Олон жил хулгай хийсэн  гэмт хэрэгтэн  шоронгоос гарч ирээд  гэртээ хоносон. Тэр орой  унтах болж гэрэл унтарахаар  сэмээрхэн босоод  хэн нэгний хоолны халбага, сэрээ зэргийг  дэрэн доогуураа хийдэг. Ингээд санаа нь амарсан шинжтэй нам унтчихдаг.  Үүнийгээ “Хэн нэгний юмыг хулгай хийхгүй бол нойр хүрэхгүй байна” гэж ярьсан талаар хүн бүр амнаас ам дамжин ярьдаг.

     Тэгвэл Монголчуудын дунд хулгай хийх нь жирийн үзэгдэл болсон мэт. Хулгай  хийж, бусдыг хууран мэхлэхгүй бол сайхан амьдарч чадахгүй гэж боддог болчихжээ.  Монголчуудад хулгайлахгүй зүйл гэж алга. Хотын гудамжинд цахилгаан дугуй олноор байршуулсан. Гэртээ харих гэсэн, эсвэл хотын түгжрэлд яарч яваа  хүн нөгөөх цахилгаан дугуйг түрээсэлж  зорьсон газраа хурдан хүргэх зорилготой. Гэтэл нөгөөх цахилгаан дугуйг нь хүүхэд, хөгшидгүй хулгай хийгээд амар заяаг нь үзүүлэхгүй байх. Байршил тогтоогчоор нь яваад очихоор хашаандаа оруулчихсан  GPS-ийг салгах гээд ноцолдоод зогсож байдаг. Бүр байшиндаа оруулаад дангинатал цоожилчихоод “Энд байхгүй” гэж мэлзээд байгаа талаар  компанийн залуус ярьж, бичиж байна.

     Саяхан нэгэн танил  барилгын талбайн инженер залуутай уулзаж ярилцлаа. Мань эр ажлаасаа болоод сэтгэл санаагаар уначихсан явна. “Манай залуус уг нь ажил сайн хийх юм. Даанч хулгай хийгээд салахгүй юм. Цахилгааны утсыг биеэрээ бүтэн ороогоод гарчихна. Хамгаалагчтай хүртэл хуйвалдаад армотурын төмөр, хаалга, цонх, ванн, замаск, эмульс гээд хуйхаар нь хулгайлчих юм. Залуус хулгай хийх болохоор нүд нь  гялалзаад  хүний санаанд оромгүй  зүйлс сэтгэчихсэн  явж байна шүү дээ” хэмээн ярив.

     Бас нэг танил маань Хайлаастад хашаа байсан таван ханатай гэрийг нь гэгээн цагаан өдрөөр жижиг ачааны машинд өөрийнхөө гэрийн ачиж байгаа аятай хэнэгчгүй ачаад явсан талаар ч ярьж байв.

    Саяхан гэхэд л Дорнод аймагт гарсан гал түймэртэй холбоотой малаа залсан сургаар малын хулгай гаарсан талаар нутгийнхан халаглан ярьж байна лээ. Тэр байтугай монгол хүнээс яаж тийм зориг гардаг юм гэмээр нүд хальтрам зургууд ч цахим орчинд дуулиан дэгдээсэн. Галд өртөж, арай хийж, амьд гарсан турж эцсэн хэдэн адууг бэлчээрт нь нядлаад шулуун гэдсийг нь гаргаж дэлгээд булчин махыг нь сүүлтэй нь огтлож аваад энд тэндгшй хаячихсан өр эмтрэм зургууд дэлгэгдээд буй.

     Нийслэлд гарсан жижиг сажиг хулгайн хэргийг сүүлдээ хулгай ч гэж тоохоо больж байх шиг байна. ТҮЦ-ээр үйлчлүүлж байгаа өсвөр насны хүүхдүүдийн нэг нь худалдагчийг саатуулж, нөгөө нь өдрийн орлогыг нь гар утастай нь аваад зугтаж байгаа бичлэгүүд ч хаа сайгүй цацагдах болсон. Шинэхэн ирсэн хөдөөгийн оюутнууд эхний нэг хоёр жилдээ утас, мөнгөө алдах нь энүүхэнд болчихсон. Нялх хүүхдээ эмнэлэгт үзүүлэхээр сандарч гүйж байгаа эмэгтэй утсыг хажууд нь суусан хэжээл насны хүүхэн хэнэгчгүй аваад гарах бичлэгийг ч бид үзэж байлаа.

      Гаднын улсад хэн хулгай хийж байна вэ гэвэл монголчууд л байгаа юм.  Тодруулбал, гаднын улсад 19 иргэн хулгайн хэргээр ял эдэлж байгаа гэсэн албан мэдээ бий. Сүүлд Солонгос Улсад Монгол иргэн хулгай хийж байгаад баригдсан гэх мэдээлэл тус улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн эхний нүүрт гарч, тэр чинээгээрээ Монгол Улсын нэр хүнд унаж байгаа юм.

