-“ПЕТРОЧАЙНА ДАЧИН ТАМСАГ”-ИЙН ТАТВАРЫН ЗӨРЧИЛ БА ХУУЛЬ ЗӨРЧСӨН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНУУД-

Дорнод аймгийн нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг БНХАУ-ын төрийн өмчит “Петрочайна Дачин тамсаг” компанийн хууль зөрчсөн үйлдлүүд тоогоо алдаж, Монголын хууль, хяналтынхан ч хүчирч дийлэхээ больжээ.

                         БНХАУ-ын төрийн өмчит “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК Тамсагийн газрын тосны орд газрын Тосон-Уул XIX, Тамсаг XXI талбайд 1996 оноос 100 хувь гаднын хөрөнгө оруулалттай үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Харин Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээний эрх үүргийг АНУ-ын “СОКО Итнернейшнл” компаниас шилжүүлж авсан байдаг.  Манай орны газрын тосны баталгаат нөөц 333.8 сая тонн, ашиглалтын баталгаат нөөц нь 33.4 сая тонн. Тэгвэл “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК Тамсагийн газрын тосны ордод үйл ажиллагаа явуулж эхэлснээсээ хойш буюу 1998-2021 оны хооронд 9.5 сая тонн газрын тос олборлож, түүний нефтиэр нь БНХАУ руу экспортолсон байдаг.

Хачирхалтай нь, Татварын ерөнхий газрын улсын байцаагч “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн татварыг шалгаж, 3.6 их наяд төгрөгийн зөрчил илрүүлсэн ч тус компаниас “Манайх танайд татвар төлөх ёсгүй” гээд Татварын маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан байдаг. Харин гомдол гаргаснаас хойш дөрвөн жилийн дараа Татварын маргаан таслах зөвлөлөөс “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн 312 тэрбум төгрөгийн шийтгэлийн хуудсаар оруулсан актыг дахин шалгах хэрэгтэй” гэж мэдэгдээд, сураггүй болсон. Үүний дараа Татварын ерөнхий газраас “Петрочайна Дачин тамсаг”-тай холбоотой хэргийг дахин шалгаж, “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-аас 312 тэрбум төгрөгийг Монгол Улсын татвар болгон авах ёстой” гэсэн шийдвэр гаргаад байгаа. Хэрэг хэрхэх эсэх нь тодорхойгүй байгаа бөгөөд “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн АНУ-ын компаниас шилжүүлэн авсан Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд “Татвар төлөх ёсгүй” гэж заасан байдаг бөгөөд хэрэг шүүхийн шатанд шилжиж болзошгүй байдалтай байгаа аж.

-БАЙГАЛЬ ОРЧИН СҮЙТГЭЖ, ЭКОСИСТЕМ ЗАНАЛХИЙЛЭГЧ-

Тамсагийн газрын тосны орд газарт “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК үйл ажиллагаа явуулж эхэлснээс хойш экосистем алдагдаж, байгаль орчин сүйдэж байгааг иргэд эсэргүүцэж, орон нутгийн удирдлагууд чадахынхаа хэрээр таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан байдаг. Дорнодын аймгийн удирдлагуудын зүгээс “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийг байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө, ус ашиглуулах гэрээ, холбогдох эрх бүхий албан тушаалтан, байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр хоёр сая орчим шоо метр ус ашиглаж, байгаль орчны эсрэг гэмт хэрэг хийсэн гэж үзэн цагдаа, прокурорын байгууллагад хандсан. Ингэхдээ орон нутгийн хэмжээнд шийдвэр гаргаж, тус компанийн газрын тосны тээвэрлэлтийг зогсоогоод байв. Үүний дараахан “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК төлөөлөл, АМГТГ-ын төлөөлөгч, Дорнод аймгийн Засаг дарга гурван талт хэлэлцээ хийснээр үйл ажиллагаагаа дахин эхлүүлж, түүхний нефтиэ БНХАУ-ын хилээр гаргаж эхэлсэн. Гэхдээ тус компанийг байгаль орчныг бохирдуулж, сүйтгэсэн хэрэг ганц үүгээр зогсохгүй. Тухайлбал,

• “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК газрын тосоо 3000 гаруй метрийн гүнээс сорж авдаг. Ингэхдээ литр газрын тос олборлохын тулд тонн гүний ус ашигладгийг холбогдох байгууллага тогтоосон. Ингэж их хэмжээний ус зарцуулж байгаа нь экосистемийг алдагдуулж, цаашид тус компанийн үйл ажиллагаа явуулдаг Дорнод аймгийн Матад, Халхгол сумын ундны ус, байгаль орчинд ч нөлөөлж болзошгүйг анхааруулсан ч компаниас хариу өгөлгүй үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлж байгаа.

