2016-2020 онд засагласан МАН, 2020-2024 онд засаглах МАН хоёр хоорондоо бодлого, зарчим, үзэл суртал, үнэт зүйлийн илт зөрүүтэй, өнгөрсөнтэйгөө тэмцэлдээд буй мэт харагдах боллоо, ялангуяа сүүлийн үед. Өмнөхийг нь хуучин МАН, одоогийнхыг нь шинэ МАН гэвэл хуучин МАН байхгүйн зовлон тоочиж, болж л өгвөл гадаад орнуудаас бадар барьж,  шалгана,  хорино, цагдана гэж дөвчигнөдөг байв. Харин шинэ МАН олгоно, хөнгөлнө, дэмжинэ, тусална, суллана, өршөөнө гэдэг болж байна. Өөрөөр бол харамч, хахир хатуу нам гэнэт л баян, нигүүлсэнгүй нам болоод “төрөл арилжсан” мэт хувирчих нь тэр. Гагцхүү МАН юу төлөвлөөд, юуны төлөө сайхан ааш гаргаж “жүжиглээд”, өөртэй тэмцэлдэж, өнгөрснийхөө эсрэг зогсоод байх болов оо. 

 

 

             2019, 2020 он төрийн өндөр албан тушаал хашиж байсан хүмүүсийн хувьд “суудал нь өнцөгдсөн” жилүүд байсан. Энэ онуудад эрх баригч МАН Ерөнхий сайд асан гурав, салбарын сайд асан тав, УИХ-ын гишүүн асан хоёр нийт 10 хүнийг барьж, шоронд “хийж”, “Шударга ёс сахиулж байна” гэж “шоудсан” байдаг. Тухайлбал, Монгол Улсын 18, 25, 29 дэх Ерөнхий сайд нарт буюу М.Энхсайханд дөрвөн жил, С.Баярт таван жил, Ж.Эрдэнэбатад зургаан жилийн ял оноож, шоронд “илгээсэн”. Мөн Аж үйлдвэрийн сайд асан Д.Эрдэнэбат дөрвөн жил зургаан сар, Сангийн сайд асан С.Баярцогт дөрвөн жил найман сар, Сангийн сайд асан Б.Болор гурван жил зургаан сар, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд асан Н.Номтойбаяр таван жил таван сар, Шадар сайд асан Да.Ганболд дөрвөн жил, УИХ-ын гишүүн асан Д.Дамба-Очир гурван жил зургаан сар, УИХ-ын гишүүн асан Г.Солтан гурван жилийн ялтайгаар “аавынд” очсон. Мөн тэдэнтэй хамт хэрэгт холбогдсон, хань хамсаатан нь болсон хэдэн арван залуу хамт ял сонссон. 

 

Тэднийг шоронд хийснийхээ дараа буюу 2020 оны долдугаар сарын 6-нд У.Хүрэлсүх улиран Ерөнхий сайдаар сонгогдох үедээ УИХ-ын чуулганы индрээс “Хууль бусаар баяжсан нөхдүүдэд хариуцлага тооцож ажиллаж байгаа. Улам хатуу зогсоно. Байгалийн баялаг ард түмний баялаг болохоос биш цөөн хэдэн хүний баялаг биш. Ард түмэн ижил тэнцүү хүртэх ёстой. Хүндрэл бэрхшээлтэй олон асуудал бий. Улс төрийн, хууль хүчнийхэн, банк санхүүгийнхэн нийлсэн мафи байгаа. Өнөөдөр ч зарим нь энэ дотор сууж байгаа. Цаашдаа ч шалгах хүмүүс зөндөө байгаа. Засгийн газар гэмт хэрэгтэй тэмцэх субъект. Би  гэмт хэрэгтэй тэмцэнэ.  Шалгах ёстой хүмүүсийг шалгана, цаашид ч шалгалт үргэлжилнэ” хэмээн сүржин мэдэгдэл хийж байв.

 

 

          Түүнчлэн бас нэгэн том жишээг дурдахгүй өнгөрч болохгүй. Тодруулбал, 2016 оны сонгуулиар МАН төрийн эрх барьж эхэлсний дараа, төр, нийгмийн зүтгэлтэн С.Зоригийг онц хэрцгийгээр, захиалгаар хөнөөсөн хэргээр Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарт 20 жилийн ял оноосон байдаг. Тэднийг яллах анхан шатны шүүхийн шийдвэр 2016 оны хоёрдугаар сард, Давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр 2017 оны гуравдугаар сард, Дээд шүүхийн шийдвэр 2017 оны наймдугаар сард гарсан. Гурван шатны шүүх Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг С.Зоригийг хөнөөсөн гэж үзсэн учраас ард түмэн “С.Зоригийн хэрэг сая нэг илэрлээ” гэж итгэн, эрх баригч МАН ч С.Зоригийн хэргийг бүрэн илрүүлж, гэмт буруутнуудад нь хариуцлага тооцсон гавьяаг хүртсэн. Гэтэл өнгөрсөн гуравдугаар сараас хойш МАН-ынхан өөрсдөө хөөцөлдсөөр яваад Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг батлан даалтад гаргачихлаа. 

