-ХУУРАМЧ ДИПЛОМООР ТӨРИЙН АЛБЫГ ХУЛХИДАЖ СУУГАА ИЧГҮҮРГҮЙ АЛБАТУУДЫГ ИЛЧЛЭХ АРГА- 

                    Боловсролын байгууллагаас авахуулаад хуурамч дипломын үүр болсныг яамны сайд зоригтойгоор илчилж эхлээд байна. Эдгээр хуурамч дипломтонгууд ардын хүүхдүүдийг сургаж байна гэхлээр ой гутмаар. Энэ хүртэл зүгээр хараад суусан төр засгийн буруу ч үүнд байгаа гэхэд хилсдэхгүй. Хэрэв ийм шийдвэрт хүрээгүй байсан бол хэдий болтол худал хуурмагаар дүүрэн боловсролын байгууллагаас эрдэм горьлож суух байсан бол. Тэдний гараар орсон олон салбарын төгсөгчид ажиллах хүчинд тооцогдож байна. “Багшийн эрдэм шавиас” гэж үг бий.  Гэвч энэ ичгүүрт хэрэг боловсролын салбараар дуусахгүй нь бололтой. Төрийн албан хаагчид ч эхнээсээ түмний өмнө булхайгаа дэлгээд амжжээ. Хуурамч дипломоор ажиллах хүчинд тооцогдож, цаашлаад дарга, сайд болтлоо дэвшсэн ч тохиолдол цөөнгүй байгаа нь харагдаж байна.

Жишээ нь Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын Засаг дарга А.Нурбек нь 1998 онд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Сейфуллины нэрэмжит Ахмола Хөдөө аж ахуйн дээд сургуулийг Зоо-инженер мэргэжлээр төгсөөгүй мөртлөө уг сургуулийг "Зоо-инженер" мэргэжлээр төгссөн гэх дээд боловсролын хуурамч дипломтой нь нотлогдов.

           Ингэж төрийн албаны шат шатны байгууллагад хуурамч диплом барьж гүйсэн ичгүүртэй дарга нар эхнээсээ илэрсээр л байна. Энэ мэтээр хөрсний дээд хэсгийг дөнгөж сөхөж эхэллээ. Ажил олгогчид цаашид дээд боловсролын дипломонд үл итгэхээр болж байх шиг. Тэр нь ч зөв шийдвэр болно гэж иргэд харж байна. Хэдий болтол хууртагдахыг хүсэх билээ. Гэвч нөгөө талд хуурамч диплом гаргаж өгсөн албан тушаалтнууд ч мөн зохих журмын дагуу хариуцлага хүлээвэл зохиолтой. Өөрөөр хэлбэл тэд л төрд шургасан хуурмаг бүхний үр тариачид юм. Хуурамч диплом гаргаж өгөх замаар авлигалын гэмт хэргээс авахуулаад асуудал ар араасаа ундрах нь ойлгомжтой. Харин ингэтлээ газар авхыг нь хараад сууж тэвчээгүй боловсролын сайдын шийдвэр бусад салбаруудад ч хэрэгжхээр төлөвтэй байна.

          724 хуурамч дипломны сургаар бусад хуурамч диплонтонгууд суудлаасаа өндийж, сая нэг гэмшил алдаж суугаа нь ойлгомжтой. Харин хэзээ илрэх вэ гэдэг нь чухам цаг хугацааны асуудал болоод байна. 

-МОНТАЖ БУЮУ ҮНЭНИЙ БАРИМТ-

                 Худал болгоны дунд хөлөө жийгээд сууж ханасан бол одоо л үнэний үүдийг нээх цаг нь болжээ. Хуурамч дипломонд бүдэрч унасан хэдэн зуун алба хаагчдаас хангалттай олон гарц гаргалгааг олж харахаар байна. Түүнийг нэг нь монтаж. Оюутны ширээний ард хамтдаа суусан нь үнэн, төгссөн нь үнэн. Үнэн бодит байдлын болон өнгөрсөнд болсон үйл явдлын гэрч бол “Монтаж” болж таарлаа. Диплом биш монтажны хуудас л үнэнд илүү ойртуулахаар болов уу. Дөрвөн жил болсон оюутны амьдралыг тэд хичээгээд ч өөрчилж, сольж чадахгүй.

Өнгөрснийг буцаачихдаггүй л юм бол үнэн болгон монтажин дээр үлдэх аж.

        Харин томоохон улстөрчдийн зүгээс өөрсдийн төгссөн сургууль болон мэргэжил дээшлүүлэх чиглэлээр суралцсан тухайгаа дэлгээд эхэлжээ. Иргэдийн зарим нь “Би сургуулиа энд байгаа онд төгссөн. Гэвч төрийн энэ түшээтэй хамт сурч байснаа санах ч үгүй юм байна” гэхчлэн хардлага багагүй өрнөөд байна. Гэх мэтчилэн үнэнийг гэрчлэх хүмүүс цөөнгүй бий.

       Худал, үнэнийг танихад хэцүү болсон энэ цаг үед ядаж л боловсролын зэрэг зиндаагаар нь буюу суралцсан нь үнэн болохыг нотлох цорын ганц арга нь “Монтаж” боллоо. Өөрөөр хэлбэл нийгэмд шургалсан хуурамч багтнуудын үнэнийг сөхөх арга зам гэж хэлж болохоор. Боловсролын баталгааг монтажаар нь таньж болохыг 724 хуурамч дипломтноос ухаарлаа.