Ёс зүйгүй гишүүндээ хариуцлага тооцооч, Г.Занданшатар дарга аа

      УИХ-ын гишүүдийн энэ жилийн “ангийнхан” бүтэхгүй нь. Төрийн ордонд танхайрч, түмпэн шанагатайгаа холилдож, бие биеийгээ хулгайч, луйварчин, архичнаар нь дуудаж байна. Яг л галзуугийн эмнэлгийн нэг тасгаас бөөнөөрөө “оргочихсон” юм шиг байх юм. Саяхандаа, нэг нь цахим чуулганыхаа хойморт дотоожтойгоо гүйгээд, нөгөө нь “Танай цагдаа нар намайг танихгүй 30 минут зогсоож, шалгалаа. Би чинь УИХ-ын гишүүн хүн” гэж цээж, хошуу хоёроо дэлдэж, Хууль зүйн сайддаа чуулганы индрээс хов хүргэж байсан. Тэгээд тэр гишүүн төд удалгүй монголчуудаас уучлалт гуйж, сайн ажиллахаа амлаж байлаа. Тодруулбал, “Цагдаа зогсоосон талаар зохимжгүй жишээ авсанд УУЧЛААРАЙ. Олон түмний санал шүүмжлэлийг хүлээн авч хичээн ажиллах болно” гэсэн байдаг. Гэвч  тэр хэцүү нэрт дахин “хэрэг” тарив. Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням дахиад л дарханчуудын чихнээс хонх уялаа. Өнгөрсөн баасан гарагийн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Соёлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэв. Энэ үеэр Ардчилсан намын бүлгийн гишүүн Б.Пүрэвдорж, МАН-ын бүлгийн гишүүн Г.Дамдинням нар маргаан үүсгэв.

Тодруулбал,

Хуралдааны үед УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж:

-Би нэг бичлэг үзүүлье. Энэ хууль хэлэлцэх явцад ийм байдлаар нийтдээ 30 гаруй удаа горимын саналыг буцаасан. Өөрөөр хэлбэл, зарчмын зөрүүтэй санал унаад, буцаж хэдэн найз босгох энэ хуулийг гурилдах шиг боллоо. Энэ хууль анхнаасаа шинэчилсэн найруулгаар орж ирсэн. Нийт 78 зарчмын зөрүүтэй саналтай. Яам нь маш хариуцлагагүй хууль өргөн барьж оруулж ирсэн. Мөн дээрээс нь Байнгын хороо нь гурилдсан. Энэ асуудалд манай гишүүд анхааралтай хандаарай.

-УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням:

-Манай зарим гишүүн сансарт нисээд, зарим зүйлээ мартаж санадаг болчихсон бололтой. Миний ойлгож байгаагаар тоног төхөөрөмж гацаад, УИХ-ын Тамгын газарт асуудал тавьчихсан байгаа. Санал хураах болгонд унадаг. Өөрөө бас ажлаа хийдэггүй, хуралдаа суудаггүй болохоор энэ асуудлыг мэдэрдэггүй юм шиг байна. Завгүй нисээд байдаг байх. Бодит байдал дээр ажил явуулахын тулд ирэх оны улсын төсөв ярихаас өмнө Соёлын тухай хуулийг заавал хэлэлцэж батлах ёстой. Үнэхээр Монгол соёлдоо хайртай, анхаарал хандуулаад судалсан бол шүүмжийг хүлээж авна. Магадгүй гэдэг маягаар улс төр хийх гэж ядаж байгаа бол уучлаарай. УИХ-ын гишүүд саналаа өгчихөөд байхад онлайн тоног төхөөрөмж ажиллахгүй байна. Тэр Байнгын хороо болсон өдөр үнэхээр ажиллаагүй. Зарчмын зөрүүтэй санал хураахаар ажилладаггүй” гэв.

Ийн тэд нэг нэг рүүгээ үг “шидэлцэж”  санал хураалт явуулах үеэр дахин маргаж, УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж “Би чам шиг 33 тэрбум төгрөгийн хулгай хийгээгүй. Би хэнийг ч гэмтээгээгүй. Зүгээр автын осол гаргасан. Чам шиг хулгай хийгээгүй" гэсэн бол УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням “Чи зүгээр архиа уугаад явж бай. Битгий ш.а” гэхчлэн бие рүүгээ давшилж, Монголын ард түмэнд цэнхэр дэлгэцээр хэрүүл “заав”. Ингэхдээ бүүр хүндэрсэн хэлбэр рүү орж, хараал, ерөөл ч заагаад амжлаа.

