Монголын чөлөөт бөхийн холбоо олон жилийн улиг болсон, хэрүүл тэмцлээ зогсоож чадсан билээ. Тийм ч учраас ар араасаа тив, дэлхийн амжилтыг дагуулах боллоо.  Монголын чөлөөт бөхийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Б.Мянганбаярын  авч, хэрэгжүүлж буй олон ажлын үр дүн энэ бизээ. Тэрбээр Үндэсний шигшээ  багийн зөвлөхөөр Японы “Алдарт”  дасгалжуулагч Казухито Сакайяг авсан.  Мөн эмэгтэй багт анх удаа эмэгтэй дасгалжуулагч МУГТ Б.Одончимэгийг  авч ажиллуулж байна.  Азийн аваргын  үндсэн суурь бэлтгэлийг Япон Улсад очиж, японы бөхчүүдтэй хамтарч базаасан. Энэ бүхэн эмэгтэй бөхчүүдийг багаараа  гуравдугаар байрт шалгарч, аваргатай болох үндэс суурь болжээ. Киргизстан Улсын Бишкек хотод 22 дахь удаагийн чөлөөт, сонгомол бөхийн насанд хүрэгчдийн Ази тивийн аварга шалгаруулах “Бишкек-2026”  тэмцээн дөрөвдүгээр сарын 6-12-ны өдрүүдэд амжилттай  зохион байгуулагдаж өндөрлөлөө. Энэхүү  Азийн аваргын тэмцээн нь Ази тивийн шилдэг бөхчүүдийн ур чадвар, хүч чадлаа сорин өрсөлдөх чансаа өндөр тэмцээн байлаа.  Манай улсаас МУГТ П.Орхон, МУГТ М.Лхагвагэрэл, МУГТ Д.Отгонжаргал, МУГТ Б.Болортуяа, ОУХМ З.Болортунгалаг, ОУХМ  Г.Ариунжаргал,  ОУХМ З.Занабазар, ОУХМ Т.Энхжин, ОУХМ Т.Алтжин, ОУХМ Н.Наранхүү, ОУХМ Ц.Цогбадрах ОУХМ Б.Отгонтуяа,  ОУХМ Ч.Отгонтуяа, Э.Одзаяа, М.Номин-Эрдэнэ  нар барилдаагүй. Гэхдээ шинэ залуу тамирчид сайн барилдлаа.  Монгол Улсаас эрэгтэй 11, эмэгтэй арван тамирчин  өрсөлдсөн юм.  Эрэгтэйчүүдийн 57 кг –ын жинд ОУХМ  Б.Мөнх-Эрдэнэ,  61 кг –д  Г.Батнасан, 65 кг – д Б.Зэнээмэдэр, 70 кг –д МУГТ Т.Тулга, 74 кг –д З.Сумъяабазар, 79 кг –д  ОУХМ О.Сүлдхүү, 86 кг –д Б.Бямбадорж, 92 кг –д ОУХМ  Б.Бат-Эрдэнэ, 97 кг –д  ОУХМ  Г.Ганхуяг, 125 кг –д  Б.Намбардагва нар барилдлаа.  Харин эмэгтэйчүүдийн 50 кг-ын жинд ОУХМ Б.Мөнхнар, 53 кг-ын жинд Цовоо, 55 кг-д О.Ариунзаяа, 57 кг-д ОУХМ Б.Хулан, 59 кг-д ОУХМ Х.Болортуяа, 62 кг-д МУГТ С.Цэрэнчимэд, 65 кг-д ОУХМ Наржажид, 68 кг-д ОУХМ Э.Дэлгэрмаа,  72 кг-д Одгэрэл, 76 кг-д ОУХМ Э.Даваанасан нар өрсөлдлөө.  Манай тамирчид Азийн аваргаас 1 алт, 3 мөнгө, 4 хүрэл медаль хүртэж  эх орныхоо нэрийг өндөрт өргөж , ур чадвараа боломжийн хэмжээнд дайчлан барилдлаа.

