Монгол бөхчүүд Өвөрмонгол руу ногт ганзагалж яваад гавьтай барилдаж чадалгүй шал арчиж байгаад ирлээ. Өмнө нь Өвөрмонгол барилдаанд Монголоос олон бөх очиж түрүүлж байсан. Харин энэ жил явсан бөхчүүд ташраар нураад өглөө.

Тухайлбал, ӨМӨЗО-ны Шилийн гол аймгийн Авга хошуунд зохиогдож байгаа “Өвөрмонгол шилдэг 64 бөхийн барилдаан” болсон. Энэхүү барилдаанд МУ-ын Арслан Д.Ганхуяг багштай Улсын гарди Ц.Бямба-Отгон, улсын харцага Г.Бадрах, улсын харцага Х.Гантулга, улсын харцага Т.Бэгзсүрэн, улсын харцага Ц.Мөнхбаяр, Б.Цэдэнсодном нарын тэргүүтэй бөхчүүд очиж барилдсан. Гэвч амжилт гаргахаасаа илүү унаж, тусаж байгаад ирцгээлээ. Өвөрмонгол барилдаанд Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошууны Намсрай түрүүлэн, Баруун Үзэмчин хошууны уугуул, Даян аварга Цагаанзаан үзүүрлсэн. Зүүн Үзэмчин хошууны Цэцэнбилиг, Хөлөнбуйр хотын Сэнгээгарав нар дээр дөрөвд (Өвөрмонголд шөвгөрсөн бөхчүүдээ Дээд 4, 8, 16 гэдэг. Үндэсний бөхийн Их, дунд, бага шөвөгтэй дүйцнэ) шалгаран үлдсэн ажээ. Тус барилдаанд Монгол Улсаас гарди Цэдэнсодномын Бямба-Отгон зэрэг улс, аймгийн цолтой арван бөх зодоглосноос дээр наймд Улсын харцага Ц.Мөнхбаяр, Х.Гантулга нар Сэнгээгарав, Цэцэнбилигт өвдөг шороодож, Улсын гарди Ц.Бямба-Отгон, Аймгийн арслан Д.Алтанцоож нар тус тус Цагаанзаан, Сэнгээгаравд унасан байна. 

       Энэ байдлаараа манай төрийн наадамд Өвөрмонгол бөх түрүүлэхийг үгүйсгэх арга алга. Өвөрмонгол бөхчүүд сайжирч, монгол бөхчүүд ахархаж, эхэрхээс өөр юмгүй болжээ

            Үүнээс гадна, Өнгөрсөн жил Өвөрмонгол бөхийн барилдаанд Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр сумын харьяат аймгийн хурц Арслан Д.Төрболд түрүүлж, даагаар шагнуулж байсан.  Ер нь монгол бөхчүүд Өвөрмонголд зохион байгуулагдсан барилдаанаас ганзага хоосон ирдэггүй байлаа. Харин энэ удаад “Их санасан газар есөн шөнө хоосон” гэгчийн үлгэр боллоо. Энэхүү барилдааны талаар сонссон бөх сонирхогчид “Нэгнийг нударч, ёс жудаггүй загнадаг үндэсний бөхийн хэнэггүй гарууд өөрсдийгөө хаана явааг харсан биз. Нэг Өвөрмонгол дуртай бөх нь очоод түрүүлдэг байсан гэхэд хилсдэхгүй. Гэтэл одоо эсрэгээрээ эргэжээ. Энэ байдлаараа манай төрийн наадамд Өвөрмонгол бөх түрүүлэхийг үгүйсгэх арга алга. Өвөрмонгол бөхчүүд сайжирч, монгол бөхчүүд ахархаж, эхэрхээс өөр юмгүй болжээ” хэмээн үзэл бодлоо хуваалцаад буй.

         Үүнээс гадна, Увс аймгийн харьяат улсын харцага Ц.Мөнхбаяр, аймгийн арслан Б.Өсөхбаяр нараас допингийн төрлийн бодис илэрч, улмаар Монголын Үндэсний бөхийн холбооноос өнгөрсөн зургаадугаар сард тэдний барилдах эрхийг дөрвөн жилээр хасах шийдвэрийг гаргасан билээ. Гэтэл улсын харцага Ц.Мөнхбаяр ӨМӨЗО-ны Авга хошуунд болсон 64 бөхийн барилдаанд зодоглож, дөрвийн даваанд Өвөрмонгол аймгийн арслан Сэнгээгаравт сандал, ширээн дээр даруулан унасан.

Монгол Улсын аварга Ч.Санжаадамба Өвөрмонголд 10 жил очиж барилдахдаа ар халхын нэрийг аргагүй өндөрт дуудуулж явсан.

Улсын гарди Ц.Бямба-Отгон, Аймгийн арслан Д.Алтанцоож нар тус тус Цагаанзаан, Сэнгээгаравд унасан

             Монгол Улсын аварга Ч.Санжаадамба Өвөрмонголд 10 жил очиж барилдахдаа ар халхын нэрийг аргагүй өндөрт дуудуулж явсан. Анх 2005 онд залуу бөх байхдаа Зүүн Үзэмчиний Улиастай балгасанд очиж барилдаад Оюунбат, Батсүх тэргүүтэй тухайн үеийн мундаг аваргуудыг ташраар нь өвдөг шороодуулж, үзүүр түрүүнд алдарт Баярбаатар аваргад унаж байв.  Мөн 2015 онд Эрээнд хотод болсон 512 бөхийн барилдааны шөвгийн дөрөвт Батжаргал аваргад тахим буулгаснаар дахин Өвөрмонголд очиж барилдаагүй. Энэ хооронд Алтанбагана гэж бөхөд л ганц удаа унаж байсан гэдэг. Бусдаар бол Хасар бөхийн барилдаан, Алтан бүсийн барилдаан, Ар өвөр Монголын шилдэг 16 бөхийн барилдаан, Монгол туургатны наадам зэрэг бүхий л том барилдаанд түрүүлж байлаа.

       Монгол бөхчүүд барилдахаасаа таахалзах нь илүү болж, Өвөрмонгол бөхчүүд илүү сайн барилдаандаа суралцаж, судалгаа хийж байгаа бололтой. Энэ жилийн хувьд Өвөрмонголчууд “Цаг цагаараа байдаггүй” гэдгийг харууллаа. Нэг үгээр бол монгол бөхчүүдээр шал арчаад явууллаа.