йорк хотын CUNY-ийн Крэйг Ньюмаркийн Сэтгүүл зүйн сургуулийн гэрэл зургийн сэтгүүл зүйн хөтөлбөрийн захирал юм. Тэрбээр Associated Press, SIPA Press агентлагт ажиллаж байсан бөгөөд бүтээлүүд нь The New York Times Magazine, Newsweek, Paris Match, Der Spiegel зэрэг хэвлэлд нийтлэгдсэн.

Смок сэтгүүл зүйн редакц, сэтгүүлчид хиймэл оюун ухаан ашиглах тодорхой журамтай болж уншигчидтайгаа ил тод харилцах нь нэн чухал гэдгийг онцлов.

Шинжээчийн зөвлөмж

Смок зөвлөмжөө сургалтын үеэр танилцуулж, дараа нь хоёр нүүр баримт бичиг хэлбэрээр бидэнтэй хуваалцсан юм. Түүний гол зөвлөмжүүдийг хүргэж байна.

Хиймэл оюун ухааныг хэрхэн ашигладгаа редакц вэбсайтдаа тодорхой зарлах ёстой. Дотооддоо мэргэжлийн туршлагад тулгуурласан систем бий болгож, ийм чадвартай хүн ажилд авах эсвэл ажилтнуудаа сургахад анхаарах хэрэгтэй.

Редакц бүрийн нөөц хязгаартай учир иргэний үймээн, улс төрийн сэдэв, байгалийн гамшгийн мэдээ зэрэг эрсдэл өндөртэй нийтлэлийг онцгой нягталж шалгах нь оновчтой.

Смокийн хэлснээр хамгийн сайн журам доороос дээш боловсрогддог. Өөрөөр хэлбэл, өдөр тутам мэдээ бэлтгэдэг гэрэл зургийн редактор, сэтгүүлчид юу үр дүнтэй болохыг тодорхойлох нь мэдээ бэлтгэх өнөөгийн практикийг сайн мэдэхгүй удирдлагаас илүү оновчтой. Тиймээс журмыг мэргэжилтнүүд боловсруулж, удирдлага баталж, олон нийтэд нээлттэй зарлах нь зүйтэй.

Хиймэл оюун ухаан ашиглах бол бүтээсэн дүрсээ заавал тэмдэглэж, уншигчдад ил тод мэдэгдэх ёстой. Мэдээний нийтлэлд хиймэл оюун ухаанаар бүтээсэн зургийг хэзээ ч ашиглаж болохгүй. Харин бодит гэрэл зураг мэт дүрсийн оронд чимэглэл зураг бүтээхэд ашиглах нь оновчтой гэв.

Сэтгүүл зүйн редакц хиймэл оюун ухааны дүрсийг хэзээ юунд ашиглаж болох, хэзээ юунд ашиглаж болохгүйг тохиролцож, тодорхой босготой байх ёстой.

Хуурамч баримтыг хэрхэн шалгах вэ

Хиймэл оюун ухаанаар бүтээсэн зураг, видео түгээмэл болжээ. Смокийн хэлснээр тэдгээрийн улам олон хэсэг нь хүмүүсийг төөрөгдүүлэх зорилготой бөгөөд заримыг нь төрийн албан тушаалтнууд өөрсдөө тарааж, хэвлэл мэдээлэлд итгэх олон нийтийн итгэлийг сулруулж байна. Хуурамч баримтыг илрүүлэх, нягтлах онлайн хэрэгслүүд олширч байгаа ч одоогоор аль нь ч хангалттай үр дүнтэй биш, хувиар гаргадаг үр дүн нь заримдаа бодит зургийг хиймэл гэж буруу тодорхойлдог. Тиймээс туршлагатай редакцууд ганц хэрэгсэлд найдалгүй, хэд хэдэн аргыг хослуулж, үр дүнг бусад шинжилгээтэй харьцуулан дүгнэдэг.

