- Нэгэн цагт нэрийг нь дурдах төдийд хэн бүхэн сүрдэж, тойгтой нь сөхөрч, толгойтой мэхийдэг асан эзэн хааны маань “яс амрах” бололтой-

 Монголчууд Эзэн богд Чингис хааныхаа нэр, хөргийг архины лонх, шар айргийн шилэнд залаад он удаж байна. Бид ч үүнийг юман чинээ тоохоо байгаад аль хэдий нь дөжирч орхисон. Хар, шар, морьтой, задгай гэдгийн араас Чингис гэдэг үг залгахад л захын нэг монгол хүн архи, шар айргийн тухай ярьж буйг ойлгоно. Шулуухан хэлэхэд, согтууруулах ундааны төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчид олон улсын шаардлагад нийцсэн амт, чанараасаа урьтаж “Чингис” хэмээх нэрээр дэлхийд гарсан гэвэл хилсдэхгүй. Хамгийн их хүндэтгэж, эрхэмлэн дээдэлдэг хааныхаа нэрийг архи, пивоны шошгод хэвлэснийг үзсэн гадаадууд ч гайхширлаа барж, эгдүүцэж байсан нь дамжиггүй. Тухайлбал Парис хотноо байрладаг олон улсын АFP буюу Пранц прэсс агентлагаас 2006 онд гаргасан нийтлэлдээ Чингис хааны нэрээр шошгожуулсан бараа бүтээгдэхүүний худалдаа, тэр дундаа архины брэнд хэрхэн өргөжиж байгааг цохон тэмдэглэсэн байдаг. Мөн манай эрдэмтдийн төлөөлөл ч дуугүй суусангүй. “Дэлхийн ямар ч улс өөрийн баатрынхаа нэрээр архи, дарсаа нэрлэдэггүй” хэмээн эрс шүүмжлэлтэй хандсаар иржээ.

ХОЖУУ Ч ГЭСЭН ХУУЛЬЧЛАХААР БОЛОВ

 Монгол төрийн түшээд сүүлийн жилүүдэд эх түүхээ ойлгодог, эзэн хаанаа дээдэлдэг болж буй нь сайн хэрэг. Ийн хэлэхийн учир нь эзэн богд Чингис хааныхаа мэндэлсэн өдрийг “Монгол бахархлын өдөр” болгон тэмдэглэж, төрийн дээд одон медалиа ч түүний нэрээр нэрийдсэн. Мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж Чингис хааны эш хөргийг айл өрх, албан байгууллага бүр хүндэтгэн залах үйл хэргийг ч өрнүүлсэн. Харин энэ бүхний цаана асуулт, асуудал хэвээр үлдсэн нэгэн асуудлыг төрийн түшээд хэлэлцэж эхлэв. Тодруулбал, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өчигдрийн хуралдаанаар “Их Монгол Улс байгуулагдсаны 820 жилийн ойг тохиолдуулан Их Эзэн Чингис хааны төрт ёсны өв уламжлалыг дээдлэн мөнхжүүлэх тухай” УИХ-ын тогтоолын төслийг хэлэлцсэн.

“… аливаа төрлийн согтууруулах ундаа болон тамхинд ашиглахыг хориглох …” гэж нэмэх саналыг дэмжих эсэхээр санал хураалт явуулахад 12 гишүүн буюу Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 70.6. хувь нь дэмжсэн. 