Э.ДАВААНАСАН АЗИ ТИВИЙН АВАРГЫН АЛТАН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ

    “Бишкек-2026”  Азийн аваргын эмэгтэйчүүдийн хамгийн хүнд жин  76 кг-ын жинд  ДАШТ-ий мөнгөн медальт, ОУХМ, Энх-Амарын Даваанасан түрүүлж, төрийн дууллаа эгшиглүүллээ. Тэрбээр шигшээ барилдаанд эзэн орны бөх, ДАШТ-ий хошой мөнгө, нэг хүрэл медаль, Азийн аваргын  гурван алт, гурван мөнгөн медальт, Азийн наадмын аварга Айпери Медет Кызыг 4:2-оор буулган авч Ази тивийн аваргын алтан медалийг хүртсэн юм.

    Э.Даваанасан маш ухаалаг , сийрэг барилдлаа. Барилдааны эхэнд хоёр удаа дараалан торгуульж 2:0-ээр хожигдож эхэлсэн. Түүнд хоёр дахь торгуулийг өгөх ёсгүй байсан. Гэсэн хэдий ч дэвжээний эзэн орны бөхийн талд шүүгч талд засан өгсөн юм. Барилдааны хоёрдугаар үед Э.Даваанасан  Айпери Медет Кызыгийн ард гаран тэвэрч, түрж хөөн дэвжээнээс гарган торгууль, нэмэлт  нэг оноо авч 4:2-оор  ялж, Азийн аваргын алтан медалийн эзэн болсон билээ.

"Бишкек-2026" Азийн аваргын 76 кг-ын дүн:

1. Энх-Амарын Даваанасан (Монгол) алт.

2. Айпери Медет Кызы (Киргизстан) мөнгө

3. Гүлмарал Еркебаева (Казахстан) хүрэл.

3. Ли Вэньжи (БНХАУ) хүрэл.

    Ийнхүү ОУХМ Э.Даваанасан Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсэн Монголын арав  дахь эмэгтэй тамирчин боллоо. Азийн аваргаас манай эмэгтэйчүүдийн 11 дэх алтан медалийг эх орондоо авчирлаа.  ОУХМ Э.Даваанасан Ази тивийн аваргаас гурван дахь медалиа хүртэж  байна.  Тэрбээр өмнө нь 2022, 2023 онд Азийн аваргаас  дараалан хүрэл медаль хүртэж байсан билээ.  

Б.ХУЛАН АЗИЙН АВАРГЫН  ХОШОЙ МӨНГӨН МЕДАЛЬТАН БОЛОВ

     Эмэгтэйчүүдийн 57 кг-ын жинд  ДАШТ-ий мөнгөн медальт,  Азийн аваргын мөнгөн медальт, ОУХМ Батхуягийн Хулан 53 кг-аас жин өгсөн, 55 кг-ыг алгасан анх удаа Азийн аваргад 57 кг-ын жинд хүч сорив.  Тэрбээр шигшээ барилдаанд Хятадын бөх, "Парис-2024" олимпын наадмын хүрэл медальт, өнгөрсөн 2025 оны ДАШТ-ий хүрэл,  Азийн аваргын хүрэл медальт Хун Кэшиньтэй барилдаж, оноогоор цэвэр ялагдлаа.  Ингэснээр Б.Хулангийн хувьд, дөрвөн жилийн зайтай Азийн аваргаас дахин нэг мөнгөн медаль хүртэж,  Азийн аваргын хошой мөнгөн медальтан болов.

     Б.Хулангийн босоо барилдаан үнэхээр сайн байсан. Гэсэн  хэдий ч алтан медалийн төлөөх барилдаанд Хятадын бөх түүнтэй босоогоос барилдсангүй. Хөл авч, хэвтээ барилдаанаар илүүрхэн ялалт байгуулсан. Б.Хулангийн хувьд ДАШТ, олимпын наадамд мөн л хөлдөө алдан, хэвтээ барилдаанаас олон оноо алдан ялагдаж байсан билээ. Хөлийн хамгаалалтаа сайжруулж чадаагүй байгаа нь түүний ялагдлын гол үндэс боллоо. Ер нь МУГД З.Дүвчин багшийн сургалтын давуу тал нь босоо барилдаанд шавь нараа маш сайн бэлддэг. Харин сул тал нь хөлийн хамгаалалтыг орхигдуулж, хэвтээ барилдаанд  шавь нар нь сайжрахгүй хэвээр л байна.

"Бишкек-2026" Азийн аваргын  57 кг-ын дүн:

1. Хун Кэшинь (БНХАУ) алт.