Смок хэрэгслээс өмнө сэтгүүлзүйн дөрвөн энгийн асуултаас эхлэхийг зөвлөж байна. Эх сурвалж нь хэн бэ, итгэл хүлээхүйц үү? Тухайн үйл явдлын өөр зураг, видео, баримт бий юу? Газар, цаг агаар, огноо зэрэг нөхцөл нь таарч байна уу? Энэ контентоос хэн ашиг хүртэж, хэн хохирох вэ?

Хиймэл оюун ухаан нарийн ширийн зүйл дээр алдаа гаргасаар байна. Арын дэвсгэр дээрх жижиг бичиг, тоо ихэвчлэн гажсан, уншигдахгүй байдгаар нь таньж болно. Сүүдэр, гэрлийн чиглэл зургийн бусад хэсэгтэй таардаггүй. Арьс хэт гялалзсан, өнгө хэт тод харагддаг. Видеонд нүүр царай кадр хооронд зөрөх, хөдөлгөөн бүдэг, сүнс мэт харагдах тохиолдол бий. Мөн зургийн огноо, байршлын мэдээлэл агуулсан мета өгөгдөл байхгүй эсвэл утгагүй байх нь өөрөө сэжүүр болно. Гэхдээ аль ч шинж тэмдэг дангаараа баталгаа болохгүй, харин олон аргыг зэрэг ашиглаж хуурамч баримтыг таньж болно.

Ажилтнуудаа сургахдаа The New York Times-ын бодит болон хиймэл зураг, видеог ялгах асуулт хариултыг ашиглаж болохыг тэрбээр санал болгов.

Редакц дотор ба уншигчдын өмнө мөрдөх журам

Редакц дотор баримтлах журам:

1. Мэдээний нийтлэлд хиймэл оюун ухаанаар бүтээсэн зураг хэзээ ч ашиглахгүй.
2. Дүрс шалгах мэргэжилтэн томилж, эргэлзээтэй үед хоёр дахь хүний санал авах.
3. Хурд ба баталгааны хооронд сонголт хийх: "баталгаажаагүй" гэж тэмдэглэх тодорхой зам гаргах.
4. Зөвшөөрөгдөх засварыг (гэрэлтүүлэг, тайрах, өнгө) хориглох засвараас (нөхөж зурах, объект нэмэх, арилгах) салгаж тогтоох, ашигласан хэрэгсэл бүрийг бүртгэх.
5. Өөрийн платформ дээр зургийн эх үүсвэрийн мэдээллийг хадгалах.
6. Шалгалтын бүртгэл хөтөлж, хийсэн ажлаа тогтмол дүгнэх, алдсан тохиолдол бүрийг задлан шинжлэх.

Уншигчдын өмнө баримтлах журам:

• Хиймэл оюун ухааны журмаа олон нийтэд нээлттэй нийтлэх. Дүрсний стандарт бичвэрийнхээс өөр байж болно.
• Хиймэл оюун ухаанаар бүтээсэн аливаа зургийг тайлбар болон зохиогчийн хэсэгт тодорхой тэмдэглэж, яагаад ашигласнаа тайлбарлах.
• Эргэлзээтэй зургийн хувьд юуг мэдэж, юуг мэдэхгүй байгаа, хиймэл байх магадлалыг зургийн тайлбарт ил тод дурдах.
• Хиймэл зургийг устгах эсвэл дахин тэмдэглэх тодорхой, нээлттэй залруулгын журамтай байх.

Зураг, видеог хэрхэн шинжилж, ямар шийдэлд хүрснээ тайлбарлах нь уншигчдыг хиймэл оюун ухааны талаар соён гэгээрүүлэх арга болно гэж Смок зөвлөв.

Тэрбээр хуурамчийн нүдэнд харагдах шинж тэмдэг удахгүй алга болно гэж сануулав. Түүний хэлснээр урт хугацаанд хамгийн найдвартай хамгаалалт нь эх үүсвэрийг тогтоох, зургийн гараас гарт шилжсэн тасралтгүй гинжийг хадгалах, бие даасан эх сурвалжаар баталгаажуулах, хиймэл оюун ухааныг хэзээ ашиглаж болохыг тодорхой заасан журам юм.