      Харин УИХ-ын дарга Г.Занданшатар “Эрхэм гишүүд, уужуу тайван байж, ухаан зарж, Соёлын тухай хуулиа батална шүү. Хуралдаан явуулах боломж олго. Албадан гаргана шүү” гэж хэлээд ч нэмэргүй тэд хэрэлдэж, бие биеийнхээ булайг дэлгэсээр л санал хураалтад оролцсон юм. Яг үнэндээ тэд “татгалзсан, дэмжсэн” гэх аль ч товчлуур дээр юу дарж байгаа мэдэхгүйгээр хэрэлдэж байсан юм. Яг л хэнийг, хэзээ ч зууж болзошгүй галзуу ноход шиг байлаа, Г.Дамдинням, Б.Пүрэвдорж гишүүн.

     Тойргийнх нь иргэд “Төрийн эрх баригчдаас ямар шийдвэр гарч, Дархан-Улаанбаатарын зам хэзээ ашиглалтад орох нь вэ” гэж нүдээ ширгэтэл харуулдаж суугаа энэ цаг үед УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням ёс зүйгүй авирлаж, сонгогчдодоо “бэлэг” барив. Өөрөөр хэлбэл, тэр Монгол Улсын Засгийн газрыг, Монголын ард түмнийг доромжилж, чуулганы хойморт танхайрлаа. Уг нь тэр энэ хэцүү цаг үед өөрийг нь сонсгосон Дархан-Уул аймгийн иргэдийн төлөө чуулганы хойморт Засгийн газраас хариуцлага нэхээд хоёр гараа гозолзуулж баймаар. Тойргийн иргэдийнхээ амь зуулга, амьдралын нөхцөлийг тоочоод, ядаж Дарханы зам засварын ажилд хариуцлага нэхээд, яах ийх шийдэл нэхэж баймаар. Энхэл, донхол замаар давхисан иргэдийн амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгийн төлөө дөрвөн мөчөөрөө тэмцэж баймаар. Гэвч тэр тэгсэнгүй. Тойргийнхоо иргэдийг хэдийнэ мартаж, хэнэг ч үгүй хэрүүл хийсэн шиг хуралд сууна.

   2020 оны УИХ-ын тухай хуульд чуулганы хуралдаанд үг хэлэхдээ бусдын нэр төр, алдар хүндэд халдахгүй байх, 10.1.4.Үндсэн хуулийн цэц Үндсэн хуулийн Жаран зургадугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 4-т зааснаар гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэлтэй гэсэн дүгнэлт гаргасныг Улсын Их Хурал хүлээн зөвшөөрсөн; 10.1.5.Үндсэн хуулийн цэц гишүүнийг энэ хуулийн 7.2-т заасан тангаргаасаа няцаж Үндсэн хууль зөрчсөн гэсэн дүгнэлт гаргасныг Улсын Их Хурал хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд эгүүлэн татаж болдог. Чухамдаа манай ард түмэн ёс зүй шаарддаг байсан бол Г.Дамдинням гишүүн хэдэнтээ огцрох болзол хангасан баймаар. Өөрөөр хэлбэл УИХ-ын нэгдүгээр ангиа тэр муу "дүн"-тэй төгслөө гэсэн үг.

Г.Дамдинням гэж хэн бэ

Тэгвэл УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням гэж хэн бэ. Г.Дамдинням нь 2004 онд МУБИС-ийг нийгэм судлал, эрх зүйн багш мэргэжлээр, 2005-2007 онд МУБИС-ийг улс төр судлалын магистр, 2013-2016 онд Бритиш Колумбын их сургуулийг уул уурхайн засаглал, бодлого судлалын магистрын зэрэгтэйгээр тус тус төгссөн. 2008-2009 онд Байгаль орчны сайдын зөвлөх, 2009-2010 онд БСШУ-ны сайдын зөвлөх, 2010-2013 онд ШУТИС-ийн Нийгмийн хөгжлийн проректор, 2015 онд Бритишийн Колумбын их сургуулийн судлаач, 2017 онд “Прокон Майнинг Монголия” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар, 2020 оноос Дархан-уул аймгаас УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байгаа юм. Харин өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын байнгын хорооны даргаар сонгогдсон билээ.

        Эцэст нь, УИХ-ын гишүүн Г.Дамдиннямд  хариуцлага тооцож, ёс зүй шаардахгүй юм уу Г.Занданшатар дарга аа. Эсвэл бүр Төрийн ордныг танхай, хулгай хийдэг газар болгочихсон нь амар юм уу, өөрт чинь.