   Дээрх тогтоолын төслийн танилцуулгатай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Ө.Шижир, Л.Гантөмөр нар асуулт асууж, УИХ-ын дарга С.Бямбацогт хариулт, мэдээлэл өгч харагдсан. Өөрөөр хэлбэл, Л.Гантөмөр гишүүн “УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулсан нь зүйтэй. Бид Их Эзэн Чингис хаанаа хүндэтгэх учиртай. Энэ агуулгаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаад монгол хүн, айл өрх бүр Эзэн Богд Чингис хааны эш хөргийг эрхэмлэн залж, дээдлэн шүтэж байхыг уриалсан. Иймд Эзэн Богд Чингис хааны эш хөргийг архи, тамхи зэрэг бараа, бүтээгдэхүүний шошгод хэрэглэхгүй байх нь зүйтэй” хэмээн зарчмын зөрүүтэй санал гаргасан. Улмаар Л.Гантөмөр гишүүний гаргасан төслийн 5 дахь дэд заалтын “журамлах” гэсний дараа “… аливаа төрлийн согтууруулах ундаа болон тамхинд ашиглахыг хориглох …” гэж нэмэх саналыг дэмжих эсэхээр санал хураалт явуулахад 12 гишүүн буюу Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 70.6. хувь нь дэмжсэн. Үүний дараагаар “Их Монгол Улс байгуулагдсаны 820 жилийн ойг тохиолдуулан Их Эзэн Чингис хааны төрт ёсны өв уламжлалыг дээдлэн мөнхжүүлэх тухай” УИХ-ын тогтоолын төслийг нэгдсэн хуралдаанд оруулж, батлуулахыг дэмжих эсэхээр санал хураалт явуулав. Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон 17 гишүүний 12 нь дэмжсэнээр энэ талаарх санал, дүгнэлтийг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар болсон.

   Нэгэнт санаачилж, энэ хүртэл явсан учир тогтоолын төсөл УИХ-аар хэлэлцэгдэж, эцэслэн батлагдах нь дамжиггүй. Мэдээж хэрэг АПУ-гаас эхлээд согтууруулах ундаа үйлдвэрлэгчдийн төлөөлөл болж УИХ-д суугаа зарим нэг гишүүн, тэдгээрийн нөмөр нөөлөг, дэмжлэгээр УИХ-д гарсан нэр бүхий хүмүүс эсрэг санал илэрхийлэх нь ч байх л асуудал.

ЧИНГИС НЭРТЭЙ СОГТУУРУУЛАХ УНДАА ҮЙЛДВЭРЛЭГЧИД ШИНЭ БРЭНДИЙН ЭРЭЛД ГАРАХ УУ

   Ардчилсан тогтолцоонд шилжиж, чөлөөт зах зээл бий болсноор хэн чадалтай, хэн сэтгэдэг нь өөрийн бизнесийг явуулах нь түүний эрх болсон. Энэ ч утгаараа бид их хааныхаа нэрээр архи гаргасанд нь илт дургүйцсэн ч, шийдлийг эс олсоор өнөөг хүрсэн. Тэдэнд ч мөн буруу өгч болохгүй. Чухам хамгийн зөв маркетинг, хамгийн их борлуулалтын эх үндэс нь болох учир бараа, бүтээгдэхүүндээ Чингис нэр өгсөн байх. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр архи анх гарч байхад цаг үед ёс зүйн хэм хэмжээ, ёс суртахууны тухай ярихаас биш яг энэ асуудлыг зохицуулах хууль, эрх зүйн орчин байгаагүй нь тэдэнд давуу тал болсон ч байж мэднэ. Ямартай ч өнөөдөр Монголд “Чингис хаан” хэмээн нэрлэгдсэн, согтууруулах ундааны төрлийн үндсэн найман брэнд бүтээгдэхүүн бий болсон байна.

 Ямартай ч өнөөдөр Монголд “Чингис хаан” хэмээн нэрлэгдсэн, согтууруулах ундааны төрлийн үндсэн найман брэнд бүтээгдэхүүн бий болсон байна.

   Хэрэв Чингис хааны нэр, хөргийг согтууруулах ундааны шошгод хэрэглэхийг хоригловол дээрх байгууллагуудын гадаад худалдаа, экспортын хэмжээ, тогтмол орлогод хүнд цохилт болох юм. Өөрөөр хэлбэл, дээрх нэр бүхий үйлдвэрлэгчид дэлхий дахинд танигдсан амт, чанараа хадгалсан цоо шинэ брендийн эрэлд гарах болох нь. Харин нэгэнт үйлдвэрлэгдэж, агуулахад хадгалагдаж буй бараа бүтээгдэхүүний нөөцийг УИХ болон Засгийн газар уян хатан нөхцөлтэйгөөр зохицуулж чадах эсэх чухал шийдвэртэй нүүр тулах болов уу.