​

• Тус компанийн туслах гүйцэтгэгч компанийн ажилтнууд үл мэдэгдэх шингэнд хордож, дөрөв нь амиа алдсан хэрэг 2016 онд гарч байв. Тухайлбал, “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн олборлолтын талбайд туслан гүйцэтгэгч “Зөв боломж” ХХК-ийн 26-43 насны 21 хүн бодист хордож, гурав нь эмнэлэг рүү хүргэгдээ замдаа, нэг нь эмчлүүлж байхдаа амиа алдсан байдаг. Гэтэл хэрэг ердөө хэдхэн сарын дараагаас яригдаж эхлэхээсээ больсон бөгөөд хордсон ажилтнуудын биеийн байдал хэрхсэн “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-д ямар арга хэмжээ авсан эсэх нь тодорхойгүй.

​

• Ердөө өнгөрсөн хавар иргэн Т.Цэгмид “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийнхан их хэмжээний цагаан зээрийн сэг зэм нууцаар булж байгааг баримтлуулж, олон нийтэд мэдээлсэн. Т.Цэгмидийн хэлснээр тус компани хогоо ялгаж, ангилалгүй хаяснаар байгаль дахь химийн бодистой хаягдлаас мал, амьтад хордож байгаа гэсэн. Харин Дорнод аймгийн Засаг дарга “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийнхан нууцаар цагаан зээрийн сэг булж байснаас гадна газрын хөрсөнд их хэмжээний газрын тос асгаснаа нуун дарагдуулсан гэж мэдэгдсэн байдаг.

-АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ШААРДЛАГА ХАНГАДАГГҮЙ “ПЕТРОЧАЙНА ДАЧИН ТАМСАГ” ХХК-ИЙН МОНГОЛ АЖИЛЧИД АР АРААСАА НАС БАРСААР Л БАЙХ УУ-

2014 оны гуравдугаар сарын 10-нд “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн экспортын газрын тос ачих талбайд осол гарч, 80 тоон газрын тос ачсан найман машин дэлбэрч, гал гарсны улмаас хоёр хятад ажилчин нь амиа алдсан хэрэг гарсан. Тухайн хэрэг гарснаас хойш холбогдох байгууллагаас тус компанийн хөдөлмөрийн аюулгүй байдлаа хангаж, аюулгүй ажиллах заавар, зөвлөмж өгч байсан ч хэрэгжээгүй.

• 2017 онд “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн олборлолтын XXI талбайд осол гарч, оператораар ажилладаг байсан 23 настай монгол залуу амиа алдсан. Ослын шалтгаан олон нийтэд ил болоогүй бөгөөд цагдаагийн байгууллагаас амиа алдсан ажилтан нь дөнгөж их сургуулиа төгсөөд, тус компанид ажилд ороод удаагүй байсныг онцолж байлаа.

​

• Саяхны хэрэг дурдахад, “Петрочайна Дачин тамсаг” ХХК-ийн туслан гүйцэтгэгч “Ви Эс Эм” ХХК-ийн ажилтан О газрын тос олборлолтын талбайд нас барсан. Талийгаачийн цогцсыг газрны тос олборлох “Донки” төхөөрөмжний дороос олсон бөгөөд “Утсаар ярих гэж байгаад осолдсон байж болзошгүй”-г мэдээлээд байв. Харин талийгаачийн эгч Э манай сайтад өгсөн ярилцлагадаа “Дүүгээ гаднын нөлөөтэй амиа алдсан гэж бодож байгаа. Ямар нэгэн осол гарч амиа алдсаны дараа цогцсыг нь “Донки” гэх төхөөрөмжний дор хийсэн байх. Гомдолтой байгаагаа хууль, цагдаагийн байгууллагад мэдэгдсэн” гэж байв.