 

Ингээд харвал МАН барьж хорьсон бүх хүнээ буцаагаад суллах нь ээ. Улс төрийн хоригдлуудаас С.Баярцогтыг, онц хүнд гэмт хэрэгтнүүдээс Ц.Амгаланбаатарыг эрх биш суллахгүй байх, ойрын хугацаанд. Тэгвэл төр, ард түмний эсрэг “гэмт хэрэгтнүүд” хэмээн цоллож, шат шатны шүүхээр ял оноосон хүмүүсээ буцаагаад хуулийн цоорхой, арга заль ашиглан суллаж байгаа нь юуны төлөө юм бэ. Тэр баривчилгаанууд нь анхнаасаа барьж хориод, ял оноосон болоод буцаж ямар нэг шалтгаан суллах “спорт загасчлал” байсан юм уу. Эсвэл тийм хахир, хатуу байсан МАН жилийн дотор нигүүлсэнгүй болчихсон хэрэг үү. Уг нь толгой нь солигдоогүй атлаа тэгтлээ хувирч, ариусах боломж баймааргүй сэн. 

 

 

            Эрх баригч МАН сүүлийн үед ард түмэндээ асар “хаялгатай” болоод буй. Хөл хорионы үеэр иргэн бүрд 300 мянган төгрөг, вакцин хийлгэсэн хүн бүрд 50 мянган төгрөг тараасан нь МАН-ын түүхэнд байгаагүй өгөөмөр шийдвэр. Ч.Хүрэлбаатар Сангийн сайд байхдаа байхгүй, боломжгүй, авна, татна, хураана, хэмнэнэ гэх үгсийг л хэлдэг байв. Харин Б.Жавхлан Сангийн сайд болсноосоо хойш өгнө, тараана, хөнгөлнө, тэглэнэ, урамшуулна л гэдэг болов. Ч.Хүрэлбаатар харамч байсан уу, эсвэл тэр үед улсад үнэхээр мөнгө байгаагүй юу. Үгүй бол мөнгө байсан ч ард түмэнд зарлагадахыг хүсдэггүй байсан юм уу. Харин Б.Жавхлан болохоор өгөөмөр, бас улс орон маань тэгтлээ баяжаад, орлого маань савнаасаа хальж асгараад байгаа юм уу ойлгохоо болилоо. Бүр Ч.Хүрэлбаатарын үед ипотекийн зээл олголтыг зогсоож, бүсээ чангалах асуудал яригдаж байсан бол өчигдрөөс ипотекийн зээлийн урьдчилгаа 30 хувийг 15 хувь болгож, үлдсэн 15 хувийг батлан даалтын сангаас гаргах асуудал яригдаад эхэллээ. Юу болох нь энэ вэ. “Халамжаас татгалзана”, “Үрэлгэн зангаа хаяна” гэх уриатай байсан МАН яагаад гэнэтхэн “Мөнгөөр халамжилна”, “Үрнэ” гэдэг уриатай болчихов оо. 

 

 

          Ингээд харвал МАН өнгөрсөнтэйгөө тэмцэлдэж, бодлого, үзэл баримтлалынхаа эсрэг зогсож эхэлсэн нь илэрхий ойлгогдож байгаа биз ээ. Гагцхүү яагаад өнгөрснөө үгүйсгэж, эрс өөрчлөгдөөд эхлэв ээ. Сайны дохио юу, муугийн ёр уу. Өөрөөр хэлбэл, У.Хүрэлсүх ард түмэнд таалагдаж, төрийн тэргүүн болох гэсэндээ халамжийн бодлого бариад эхлэв үү. Нам доторх дэмжлэгээ дээшлүүлэх, хэн нэгэн нөлөөтөнд тал засахын төлөө эрх мэдлээ урвуулан ашигласан гэж ялласан хүмүүсээ буцаагаад суллаад эхлэв үү. Хэрвээ үгүй бол 100 жил үзэл суртал, үнэт зүйл, бодлого, зарчмаа өөрчлөөгүй МАН хагас жилийн дотор харамчаар өгөөмөр рүү, хатуугаас зөөлөн рүү хувирах боломжтой юу.