2. Батхуягийн Хулан (Монгол) мөнгө.

3. Сара Натами (Япон) хүрэл.

3. Квон Ён Жин (Өмнөд Солонгос) хүрэл.

С.ЦЭРЭНЧИМЭД  АЗИЙН АВАРГААС  ХҮРЭЛ МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ

   Эмэгтэйчүүдийн 62 кг-ын жинд хүч сорьсон дэлхийн аварга,  ДАШТ-ий хошой мөнгөн медальт, МУГТ Сүхээгийн Цэрэнчимэд, Казахстаны Тыныс Дубекийг буулган авч,  Азийн аваргаас хүрэл медаль хүртлээ.  Манай бөх өрсөлдөгчөө эхний үед илт илүүрхэн ялснаар Азийн аваргаас тав дахь медалиа хүртсэн. Дэлхийн аварга, МУГТ С.Цэрэнчимэд  сүүлийн 15 жилийн хугацаанд Азийн аваргаас тав дахь медалиа хүртэж байгаа нь үнэхээр гайхамшигтай амжилт юм.

   С.Цэрэнчимэд,  Хойд Солонгосын тамирчин Мүн Хён Гёнтай тун тэнцүүхэн барилдаж, харамсалтайгаар ялагдсан.  Хойд Солонгосын тамирчин хоёрдугаар үед авсан торгуулийн онооныхоо давамгайллыг нягт хамгаалж, 2:1-ээр  ялсан билээ.  Харин дагах барилдаанд  Энэтхэгийн бөх,  ДАШТ-ий хүрэл медальт Мансиг оноогоо цэвэр ялж, хүрэл медалийн төлөө өрсөлдөхөөр болсон. Улмаар Казахстаны тамирчин Тыныс Дубекийг ялж,  Азийн аваргаас тав дахь медалиа хүртсэн билээ.

"Бишкек-2026" Азийн аваргын  62 кг-ын дүн:

1. Нонока Озаки (Япон) алт.

2. Мүн Хён Гён (Хойд Солонгос) мөнгө.

3. Сүхээгийн Цэрэнчимэд (Монгол) хүрэл.

3. Жан Чи (Хятад) хүрэл.

Э.ДЭЛГЭРМАА АЗИЙН АВАРГААС ХҮРЭЛ МЕДАЛЬ АВАВ

    Дэлхийн аваргын мөнгөн медальт, Азийн наадмын хүрэл медальт, ОУХМ Э.Дэлгэрмаа  хайрт аавыгаа бурхны оронд явуулаад сэтгэл хүнд, дарамттай  байдалтай барилдлаа.  Гэлээ ч тэр Монгол Улсынхаа төлөө, баг хамт олныхоо төлөө дэвжээн дээр гарч, амжилттай барилдаж чадлаа.

    ОУХМ Энхсайханы Дэлгэрмаа хүрэл медалийн төлөөх барилдаанд Казахстаны  “Домогт бөх” , “Бээжин-2008” олимпын хүрэл, ДАШТ-ий хошой мөнгө, нэг хүрэл медальт, Азийн хошой аварга, Азийн наадмын аварга Елена Шалыгинаг буулгаж авснаар хүрэл медаль хүртлээ.  Ийнхүү Э.Дэлгэрмаа Азийн  аварга шалгаруулах тэмцээнээс зургаа дахь медалиа хүртэв. Тэрбээр Азийн аваргын  нэг мөнгө, таван хүрэлтэй болж байна.

"Бишкек-2026" Азийн аваргын 68 кг-ын дүн:

1. Мээрим Жуманазарова (Киргизстан) алт.

2. Мива Морикава (Япон) мөнгө.

3. Энхсайханы Дэлгэрмаа (Монгол) хүрэл.

3. Ли Зэлү (БНХАУ) хүрэл.

О.АРИУНЗАЯА АЗИЙН АВАРГААС АНХНЫ ХҮРЭЛ МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ

     Манай улсаас эмэгтэйчүүдийн 55 кг-ын жинд залуу тамирчин  О.Ариунзаяа барилдсан. Тэрбээр хүрэл медалийн төлөөх барилдаанд, Өмнөд Солонгосын бөх  О Жон Бинийг  ялснаар Ази тивийн аваргаас хүрэл медаль хүртлээ. Түүнтэй барилдах Өмнөд Солонгосын тамирчин О Жон Бин барилдахаас татгалзсан болохоор ялалтыг шууд авсан юм. МУГД  Бямбаринченгийн Баяраа багшийн шавь О.Ариунзаяа  анх удаа Азийн аваргад барилдаад ийнхүү  хүрэл медальтан болов.  

