Польшийн археологичид 41,500 жилийн настай зааны ясыг цоолж, урласан зүүлт олсон нь хүний гараар хийсэн Евразийн хамгийн эртний үнэт эдлэлийн болжээ.

          Уг зааны ясан зүүлтийг 2010 онд археологичид Польшийн Стажня агуйд хийсэн малтлагын үеэр олсон бөгөөд радиокарбон судалгаагаар одоогоос 41,500 жилийн өмнөх үед хамаарахыг нь эрдэмтэд тогтоосон байдаг. Энэ талаар Стажня агуйд малтлага хийсэн археологийн багийнхан “Зүүлтний чимэглэлд жигд бус, муруй 50 гаруй цоорсон тэмдэг, тэмдэглэгээ, хоёр цооног бүхий хээ орсон байсан” гэж мэдээж байв. Чимэглэлийг нь “Амжилттай болсон ан агнуур аль эсвэл нар, сарыг илэрхийлсэн байж болно” хэмээн онцлон тэмдэглэсэн.

Нэг талаар 41,500 жилийн настай зааны ясаар урласан зүүлтийг Еврази дахь хамгийн эртний үнэт эдлэл гэж нэрлэж байгаа бөгөөд Европт орчин үеийн хомо сапиенс тархсантай шууд холбоотой уламжлалын шинэ эхлэлийг тавьсан гэж хэлж болох юм.

          Италийн Болоньягийн их сургуулийн химийн профессор, хүний хувьсал, радио нүүрстөрөгчийн онолч Сахара Таламо “Үнэн хэрэгтээ 41,500 жилийн настай зааны ясан зүүлт тухайн үедээ үзүүлэн бус, хэн нэгний өмч байсан байх магадлалтай. Гэвч үүнд тийм ч итгэлтэй байж чадахгүй нь” гэж хэлсэн байна.

          Судлаачид уг зааны ясан зүүлтийг анатомийн хувьд анхны хөгжүүлэлтийн үед бүтэж, орчин үеийн үнэт эдлэл, гоёл чимэглэл хөгжихөд нөлөөлсөн байж болзошгүй талаар онцолсон. Харин “Хүмүүс яагаад үнэт эдлэл, гоёл чимэглэл хэрэглэж эхэлсэн нь өнөөг хүртэл тодорхойгүй байдаг ч, энэ зааны ясан зүүлтийг сайтар судалж чадвал мэдэх боломжтой байж магад” хэмээн Сахара Таламо байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Хэрэв хомо сапиенсийн үеийнхэн зааны ясан зүүлтийг хийсэн бол тухайн үед үүнээс өөр ямар өөрчлөлт, ямар олон гайхамшигтай зүйлтэй тулгарч байсан нь сонирхолтой.

          Мөн 2010 оны археологийн малтлагын үеэр зааны ясан зүүлтээс гадна ямарваа нэгэн эд зүйлийг цоолоход ашиглахад байж болох эртний багаж олдсон байдаг. Тэрхүү багажийг морины ясаар хийсэн бөгөөд радиокарбон судалгаагаар зааны ясан зүүлттэй нэг үед хамаарч байгааг олж мэдсэн аж. Тэгэхээр тухайн морины ясан багажаар зааны ясан зүүлтийг урлаж, нүхэлж, чимэглэсэн байх магадлал тун өндөр болоод байна.

Польшийн Стажня агуй нэгэн цагт археологийн олдворуудын хамгийн халуун цэг байв. Тэнд 2006-2010 онуудад хийсэн археологийн малтлагаар хэд хэдэн хомо неандерталийн үлдэгдэл, плейстоцений эриний хээрийн амьтдын үлдэгдэл, чулуун зэвсгийн үеийн асар их олдвор олдож байжээ.