Долоон тэрбум гаруй хүн, хэчнээн сая гэр бүлээс оноож хөрш болно гэдэг бас хувь тавилан биз ээ. Манай хөрш, манайх хөрштэй гэж бодох хэчнээн ханьтай, сайхан гээч. Хот газарт хөрш, хөдөөгийн буйдад саахалт хэмээгддэг энэ нэршил бодоход л хэчнээн дотно. Намар өдийд, өдийгөөс жаахан орой зусланд ганц гэрээрээ, яндан хонгиноод л, уулс будантаад л, салхи улам улам хүйтрэн сийгээд л, зунжин агаараас “буух” завгүй хүүхэд хүүхдийн гар дамжин дүүлж байсан бөмбөг орхигдсон газраа халтардан “нурмайх” ямар уйтай байдаг билээ дээ. Тэр л цагт намаржаа руугаа хурдхан нүүж, айл саахалтынхантайгаа юу хамаагүй ярьж хөөрч, гарсан ч орсон ч бараа бараандаа, явсан ч суусан ч ханиндаа байхыг яасан их хүсдэг гэж санана. Тэгж санааширч суухад саахалт айлаа нүүхийнх нь өмнөхөн божин бор ач хүүгээс нь морио харамласан минь харамсал төрүүлж, зүрх хөндүүрлүүлнэ. Бүр "Номхон борыгоо ганцхан удаа унуулчих л даа" хэмээн шалж зогсохдоо харж байсан нүд нь, гэрээдээ урамгүйхэн алхаж явсан нь нүдэнд үзэгдэж, намайг юу ч гуйсан зөвшөөрч, уриалгахан биелүүлдэг нь бодогдож, нулимс цийлэгнэнэ. “Нүүгээд очихоороо сэтгэлийг нь ханатал номхон бороо унуулна аа. Ээжийн чихрээс атга атгаар нь өгсөн ч яах вэ” гэж хүртэл бодно...

           ...Саахалтынхан манайд зочлох, хөршийндөө манайх очих ээ дээ мөн ч уянга найраг даа. Амьдралын элдэв асуудал, ажил хөдөлмөр, мал хуй, алс холоос, ах дүү, ураг саднаас “ирсэн” сонин сайхан гээд байгаа бүхнээ хэдэн гэрээрээ бараг мэддэг мөртлөө л яг зорьж зочлон ирээд, цай унд болон сууж байхад бүх юм шинэхэн хийгээд соньхон. Өдөрхөн нь хашаа, хороо, морь, мал гээд амрах ч сөхөөгүй, бохисхийх ч завгүй хөлсөө шударч зогссон аав, ээжүүд маань инээд, дуу шуу болон “амарч”, огтын хүнд хүчир ажил хийдэггүй хүмүүс шиг налайж байдаг сан. Тэгэнгээ гэрийн эзэд ирэх өвлийг хэрхэн өнө давах, идэшний цагаар аль алийг нугдайлгахаа, хэчнээн айлд өвлийн идэш явуулах тэргүүтээ ярилцана. Эзэгтэй нар харин дээл, гоёлоос эхлээд тугал, хурга, ишигний нэмнээгээ хэрхэн элбэхээ төлөвлөөд авна. Тэгэнгээ ээж “Тэр жил, танайх байгаагүй бол манай энэ дүнжгэр эсэн мэнд олдохгүй, бид өдийд ийм сайхан хүүгээ харж чадахгүй л байх байлаа шүү дээ. Тэр өвлийн хүйтнийг, тэр оройн шуургыг ярих юм биш. Бид хоёр хэдэн богоо хөөгөөд, нүүр нүдгүй шуурганд уруудчихсан. Хүү бидний араас нүцгэн шахуу гараад гүйчихсэн байж билээ. Та хоёр биднийг яаж байгаа бол гэж гэрээр ирж, хүүг гараад явсныг мэдэж, араас нь явж, олоогүй сэн бол...” гэхэд нөгөөдүүл нь  “Тэр ёстой хүүхдийн заяа түшсэн” над руу нэг их хайрласан харцаар харцгаадаг сан. Хоёр гэрийн хүүхдүүд өдөржин хамт тоглосон тоглоомоо үргэлжлүүлж, зарим нь бүр цоо шинэ тоглоом санаачлан эхлүүлнэ. Ингэхдээ урьд урьдынхаас эв найрамдалтай, эелдэг найрсаг хөгжилдөнө.

       ...Манайх ч, хөршийнх ч ялгаагүй хэн хэнийгээ зочлохоор цагаан сар, баяр наадмын үеэр л гаргадаг ганган шаазан, гоёмсог таваг тэргүүтээ гарган урд орой нь зочиддоо зориулж чимхсэн том том бууз, түрүүхэн зуурсан амтат нийслэл салат, нандигнан хадгалж байсан амттанууд гээд байгаа бүхнээрээ дайлна. Ийм тохь, тухтай үйл явдал айл саахалтынханд улиралдаа нэг болбол их юм. Бусад цагт нь нэгнийхээрээ орж, гарч, мал хуй, ахуйд нь туслаж, дэмнээд хол, ойрын хамаатнаас илүү цаг үргэлж нэмэр, нөмөр болдог ч ийн тухлах нь тун цөөн. Цөөхөн тусмаа тийм үнэ цэнтэй, хамгийн чухал яриа тэр л үеэр болдог ч байж мэднэ. Бас хэчнээн он жил дамнан төрснөөс өөрцгүй хань, бараа болж, зовлон жаргалаа хуваалцдаг айл цөөхөн учраас саахалт тийм үнэ хүндтэй байдаг биз ээ. Ийм ч учраас хөрш гэдэг ээжийн хэлдгээр "Хувь ерөөлөөр учирсан хүмүүс" ажээ.