Тэнгэр таг дуугүй, бүхэлдээ гүн саарал өнгөтэй их хотод минь хуучны Монгол киноны дүр шиг хүмүүс алхана. Ирж яваа цаг гээд бодохоор хацар хайрам хүйтэн байсан ч цаанаа нэг илчтэй. Ээлжит ярилцлагынхаа зочинтой уулзахаар Бөхийн өргөө рүү алхаж явахдаа тэнгэр, хотын өнгө, хаврын тухай би ийн бодно. Угтаа бол зочныхоо тухай, түүнээс юу асуухаа бодон алхах учиртай ч гадаах орчин, зөрж өнгөрөх хүмүүсийн тухай бодол намайг ээрнэ. Монгол III сургуулиас Бөхийн өргөө рүү 30 гаруй минут алхсан ч зочныхоо сурдаг “Оюунлаг ирээдүй”  бүрэн дунд сургуулийг олохгүй хэсэг төөрсөөр олж очив. Б.Тунгалагсайхан тус сургуулийн зургадугаар ангид суралцдаг бөгөөд хэдхэн хоногийн өмнө Өсвөрийн уулын цанын Улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд хурд хүч, авхаалж самбаагаа сорин оролцож, тэргүүлсэн юм. Үүдний танхимд зочноо хүлээж бахуйд улаан хүрэн өнгийн сургуулийн дүрэмт хувцастай туранхай цагаан хүү багштайгаа шатаар уруудан ирсэн нь тэр байв. Тэр “Сайн байна уу" гэж дотнохон мэндэлснээр бидний яриа эхэлсэн юм. Энэ зуурт би түүний найрсаг, хүндлэлтэй, дөлгөөн зан чанарт түүний хичээллэдэг уулын цанын спорт нөлөөлсөн болов уу гэж таамаглалаа.

-ААВ МИНЬ ЦАНЫН СПОРТОД ХӨТӨЛСӨН-

         Тэсвэр тэвчээр, хурд хүч, эр зориг шаардсан уулын цанын спортоор тэр дөрвөн настайгаасаа эхлэн хичээллэжээ. Айлын бага хүү тэрбээр хичээлийнхээ хажуугаар аавыгаа даган цанын спортоор хичээллэж, өдгөө үеийнхнийгээ манлайлан улсын хэмжээний тэмцээнд амжилт үзүүлсэн нь энэ.  Энэ тухай тэр “Аав маань уулын спортын цанаар хичээллэдэг, спортод дуртай хүн байдаг. Тэгээд анх sky resort цанын баазад намдад цанаар гулгахыг зааж өгч байсан. Аав намайг эр зоригтой, айдасгүй, хүчтэй, өөртөө итгэлтэй болгох зорилгоор анх цанын спортод хөтөлсөн. Тухайлбал, өндөрт гарах, харанхуйгаас айх зэрэг баргийн зүйлээс айхааргүй болдог” гэв. Үргэлжлүүлэн уулын цанын спортын онцлогийн талаар түүнээс асуухад “Цанын спорт бусад спортоос илүү хүйтэнд, хурд хүч, авхаалж самбаа шаарддаг. Мөн хөлөөрөө тэнцвэрээ олдгоороо илүү давуу талтай. Өөрөөр хэлбэл, хөлийн чадвар их шаардана” гэв. 

        Үргэлжлүүлэн цанаар гулгаж байхад ямар мэдрэмж төрдөг вэ гэхэд “Анх уулын цанаар гулгах сонирхолгүй байсан. Тэгээд аав маань цанын талаар тайлбарлаж өгснөөр гулгаж эхэлсэн. Тэгээд уулнаас уруудан гулгаж байхад гоё мэдрэмж төрнө, ер нь тэгээд цанаар гулгах тусам түүний сайханд татагддаг” гэлээ. Тэр цөөн үгээр товч хариултыг өгөх боловч голыг нь олж, нухацтай, жинтэйхэн хариулж байгаа нь анзаарагдав. Б.Тунгалагсайхан уулын цанын спортоор хичээллээд, Эрдэнэт аймагт зохиогдсон мөсний баярт оролцож хоёр алт, мөн sky resort цанын баазын тэмцээнээс хүрэл медаль хүртэж, сая улсын аваргаас ийнхүү алтан медаль хүртсэн байна. Спортын хүнд төрлийн нэг уулын цанын спортоор таван жил хичээллэж байгаагийнхаа хувьд тэр чамгүй амжилтыг үзүүлжээ. Хамгийн гол нь амжилт, медаль гэхээс иүү өөрөө өөрийгөө ялан дийлэх, айдас сандралааа дарах, эр зоригтой, тэвчээртэй нэгэн болох олон чанарыг тэр энэ спортоос суралцаж байгаа юм.