"Бишкек-2026" Азийн аваргын 55 кг-ын дүн:

1. Совака Үчида (Япон) алт.

2. Ли Юшюань (БНХАУ) мөнгө.

3. Одончимэгийн Ариунзаяа (Монгол) хүрэл.

3. Ламба Хансика (Энэтхэг) хүрэл.

МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙ БӨХЧҮҮД БАГИЙН ДҮНГЭЭР 3-Р БАЙРТ ОРЛОО

    “Бишкек-2026” бөхийн төрлүүдийн Ази тивийн аварга шалгаруулах чөлөөт бөхийн эмэгтэйчүүдийн төрөлд  Монгол Улсаас арван бөх хүч сорьсон. Тэд энэ удаагийн Азийн аваргыг  нэг алт, нэг мөнгө, гурван хүрэл, нийт таван медальтайгаар өндөрлүүлж байна.  Мөн манай ОУХМ Х.Болортуяа, залуу тамирчин Э.Одгэрэл нар шагналт V байрт шалгарснаар эмэгтэй бөхчүүд маань багийн дүнгээр хүрэл медаль гардлаа.

    Эмэгтэйчүүдийн багийн дүнгээр Хятад тэргүүлж, Япон удаалсан бол Монгол Улс гуравдугаар байрт эрэмлэгдэв. Харин Монгол Улсын араас  Киргизстан, Энэтхэг, Узбекистан зэрэг орны хүчтэй багууд бичигдсэн.

Манай тамирчдаас 76 кг-ын жинд ОУХМ Э.Даваанасан алтан медаль.

57 кг-д ОУХМ Б.Хулан мөнгөн медаль.

55 кг-д О.Ариунзаяа.

62 кг-д МУГТ С.Цэрэнчимэд

68 кг-д ОУХМ Э.Дэлгэрмаа нар хүрэл медаль хүртлээ.

 59 кг-д ОУХМ Х.Болортуяа,

72 кг-ын жинд Э.Одгэрэл нар V байрт шалгарч, бахдам амжилтыг дархалсан юм.

Т.ТУЛГА АЗИЙН АВАРГААС  ГУРАВ ДАХЬ МӨНГӨН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ

    "Бишкек-2026" Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээний чөлөөт бөхийн эрэгтэйчүүдийн 70 кг-ын жинд МУГТ Т.Тулга аваргын алтан медалийн төлөө Энэтхэгийн тамирчин Абиманютэй хүч үзэн, 5:3-аар оноогоор хожигдож, мөнгөн медаль хүртсэн. Энэтхэгийн багш, дасгалжуулагчид Т.Тулгын барилдааныг маш сайн судалсан байгаа нь харагдлаа. Абиманю ч урт мөчтэй,  бараг л 86 кг-д барилдах хэмжээний  бие бялдартай, мэхэнд үлдэцтэй, “Нойтон” барилдаантай сайн бөх байлаа. Тэрбээр хоёр номероор сайн ажиллаж, Т.Тулгын үндсэн барьц,  барилдааны эсрэг, хариултыг сайн бэлдсэн байна. 

   Ийнхүү ДАШТ-ий мөнгө, хүрэл медальт, Азийн наадмын аварга, МУГТ Т.Тулга Ираны бөхийг хагас шигшээд мулталсан тул баараггүй л түрүүлэх нь гэж итгэсэн. Эхний хагаст үнэхээр ч Т.Тулга илүүрхсэн. Гэвч олимпын наадмаар гэнэ алдсан шигээ мөчидхөн хугацаанд алдаа гаргаад барилдаан эргэчихлээ.  Өмнө нь Азийн аваргын 65 кг-д хоёр удаа финалдаж байсан бол энэ удаа жин өгсөн 70 кг-ын жинд Азийн аваргад  анх удаа хүч сорьж, Азийн аваргаас гурав дахь мөнгөн медалиа гардан авлаа.  

“Бишкек-2026” Азийн АШТ-ий 70 кг-ын дүн:

1. Абиманю (Энэтхэг) алт.