Хурд ба хариуцлага

Монголын сэтгүүлчид ч хиймэл оюун ухааныг өдөр тутмын ажилдаа аль хэдийн нэвтрүүлжээ. Business.mn сайтын эрхлэгч Д.Даваадорж үүнийг сэдвийн судалгаанаас эхлээд эцсийн хувилбарыг хянах хүртэл бүх шатанд ашиглаж байна. Тэрбээр хэлэхдээ "Миний хувьд хиймэл оюун ухааныг сэдвийн судалгаа хийх, авсан ярилцлагаа буулгах, цэвэрлэх, нийтлэлийн өнцгүүд боловсруулах, эх сурвалжийн хүрээгээ тогтоох, тэлэх зэрэгт өргөн ашиглаж байна. Мөн нийтлэлийн эх, сэтгүүлийн эхний хувилбар бэлэн болсон үед техник редакторлалт хийхэд тогтмол ашигладаг. Түүнчлэн тоон мэдээлэл, судалгааны материалд дүн шинжилгээ хийхэд ашиглаж байна" гэв.

Гэхдээ хиймэл оюун ухаан ашиглахдаа хэд хэдэн зүйлд анхаарах хэрэгтэй гэж Д.Даваадорж онцолж байна. Тухайлбал, хиймэл оюун ухааны боловсруулсан баримт, мэдээллийг эргэн нягталж, баталгаажуулах, промпт өгөхдөө бүтээлч, шүүмжлэлт хандлага баримталж, промптын арга зүйд суралцах, эх сурвалжийн найдвартай байдлыг шалгах, нэг эх сурвалжийг нөгөөгөөр баталгаажуулахад хиймэл оюун ухааныг ашиглах зэрэг юм. "Хиймэл оюун ухааны технологи мэдээлэл цуглуулах, боловсруулах хурдыг нэмж байгаа ч нийтлэлтэй холбоотой шийдвэр гаргахад сэтгүүлчийн хариуцлага, ёс зүйн мэдрэмж улам чухал болж байна" гэж тэрбээр дүгнэв.

Дэлхийн томоохон редакцууд ч ийм зарчим баримталдаг. Тухайлбал, The New York Times 2024 онд баталсан журамдаа гарчиг, хураангуй бэлтгэх, засвар санал болгох, ярилцлагын асуулт санаачлахад хиймэл оюун ухаан ашиглахыг зөвшөөрсөн. Харин нийтлэл бичүүлэх, эх сурвалжийн нууц мэдээлэл оруулах, тэмдэглэгээгүйгээр хиймэл зураг, видео нийтлэхийг хориглосон. Хиймэл оюун ухаан ашигласан аливаа ажил сэтгүүлчдийн шалгасан баримтаас эхэлж, редакторын хяналтаар орох ёстой бөгөөд нийтэлсэн бүх зүйлийн хариуцлагыг сэтгүүлч хүлээнэ.

Гэхдээ бусдын туршлагыг шууд хуулах шаардлагагүй. "Монгол бол АНУ эсвэл өөр улс биш. Бусад улсаас суралцаж болно, гэхдээ Монголын соёл, ардчиллыг хамгаалах үүднээс өөрт тохирохыг та нар өөрсдөө шийдэх ёстой" гэж Жон Смок хэлсэн юм.

Хиймэл оюун ухаан бол сэтгүүлчийн хэрэгсэл, орлогч биш. Ажлыг хөнгөвчилж, цаг хэмнэдэг ч баримт шалгах, нийтэлсэн зүйлдээ хариуцлага хүлээх нь сэтгүүлчийн үүрэг билээ. Монголын хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд олон улсын туршлагыг үндэс болгон өөрт тохирсон богино, ойлгомжтой журам батлах нь баримтыг, улмаар уншигчдын итгэлийг хамгаалах эхний алхам болно.