      Хил даваад л монгол хүн гэвэл Солонгос, Хятад зэрэг хамгийн ойрын харилцагч орнууд хүртэл биднийг үздэггүй гол шалтгаан энэ. Хяналтын байцаагч нар нь хүртэл гадаад пасспортыг нь үзээд ууртай гэгч нь шидэлж байгаа нь шууд л мэдрэгддэг. Мөнөөх л муу нэртэй, луу данстай болсны хар гайг гаднын улсад сурч, хөдөлмөрлөх гэж байгаа бусад нь эдэлдэг гээд хэлчихэд буруудахгүй.  Хдхэн жишээ дурдахад Бангкок хотын метронд зорчиж явсан Словак улсын жуулчны хэтэвчийг хулгайлсан гурван монгол залууг баривчилсан талаар гаднын хэвлэлүүд  онцолсон. Тайландын цагдаагийн газар тэднийг “26 настай  И.Мөнхбаяр, 27 настай  Г.Ихбаяр нарыг Монголдоо алдартай реп дуучид” хэмээн мэдээлсэн. Тэд  Словакын жуулчны 2000 баттай хэтэвч болон бусад үнэт эд зүйлсийг авсан байжээ. Хулгайн хэрэг гарсны дараа ойролцоох өртөөний хогийн савнаас хоосон хэтэвч олдсон аж. Цагдаа нар хяналтын камерын бичлэг шалгаад гурван этгээд хэтэвчийг хогийн саванд хаяад явсныг тогтоосон. Ингээд дуусахгүй өнгөрсөн сарын 18-нд Бангкок хотын олон улсын нисэх буудал дээр халаасны хулгай хийж байсан гурван монгол хүнийг тус улсын цагдаагийн байгууллага баривчилсан тухайгаа мөн дурдсан байдаг. Тэд баригдахаасаа хоёр долоо хоногийн өмнө нисэх буудлаар үйлчлүүлж байсан жуулчдын халааснаас эд зүйлийг хулгайлж байгаа нь хяналтын камерт бичигдсэнээр баригдсан юм. Саатуулагдах үедээ их хэмжээний гадаадын мөнгөн дэвсгэрт буюу 200 мянган тайланд бат, 8600 ам.доллар, 3650 евро, 900 мянган иен, 1355 аргентин песо, 400 мянган вьетнам дон, 500 австрали доллар биедээ авч явсан байдаг. Түүнээс гадна тухайн сарын 28-нд  Тайландын хааны ордонд жуулчдын эд зүйлсийг хулгайлсан хэргээр гурван монгол иргэн баривчлагдсан байдаг.

    Иргэд нь иргэдээ дээрэмдэж, улстөрчид нь эдийн засгаа тонон дээрэмддэг ийм л увайгүй нийгмийн бид бүтээчихсэн байж өнгөрсөн хугацаанд. Өнгөрсөн хугацаанд улс төрийн хулгайтай холбоотой ямар ч их дуулитан дэгдэв. Сум сууринг хөгжүүлэх жижиг төсөл хөтөлбөрүүдээс нь эхлээд л улсын хөгжлийг тодорхойлох эдийн засгийн эргэлдэх хөрөнгүүдээ тэрчигт нь төрийн цөөхөн хэдхэн эрх мэдэл албан тушаалтай хүмүүс хуваагаад хулгайлчихсан байх. Хамгийн сүүлд гэхэд л бүхэл бүтэн улсын эдийн засгийн гол орлого болох нүүрсээ хэдэн машинаар нь хулгайлдаг байсан баримтууд ил боллоо.  

    Хөгжлийн хөтөлбөрийг тодорхойлох, том төсөл хөтөлбөрүүдээ санхүүжүүлэх зорилгоор Хөгжлийн банкыг байгуулж, зээл олгосон ч мөнөөхийг нь нөгөө л эрх мэдэл, албан тушаалтай цөөн хэдэн хүмүүс хуваагаад хулгайлаад авчихсан байх.

   Тэр байтугай ирээдүй болсон хүүхдүүдийнхээ сурч мэдэх боломжийг хулгайлж, улстөрчид өөрийн хүүхдүүд, эхнэр, гэр бүл хамаатан садаг, найз нөхөддөө аваад өгчихсөн гэх харамсалтай мэдээ ч бий. Монголчууд дэлхийн хөгжлөөс хэдэн 100 жилээр хоцорч яваа нь ерөөсөө энэ хулгай ч зантай нь холбоотой. Халбага, сэрээ байсан ч хулгай хийчихдэг энэ арчаагүй зан нь биднийг дэлхийд шившиглэж байна даа.