Авлига албан тушаалын хэрэгт холбогдсон гишүүдээ Ардын намынхан “Намаасаа хөөнө” гэж амлаад даруй дөрвөн жил өнгөрлөө. Араас нь ард түмэнд  “Гэмт хэрэгт холбогдсон улстөрчдөө УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлэхгүй” гэх амлалт өгөөд үүнээсээ буцах дээрээ тулчихаад, арга барж байна.

       Өөрөөр хэлбэл, Ардын намынханд авилга албан тушаалын хэрэгт орооцолдоогүй нэр цэвэр хүн үзье гэсэн ч алга.  Тиймдээ ч тэд амлалтаасаа буцаж, ард түмнийг хуураад “Шүүхээс гэм буруутай нь тогтоогтсон бол намаасаа хөөнө” гэх агаарын төлөвлөгөө ярьж сууна.

     Яг бодит байдал дээрээ ард түмний шүүхэд итгэх итгэл буурсан, шүүхийн хараат бус байдлыг шүүмжилж байгаа энэ цаг үед шүүхээс ял сонсож, гэм буруутай нь тогтоосон гишүүдийг хөөхийг нь хүлээвэл “Бухын доодохыг харж  үнэгт турж үхэв” гэгч л болох биз. Нэг ёсондоо Ардын намынхан ард түмэнд цонхны цаанаас чихэр долоолгож байгаагаас ялгаагүй байдал үүсгэв.

     Уг нь өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд мөн ч олон улс төрийн гэмт хэргүүд ар араасаа дуулиан тарьж, ил болох нь боллоо. Хөгжлийн банк, нүүрсний сонсголоос эхлээд Боловсролын зээлийн сан, газартай холбоотой баримтууд ч бага сага ил болж эхэлсэн. Гол нь буух эзэнгүй, буцах хаяггүй улс төрийн хэрүүл болоод л өнгөрч байгаа нь харамсалтай. Хамгийн сүүлийн жишээг харж үзэхэд Хөгжлийн банкны хичнээн дуулиантай баримтууд ил болж, ард түмний боломжийг улстөрчид шил дараалан яаж булааж авсныг нүдээр үзэж, чихээр сонслоо. Гэтэл начир дээрээ Хөгжлийн банкны хэргээс хэн ч хариуцлага хүлээсэнгүй.

     Өнөөдөр Хөгжлийн банкны зээлийг ил болгосноор зээлийн эргэн төлөлт эрс нэмэгдсэн. Бондын өрөө дарсан гэх мэт аар саархан асуудлыг ярьж байгаагаас ард нь улс төрийн гэмт хэрэг нь цагаатгагдаад үлдэж болдгийг ард түмэн нүдээрээ харлаа. Үнэндээ Хөгжлийн банкны зээл авсан улс төр бизнесийн салбарынхан зээлээ төлөх нь хуулийн өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлага байсан. Гэтэл улс төрийн гэмт хэрэгтнүүдээ шил дараалан цагаатгаад, ахиад улс төрд оорох замыг нь засаад байж байгаа бодит үнэнтэй нүүр тулж байна. Хамгийн сүүлийн үеийн жишээг харахад л Хөгжлийн банкны хэргээр ял сонссон улс төрийн нөлөө бүхий томчууд ар араасаа давж заалдах шатны шүүхээс цагаатгах алх цохиулаад маадгар гэгч нь шүүхийн тамхимаас гарч явлаа. Нэг ёсондоо Ардын нам гишүүдээ хулгай хийгээгүй гээд хамгаалж үлдэж байгаас ялгаагүй үйлдэл.

        Одоо нүүрсний хэргээр ял сонссон хүмүүс г л ийм тохироотой “өршөөгдөж” үлдэх гээд цагаа хүлээгээд сууж байгаа нь өнөөдрийн бодит үнэн болоод байна. Тэр байтугай нүүрсний хэрэг яллагдагчаар татагдсан, шүүхээс ял сонссон хүмүүс нь хүртэл гэмгүйй ардын дүрд тоглочихсон хэдийнээ улс төрийн пи-араа хийгээд явж байгаа нь ч нууц биш.

      Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд МАН бага хурлаа хуралдуулж, намын мөрийн хөтөлбөрөө батлах, сонгууль нэр дэвшигчдийнхээ журмыг батлахаар цуглацгаасан. Үндсэндээ сонгуульд горилогчдынхоо тарааг харж, сонгуулийн төлөвлөгөөнй хар зургаа гаргасан гэж хэлж байна. Бага хуралд гишүүдийн олонх нь 2024 оны сонгуульд нэр дэвших хүсэлтэй өгсөн гэдгээ илэрхийлсэн. Нэг ёсондоо Хөгжлийн банк, нүүрсний хэрэг, боловсролын зээлийн санд холбогдсон, Ногоон автобусны хэргээр шалгуулж байгаа гээд МАН-д нэр цэвэр хүн үлдээгүй гэдгийг Бага хурал баталж байв.

      Хэчнээн нэр цэвэр шударга улстөрчийг өрсөлдүүлэх хүсэл байвч, МАН-ын одоогийн байдал эсрэгээрээ хясал болов. Ийм эгзэгтэй цаг үед МАН-ынхан нэг нам болж нэгдэж, нүдээ аниад гишүүдээ зүтгүүлэхээс аргагүйд хүрсэн бололтой. Нэг ёсондоо нэр дэвшүүлэх гишүүдээ авилга албан тушаалаар нь ангилаад эхэлбэл, гомдогсдын арми хүчээ авч, МАН далаараа тавиулж мэдэхээр эгзэгтэй цаг үетэй нүүрс тулсан бололтой. Тиймээс ард түмэнд өгсөн амлалтандаа хүрэхийн тулд “Эцсийн шатны шүүхээр гэм буруутай нь тогтоогдсон бол...” гэх биелэгдэшгүй төлөвлөгөө гаргаж ирээд бүгдийг нь дэвшүүлэх, намдаа авч үлдэх тактик хэрэгжүүлж эхэлсэн гэнэ. Тэр байтугай нүүрсний хэргээр дуулиан тарьж, золиосонд явуулах гэж байсан гишүүдтэйгээ хүртэл ар талд гар барилцаж, эхнээс нь тохиролцож эхэлсэн яриа ч МАН-ын байраар гарах боллоо. Ямар сайндаа нүүрсний яллагдагчаар татагдан шалгуулж байгаа УИХ-ын гишүүн Н.Наранбаатар “Хэрэг шүүхэд шилжиж, шүүхээс гэм буруугүй нь тогтоогдвол сонгуульд нэр дэвших хүсэлтээ хүргүүлнэ” хэмээн мэдэгдэж байх билээ. Угтаа бол “Ирэх сонгуулиар нэр дэвшихгүй” хэмээн шалдаа бууж явсан хүмүүс хүртэл сонгууль ойртоод эхлэхээр хэлснээсээ буцаж, горилдлого тээж байгаа гэх. Яг л үүнй шиг МАН сонгуулийн чимээнээр улс төрийн гэмт хэрэгт холбогдсон гишүүдийнхээ хэргийг шуурхайлж, гэм буруугүй гэх тогтоолыг тэсэн ядан хүлээж эхэлцгээсэн гэнэ.

Ингээд харахаар МАН хулгайч, луйварчин гэх хамгийн муу нэр зүүсэн гишүүдээсээ салж чадахгүй нь. Хөгжлийн банк, нүүрсний хэрэг, газрын наймаа, боловсролын зээлийн сан, ногоон автобусны хэрэгт нэр холбогдсон сонгуульд нэр дэвшүүлнэ. Цаашлаад ирэх сонгуулиаар энэ “хэрэгтнүүд” бүүр олуулаа болж улс төрд ирэх нь. МАН-ын үе үеийн удирдлагууд авлига, албан тушаалын хэрэгтнүүддээ хариуцлага тооцох амлалт өгдөг ч үнэн хэрэг дээрээ тэд хулгайч, луйварчдаасаа салж чадахгүй юм байна.