УЛСЫН САЙН МАЛЧИН, МЯНГАТ МАЛЧИНД ОЛГОДОГ ШАГНАЛ ҮНЭГҮЙДЭЖ, БАГИЙН АВАРГА МАЛЧИН ТОДРУУЛАХ НЬ ХОЛГҮЙ БАЙНА

         Улсын сайн малчингүй аймаг, сум, баг гэж алга. Арай л “Багийн сайн малчин” гэх тууз хэвлүүлчихээгүй бололтой. Гэхдээ өөд, уруугүй энэ их шагнадгаараа бол мөдхөн багийн сайн малчин тодруулахад гайхах юм алга. 

     Жил бүрийн цагаан сарын өмнөхөн малчдыг мянгат малчин, аймгийн сайн малчин", улсын сайн малчин болгон, өргөмжилж, Алтан төлийн эздийг шалгаруулдаг уламжлалтай. Гэсэн ч хэрээсээ хэтэрч, малтай болгонд хүртээдэг шагнал болсонд л жинхэнэ хөлс хөдөлмөрөө үнэлүүлэх ёстой малчны энэ шагнал үнэгүйдсэн. Малынх нь тоо мянга хүрээгүй байхад л дарга нар нь “Танайх энэ жил мянгат болчих, мянгат гээд тоолуулчих” гээд л санаа тавьдаг сайн даргын дүрд тоглож, малчдаа онигоонд оруулдаг жишээ ч бий. Зарим нь даргынхаа үгэнд орж, учиргүй баярлаад 700-800 малтай мөртлөө мянгат болчихсон, хөөрцөглөж давхидаг болсон. Энэ нь бас л алдар нэр, шагнал урамшуулалыг үнэгүйдүүлж, хүссэн нь хүссэн бараагаа авч байгаатай адил болж. Улсын аварга малчны болзлыг хангасан, хангахын төлөө олон жил ясаа янгинатал зүтгэсэн малчдын хөдөлмөрийг доош татаж, дарга нар нь сайн малчны шагналыг хэд, хэдээр нь "бөөнддөг" болсон.

     Улсын сайн малчин, Алтан төлийн эздэд тойргоос нь сонгогдсон УИХ-ын гишүүд том, том автомашинтай дарга нар дагуулчихсан шагналыг нь гардуулж, сайхан дайлуулж, цайлуулаад дараагийн сонгуульдаа алзахгүй болоод гарч ирдэг нь ч нууц биш. Мянгат малчин, Аймгийн сайн малчин болж, шагнуулах малчид ч бусдаас дутахгүйн тулд, дарга нар ирэх сургаар бараг л цагаан сар шиг бэлтгэл хийж, идээ, будаа зэхнэ.Тухайлбал, мянгат малчнаас авхуулаад улсын сайн малчин хүртэл бүгд л таван үеэр өрсөн тавгийн идээ, тарган ууц, таваг, тавгаар нь чихэр, жимс өрж, өөрсдөө ч ууж үзээгүй үнэтэй гэгдэх архи, дарсаар ширээгээ дүүргэчихээд, нүнжигтэй аягаар айраг тойруулдаг ёс тогтчихсон байх жишээтэй. Мөн өөрсдийгөө гоёх гоёлоо бэлдэж, хэний ч өмсөөгүй, дасал, танил болоогүй даавуу, торгоор дээл бэлдэж, гар, хуруугаа алт, мөнгөөр дүүргэж, шагналаа гардах нь гэрийн найр шиг л үргэлжилдэг. Дарга харахаараа хөл алдаж гүйхийг нь яана.

        Энэ жил улсын аварга малчин 140, улсын аварга тариаланч хамт олон 12, улсын аварга тариаланчаар  21 хүн шалгарсан байна. Үүнээс онцлон дурдвал, олон малтай гэгддэг аймгуудын тоонд ордог Өвөрхангай аймгаас энэ жил есөн улсын сайн малчин тодорсон байх жишээтэй. Нэг сумаас гэхэд л жилд 10 мянгат малчин тодорлоо гэхэд 27 сумтай аймгаас 270 орчим айл мянгат малчин болж байх нь. Ингээд харахаар сайн малчин болоогүй малчин алга, Монголын хөдөөд. Малтай болгон нь аварга, сайн малчин цол хүртэж, гэрийнхээ хойморт тууз хадаагүй айл ч алга.

ЖИЛ БҮР 140, 150-ААР НЬ УЛСЫН АВАРГА МАЛЧИН ШАЛГАРУУЛЖ БАЙГАА Ч МАЛ, АЖ АХУЙН САЛБАР ХЭРХЭН ХӨГЖИЖ БАЙГАА ВЭ

        Улсын аварга малчны болзол хангахын тулд олон малтай байхаас гадна амжиргааны боломж муутай иргэдийг гэртэй болгож, малжуулсан байх нь давуу тал болдог. Гэхдээ хэн нь тэдэн санаагаараа хэдэн мал тасдаж, гэрийг нь ачаалж өгөөд явуулахгүй шүү дээ. Муухайгаар хэлбэл, хэдэн жил зарцалж байгаа хэдэн мал тасдаад өгөхөд буруудахгүй малчиндаа ажлынх нь хөлс болгож өгдөг. Түүнийгээ малжуулсан, гэртэй болгосон дарга даамлууддаа мэдэгдэж, төрийн байгууллага руу албан бичиг болгож явуулдаг. Манай улс 70 сая гаруй малтай. Гэтэл аж, ахуйн салбар таг гацчихсан, мал, махаа үнэтэй, үнэгүй гээд талчихсан байгаагаас өөр гавьсан, асуудлыг шийдсэн зүйлгүй олон жил боллоо.