Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, нэрт нийтлэлч Г.Дашрэнцэн агсан “Тэнэг хүн тэмдэгт дуртай” хэмээн бичиж байлаа. Үүний адилаар шагнал гэдэг зүйл шалаар нэг хөглөрсөн “хог” шиг болоод удаж байна. Төрийн шагнал нэртэй тэмдэг тараадаг ажил нь төрийн түшээдийн түмнийг төрд “үнсүүлэх” буюу олны амыг дарж, ацан шалаанд оруулдаг арга. Гэсэн ч төрийн шагнал гэдэг нэр хүнд, үнэ цэн хогтой, шороотой хутгалдаад, навс уначихаад удаж байхад одоог хүртэл шагнал, тэмдэг горилогсод цөөрдөггүй нь хачин. Тэмдэг тарааж, шагнал гардуулснаараа хөгжиж, тэмдэг, шагнал хүртсэн хэд нь ч хөлждөг сөн бол Монгол Улс өдийд шал өөр төвшинд байх байсан биз.  

-ТӨМӨР ТЭМДГҮҮД ТӨСВИЙН МӨНГӨ “СААДАГ” БОЛЖЭЭ-

Тэмдэг тараадаг улирал эхлээд төрийн түшээдээс хурган дарга нар хүртэл орон нутгийн наадмыг зорилоо. Энэ жил хаа газрын 100 жил, тэгш ойн баяр наадам давхцаад ойн баяраараа тэмдэг зүүчихийг горилсон хүн ч олон болж. Ямар сайндаа зарим нь өөрөө нутгийн удирдлагуудаасаа гуйж гувших шахуу юм болсоор тэмдэг зүүж байх юм. Орон нутаг ч гэлтгүй нийслэлийн байр байдлыг хараад байхад шагнал, тэмдэг нэртэй юм зүүж л байвал ахуй, амьдрал нь огтоос хамаагүй мэт аашилдаг хүн ч олширч. Хэрэв хэр олон төмөр тэмдэг зүүснээрээ амьдралаа дээшлүүлж, авч явдаг байсан бол өдийд энэ улсын ядуурлын түвшин, ядуу хүмүүсийн тоо ч бага байх байлаа. Гэсэн ч тэмдэгт дурласны гороор энгэрээрээ дүүрэн тэмдгээс өөрцгүй ядуу хүмүүсээр л улс орон дүүрч байна даа.

                      Ажиглахад төрийн шагнал нэртэй төмөр тэмдэг дэндүү олон болжээ. Гавьяат, одон, тэргүүний ажилтнаас эхэлдэг байсан бол одоо ойн медаль, хүндэт медаль гээд л төрөөс “үнсэж” байгаа нэртэй гардуулдаг болж. Яах вэ, төрийн түшээ, сайд дарга нараас эхлээд арай томчуул нь хөдөө гарахаасаа өмнө туслах, биет төлөөлөгчөө зандраад л “Би нутаг явах нь. Алив чи хэдэн гавьяат, Алтан гадас олоод ир. Тэднийг чинь авч явъя” гэж хэлээд л хэдэн арваар нь аваад явчихдаг нь төрийн ажлаасаа ч гараад, түмний нүдэнд ил болчихсон. Харин орон нутгийн хэдэн хурга дарга нь “Томчуудаасаа юу гэж дутах вэ” гэж боддог сон уу, хаанаас ч, ямар ч учиртайг нь мэдэхгүй ойн медаль, хүндэт медаль гэх зэрэг сүржин тайлбар, ганган тэмдэглэгээтэй хэдэн төмөр олж ирээд нутгийн иргэддээ тараачихна. Яах вэ, тэмдэгт дуртай тэнэг хэд нь төрдөө “үнсүүлсэн” санаад, хамаг юмаа гаргаж, хаа байсан сонгуулийн саналаа хүртэл одоо өгчихнө шүү дээ.

Гэхдээ хэний, хаанахынх нь ч мэдэгдэхгүй тэр олон тэмдэг газрын гаваас ургахгүй л болов уу. Орон нутгийн удирдлагууд нь төсвөөс цохсон мөнгөнийхөө хамагхаар нь л зөвхөн наадмаар тараах төмөр медаль, тэмдгээ хэдэн мянгаар нь гаднаас захиж, авчруулна. Өгсөндөө ч авсандаа ч олигтой гавьгүй төмөр тэмдгүүд улсаас тухайн орон нутагт нь хуваарилсан төсвийн мөнгийг “цөлмөөд” дуусгах нь холгүй байна.

-ТӨРИЙН ШАГНАЛ ҮНЭГҮЙДЭХ ЦАГААР...-

Энгэр цоолох, цоолуулахын “дон” нь бүр сүүлдээ төрийн шагналыг үнэгүйдүүлжээ. Өгөх хүн үнэхээр олдсонгүй юу, өөр хүнд нь өгөхийг хүссэнгүй юү бүү мэд. Нүдээ олоогүй шагнал газар авчээ. Хэдхэн дууны шүлэг бичсэн хүнийг төр нь соёрхоод, бөхөөс өөр юмны шүлэг бараг бичиж үзээгүй хүнийг Ардын уран зохиолч гээд өргөмжлөөд сууж байх юм. Шагнал гардуулж, гардаж болж байна гэхэд нүдээ олоогүй, бүр байнаасаа хэтрээд, халиад явчихлаа.

            Одоо нийслэлээс элээд орон нутагтаа гайгүй, хурган нэртэй гэсэн хүнийг харахад л энгэртээ гялалзуулсан дүүрэн медаль дотор нь “Алтангадас” байхгүй байна гэж үгүй болж. Ер нь Монголд “Алтангадас” одонгоор энгэрээ цоолуулаагүй хүн ховор юм байна. Төрийн шагналдаа нэлээд дээгүүр эрэмбэтэй “Алтангадас” хүртэл ингэж үнэгүйдэх цаг ирэхийг үзэх хувьтай байжээ, монголчууд. Бүр төрийн дээд шагнал Хөдөлмөрийн баатар цолыг ч Ерөнхийлөгч гардуулах ёстой байтал ерийн нэг УИХ-ын гишүүн, орон нутгийн дарга нь гардуулж, авч очихоор хэмжээний үнэнгүйдсэн гэсэн үг. Хаа газрын ой, баяр наадмыг дагаад төрийн дээд шагналаа үнэгүйдүүлж, ийн төмөр тэмдгээс өөрцгүй болчихжээ.