         Түүнээс анхны тэмцээн, уулын цанын спортын тэмцээнд ороход бэрхшээлтэй зүйл нь ямар байдаг талаар асуухад “ Тэмцээнд ороход жаахан сандардаг. Хэрэв тэмцээний үеэр бэртчихвэл цааш нь үргэлжлүүлж болдогггүй, шууд зогсдог. Цана хөлтэйгээ нийлсэн, хатуу байдаг болохоор хөл эргэчихвэл явж чадахгүй. Тэгэхээр тун болгоомжтой, авхаалж самбаатай байхыг шаарддаг. Тэр мөн цанын спортоор хүүхдүүд долоон наснаас эхлэн хичээллэдэг талаар онцлон ярив.

-УУЛЫН ЦАНЫН СПОРТООРОО ОЛИМПД ОРОХ МӨРӨӨДӨЛТЭЙ-

          Энэ хэсэгтээ бид түүний цаашдын хүсэл мөрөөдөл болон хичээл, нэг өдөр нь хэрхэн өнгөрдөг талаар яриагаа өрнүүллээ. Тэмцээн гээд хичээл нь орхигдож байгаа болов уу гэсэн асуултад тэр “Хичээл нэг их орхигдоогүй. Тэмцээнд оролцохоор чөлөө авсан хойгуур үзсэн шинэ хичээлээ нөхөж үзэж байгаа” гэсэн юм. Тэр мөн уулын цанын спортоос гадна сагс болон гар бөмбөг тоглох, барилдах, теннис тоглох, аавтайгаа жимд явах дуртай байна. Насандаа баймгүйгээр бүх л зүйлд өөрийгөө сорихыг хүсдэг, тэмүүлдэг, дурладаг, дөртэй энэ хүү Монголын гэрэлт ирээдүйн нэг гэхэд ихэд баяр төрж, хүүхдүүд багаасаа ингэж л алив зүйл сэргэлэн, юм бүхэнд дүйтэй байгаасай гэсэн бодол төрж байв. Нөгөө талаар түүнийг бүх зүйл рүү хөтөлдөг нь хүч нь аав нь гэдгийг хүү онцлон хэлсэн бөгөөд намайг үргэлж дэмжиж, зөвлөж, дэргэд минь байдаг аав, ээждээ баярлалаа гэдгээ уламжилсан юм. “Том болоод ямар мэргэжилтэй хүн болно гэж боддог вэ” хэмээн асуухад багадаа бол инженер болно гэж боддог байв. Харин одоо  бол том болоод id инженер болохыг хүсэж байгаа “гэсэн юм.

         Том болоод ерөнхийлөгч болох хүсэлтэй байсантай нь холбоотойгоор түүнээс мөн нийгмийн төрх байдал, үеийнх нь хүүхдүүд юу хийдэг талаар асуухад "Нийгэм хүмүүс гудамжинд архи ууж, хогоо ил хаях нь жаахан муухай харагддаг. Үеийн хүүхдүүддээ хандаж хэлэхэд гэртээ утсаа оролдож цагийг өнгөрүүлж болохгүй шүү, харин спортоор хичээллэж, өөртөө хэрэгтэй зүйлээ хийгээрэй гэж хэлмээр байна. Өөрт сонирхолтой, өөрийгөө хөгжүүлэх зүйлийг хийвэл хөгжинө" гэсэн хариултыг тэр хэлж байв. Үнэхээр спорт түүнд ухаан, тэсвэр тэвчээр, хүнтэй хүндлэн харилцах чадвар, голыг нь олж ярих зэрэг чадварыг өгсөн нь илт байв. Хамгийн гол нь спортоор хичээллүүлсэн, тийш хөтлөсөн аавд нь талархмаар санагдлаа. Арав гаруйхан настай хүү хэдийн төлөвшчихсөн, алив зүйлийн ард гарч, даван туулах чадварыг олж, суралцаж байгаа нь бидний гэрэлт ирээдшй хэчнээн гэрэлтэй, гэгээтэй нь мэдрэгдэж байв. Тэрбээр “Танд баярлалаа” гээд гар барьснаар бидний яриа өндөрлөв. Түүнтэй ярилцаад гарч ирэхэд тэнгэр бүрхэг,  хотын өнгө саарал хэвээр байх бөгөөд би ч юмсын тухай бодлоо үргэлжлүүлэн ажил руу гаа буцлаа.