2. Төмөр-Очирын Тулга (Монгол) мөнгө.

3. Эрназар Акматалиев (Киргизстан) хүрэл.

3. Сина Махди Халили (Иран) хүрэл.

Б.МӨНХ-ЭРДЭНЭ БЭРТЭЖ,  АЗИЙН АВАРГААС МӨНГӨН МЕДАЛЬ АВЛАА

     Өсвөр үеийн ДАШТ-ий хүрэл медальт, ОУХМ Батхуягийн Мөнх-Эрдэнэ өмнөх 2025 оны Азийн аваргаас хүрэл медаль авч байсан бол энэ удаа мөнгөн медаль хүртэж амжилтаа ахиуллаа.  Тэрбээр  шигшээ барилдаанд Ираны бөх Милад Вализадегээс  техникээр илүү гэдгээ харуулан  3:4-ийн харьцаатай явах үедээ, харамсалтайгаар бэртэж ялагдлаа.  Б.Мөнх-Эрдэнэ, Ираны бөх Милад Вализад ийг тонгорох үедээ хавиргаа гэмтээсэн.

    Хагас шигшээ барилдаанд нүд, толгой руугаа мөргүүлэн, хөмсөгөө задалсан байсан. Шигшээ барилдаанд хавиргаа гэмтээж,  хугарсан чихээ сэдрээж, цусаа урсгасан ч тэмцлээ зогсоохыг хүсээгүй. Эмч шүүгч хавирга нь гэмтсэн учир барилдааныг зогсоох санал тавьсан. Хожим харамсахгүйн тулд тэрбээр шүд жуун барилдахаар дэвжээнд эргэн гарсан юм.

    Ираны бөх Милад Вализаде  гэмтсэн өрсөлдөгчийнхөө  хавиргыг шахан тэвэрч  огцом хурдан хүчтэй хөдөлгөөнөөр дахин, дахин шахаж эргүүлэх  мэх хийсэнд  Киргизийн үзэгчид эгдүүцэн, зэвүүцэж Ираны бөх Милад Вализадийг “Бүүлж”  байлаа.  Б.Мөнх-Эрдэнэ ийнхүү Азийн аваргын мөнгөн медаль хүртлээ.

Чөлөөт бөхийн эрэгтэйчүүдийн 57 кг-ын дүн:

1. Милад Вализаде (Иран) алт

2. Батхуягийн Мөнх-Эрдэнэ (Монгол) мөнгө.

3. Абдымалик Карачов (Киргизстан) хүрэл.

3. Анкуш (Энэтхэг) хүрэл.

О.СҮЛДХҮҮ АЗИЙН АВАРГААС ХҮРЭЛ МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ

     Азийн аваргын  эрэгтэйчүүдийн 79 кг-ын жинд ОУХМ О.Сүлдхүү барилдсан. Тэрбээр Узбекистаны тамирчин, "Парис-2024" олимпын наадмын аварга Разамбек Жамаловыг ялж, Азийн аваргын хүрэл медалийн эзэн боллоо. О.Сүлдхүүгийн хувьд, 2023, 2025, 2026 онуудад Азийн аваргаас хүрэл медалийг хүртээд байна. Азийн аваргаас гурав дахь медалиа хүртсэн бахдам амжилтыг гаргалаа.

Эрэгтэйчүүдийн 79 кг-ын жингийн медальтнууд:

1.Кейван Гаредагхи "Япон" алт.

2. Сандип Сингх Манн "Энэтхэг" мөнгө.

3.Олонбаярын Сүлдхүү "Монгол" хүрэл.

3. Жакшылык Байташов "Киргиз" хүрэл.

    Эрэгтэйчүүдийн 65 кг-ын жинд залуу тамирчин  Б.Зэнээмэдэр барилдсан. Тэрбээр хүрэл медалийн төлөө Орос гаралтай Бахрейн Улсын тамирчин Алибег Алитэй өрсөлдлөө. Эхний үед манай бөх 1:0-ээр оноогоор давамгайлсан ч, шийдвэрлэх үед Бахрейн Улсын бөх гурван оноо авснаар 3:1-ээр оноогоор ялж, хүрэл медалийн эзэн болов. Ийнхүү Азийн аваргад анх удаа барилдсан  Б.Зэнээмэдэр V байрт шалгарлаа.