Дэгж, дэрвэж, тоглож гүйх насан дээрээ хүүхдүүд хүн сонсоход ч бэрх хараал хэлж, гудамжинд шүлсээ хаяж, тамхи татах нь энгийн үзэгдэл болжээ. Өөрөөр хэлбэл, хүүхдүүдийн өдөр тутмын яриандаа хэрэглэж буй үгсийн тал нь хараал болчих гэсэн үг. Арван жилийн сурагчид п.., г.., л.. гэх мэтчилэн ярих үг бүрийнхээ ард эдгээр хараалын үгсийг амны уншлага мэт урсгана.

       Найзуудаараа ярьж суухдаа хүртэл нэгнээ хүний чихэнд сонсохоос бэрх ёс бус хэллэгээр дуудаж, түүнийгээ байж болох үйлдэл мэтээр авиралдаг болсон байна. Цаашлаад нийгэмд гарч байгаа хүүхдүүдийн харгис хэрцгий үйлдлүүд өдөр тутмынх нь энэ дадлаас ч бий болж байгаа нь нууц биш юм. 

         Нэр бүхий сургуулийн хичээлийн цаг өндөрлөхтэй зэрэгцэн сургуулийн гадна талбайд байрлах саравчинд, сурагчдын зан төлөв, харилцаа хандлагыг ойроос ажигдахаар хүлээж суулаа. Энэ үед бие бялдар нь дөнгөж хөгжиж буй, дунд ангийн дүрэмт өмссөн хэсэг хөвгүүд дэргэд ирээд өнөөдөр болж өнгөрсөн бүхнийгээ хоорондоо ярилцаж байгаа бололтой. 

...“Анд аа тэр муу новш чамайг өдөөд байвал мань хэд нь шууд шаалцахад бэлэн. Би бодохоор л уур хүрээд байна. П*сда. Юунаас нь ч айх хэрэггүй ээ. Тэр г*чий чинь суга шүү дээ” гэж өгүүлбэр болгоноос өнөөх л ёс бус хэллэгүүдийг огтхон ч гээхгүй ярьж байв. Дэргэд нь сонсоод суухад чихэндээ ч итгээгүй тул тэдний зүг ахин нэг харвал үнэхээр дунд ангийн хүүхдүүд байх аж. Тэдний нэг цааш үргэлжлүүлэн “П*сда минь дуугүй бай. Удахгүй тэр п*сдатай би таарна аа яахав” гэж хэлснийхээ дараа шүлсээ хаялан явж одов. Уур бухимдал, өшөө хорслыг нь хэн нэгэн тэгтлээ төрүүлсэн байж болох. Гэтэл дөнгөж, ээж аавынхаа өврөөс ч салж байгаа жаахан хүүхдүүд, дүрэмт хувцсандаа ч багтамгүй уур хилэн, хараал, зүхлийг өгүүлж байгаа нь харамсалтай байв. 

      Бид цааш үргэлжлүүлэн явсаар сургуулийн замын уулзвар дээрх гэрлэн дохио дээр хэсэг саатаж зогслоо. Хажууд зургаа юм уу, долдугаар ангийн бололтой охин уйлсан бололтой доош ширтэн, найзууд нь түүнийг тойрон зогсоно. Гэнэт мөнөөх охин уйлж эхлэхэд найз нь “Наад п*сдагаа хая. Дахиад л өөр банди зөндөө л байгаа шүү дээ” гэх. Хажууд байгаа хүмүүсээсээ ч огт санаа зовох зүйлгүйгээр мөнөөх хараалуудаа урсгасаар зам гарч одов.

       Арван жилийн хүүхдүүдийн хамгийн их очдог газар нь кофе шоп, сүлжээ дэлгүүрүүд. Сургуулийн ойролцоо байх СU сүлжээний дэлгүүрт арван жилийн хүүхдүүд хөл даржээ. Хэсэг хэсгээрээ ширээ тойрон сууцгааж, элдвийг ярилцана. Тэгснээ удалгүй ш**г**д байгаарай гэж хуруугаа бие бие рүүгээ чичнэ. Тэгснээ тас тас инээлдэж, дахиад л нэгнээ хараана.  Энэ мэт арван жилийн хүүхдүүдийн хэлж байгаа үгс нь тэр чигтээ хараалын үг болчихжээ. Сурагчийн цүнхээ дааж ядаж байгаа бяцхан дүү нар нь ч яг энэ үгсийг сонсож, үүнийг нь хэлж, хийсэн үйлдлийг нь ч дуурайж байгаа.  

      Бид арван жилийн сурагчдын төлөөллөөс өдөр тутамдаа амны уншлага болгон хэрэглэж буй хараалын үгсийг яагаад хэрэглэдэг талаар тодрууллаа.

СУРАГЧ Б.ТӨГӨЛДӨР: ЗАРИМ ХҮҮХЭД УУРЛАСАН ҮЕДЭЭ НЭГИЙГЭЭ ДОРОМЖИЛЖ, УРЬД СОНСОЖ БАЙГААГҮЙ ХАРААЛЫН ҮГ АШИГЛАДАГ

      Долдугаар ангийн сурагч Б.Төгөлдөр “Найзууд маань хүнтэй үерхээд салчихлаа л гэдэг. Дараа нь тэр охиноо “Тэнэг г*чий” энэ тэр гээд муулаад явж байхыг нь би сонссон. Надад муухай сонсогддог. Харин манай ангийнхан дунд нэгийгээ дээрэлхэх үзэгдэл бага. Гэхдээ зарим хүүхэд уурласан үедээ нэгэндээ хараалын үг хэлж, бидний урьд нь сонсож байгаагүй муухай үгсийг хэрэглэдэг. 

Ингээд л хүүхдүүд нэгийгээ дуурайж эхэлнэ. Хэд хоногийн дараа доромжлуулж байсан хүүхэд нь бусдыгаа яг тийм маягаар доромжилж байгаа харагддаг. Би тэр үгийг нь одоо хэлмээргүй байна” гэв. 

О.БАТБАЯР: ӨСВӨР НАСНЫХАН МАШ ИХ ХАРААЛ ХЭЛЖ БАЙНА

     Сургууль болгонд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах үүднээс сургуулийн цагдаагийн ээлжид гардаг болсон. Энэ удаа хүүхдийнхээ ангиас төлөөлж, цагдаагийн ээлжид гарсан О.Батбаяртай хөндөж буй асуудлын талаар цөөн хором ярилцлаа.

-Таны нүдээр өсвөр үеийнхэн юунд илүү анхаарах шаардлагатай байна вэ? 

         -Сүүлийн үед өсвөр насныхан харилцааны хувьд маш эрсдэлтэй байгаа нь харагдаж байна. Би урьд нь сургуулийн орчинд ийм удаан хугацаанд ажиглаагүй болохоор их зүйлийг анзаарахгүй орхиж байж. Багш нарыгаа хүртэл доромжилж байхыг харлаа. Үүнд гэр бүлийн хүмүүжил хамгийн их дутагдаж байна. 

-Та хүүхдэдээ хэр зэрэг цаг зарцуулдаг вэ? 

          -Ихэвчлэн өглөө ажилдаа гарч яваад, орой хүүхэдтэйгээ уулздаг. Ингэж явсаар хүүхдэдээ анхаарал хандуулах цаг бага байсан. Үүний улмаас үр хүүхэд маань ямар нэгэн хүчин зүйлд автаж, зан араншин нь өөрчлөгдөхөд хүрээд байгааг анзаарлаа.

-Дан ганц гэр бүлийн хүмүүжил чухал гэж үзэж байна уу?  

          -Өнөөгийн нийгэм олон нийтийн сүлжээнд захирагдах болсон. Үүнд хүүхдүүд илүү их автаж байгаа нь ямар нэгэн нөлөөлөлд автах сэдэл болж байна. Хүүхдүүд цахим орчноос л эдгээр ёс бус хэллэг, үйлдлийг сурч байгаа байх. Үе тэнгийнхэн, найз нөхдийн хүрээлэл ч бас нөлөөлж байна. Сургуулийн багш нар ч илүү тулж ажиллах шаардлагатай байгааг би анзаарсан.

         Энэ байдлаар томчуудын хараа хяналтаас гадуурх хүүхдүүдийн дунд өрнөдөг хандлага харилцаа улам доройтож эхэлжээ.  Харамсалтай нь, үүнийг өдий хүртэл хэн ч анзаарч, анхаарал хандуулсангүй. Ялангуяа эцэг, эхчүүд хүүхдийнхээ сургуулийн орчинд төдийлөн зав гаргаж чаддаггүйн улмаас тэдний зан араншин, хүмүүжил, төлөвшлийг хэрхэн өөрчлөгддөг болохыг энэ сануулах нь зүйтэй болов уу.