Бага насаа багийн төвд өнгөрөөсөн би бээр нэг л өдөр эгчийгээ дагаж сургуулийн босго алхаж билээ.

Тосонгийн барилгынхан барьсан гэгдэх давирхай үнэртсэн давхар дүнзэн байшин манай сургууль. Хажууханд нь дотуур байр нь. Тойргийн сумдаас хамгийн том нь болохоор Цагаанхайрхан, Дөрвөлжин сумын хүүхдүүд дунд ангидаа манай суманд ирж суралцана. Дошных болохоор арай л том, манайхан. Дотуур байранд, олон танихгүй хүүхдийн дунд орсон би айлын сүрэгт нийлүүлсэн тавиул мал шиг захалж, ганцаардаж байлаа.

Удалгүй оройн хоолны бүрээ дуугарч, хүүхдүүд гал тогоо руу хошуурлаа. Тэнд очоод бас болоогүй ээ. Яг шугаман жагсаалаар явж ордог аж. Бужигнаж байтал хүүхдүүд “Маньбааваа, Маньбааваа” гэж жагсаалаа орхин тэртээ булан руу гүйлдэв. Эндээс л би илжиг гэдэг сонин амьтныг, усчин Маньбааваа хоёрыг олж харсан юмдаг.

Дээлнийх нь хоёр ташаа загасны хайрс адил мөстөж гялтганасан тэр өвгөн тав зургаан дөчийн бидон ус ачсан илжгээ тас ороолгон гарч ирэхэд хүүхдүүд шавааралдан тэргэн дээр суулаа. Таван хошуу малаас өөр амьтан хараагүй надад дэрс шиг нарийхан хөлтэй, дэлдэн чихтэй, шөмбөгөр мөнгөн хошуутай, турьхан биедээ ахадсан бядтай тэр амьтан мөн ч сонин санагдаж билээ. Ингэж миний “амьтны ертөнц” нэгээр нэмэгдсэн юм.

Удалгүй Маньбааваагийн илжиг тэргэн дээр суух гэж хүсэгчдийн тоо нэгээр нэмэгдсэн нь би байлаа. Ачаан дээр нь ачаа болон биднийг суухад хөөрхий илжигний нуруу хотос хийснээ ээ, цаашаа нэгэн хэмээр бөмбөлзтөл хатирдагсан. Гэрээ санан гэгэлзэх өдрийн урт, хоол бодон хонхолзох ходоодны зовлонг түр ч атугай мартагнуулдаг байсан усчин өвгөн, илжиг тэрэг хоёроо дурсахад одоо сонин.

Хожмоо сонсох нь ээ Маньбааваа молоконд ёстой “нугасгүй” дуртай хүн байсан гэдэг.

Нэг өдөр түүний хөдөлмөрийн алдрыг тэмдэглэлээ. Өвгөн сонгино шиг Маньбааваа маань “Хөдөлмөрийн аварга” гэсэн бичигтэй тууз бүхий цэнхэр даалимбан дээл өмсчихсөн, нөгөө дарга, захирлын дунд малилзтал инээж суусан сан. Өмнө нь хоёр лааз молоко задлаад тавьчихсан, түүнийгээ ээлжилж сороод... Тэнд байсан бидний арааны шүлс мөн ч их асгарсан даа. Хожмоо сонсох нь ээ Маньбааваа молоконд ёстой “нугасгүй” дуртай хүн байсан гэдэг. “Ажил хийвэл ам тосдоно” гэдэг үгийн үнэнийг тэгэхэд л ухаарч билээ. Ийм л нэг эгэлхэн, бодь сэтгэлтэй эрийн ачаар дотуур байрны бид ундтай устай, хоолтой цайтай эрдмийн гэгээн алс руу тэмүүлж явлаа.

Ороо морь шиг он цаг хулжран одовч сэтгэлийн гүнээс гардаггүй нэгэн дуртгал бол Алдархааны минь, тэр тусмаа Борхын голын намар. Хичээл эхэлмэгц манай сургуулийнхан Борхын ногоо хураахаар явцгаана. Бургасны зөөлөн ногоон намианд ороолгуулж, саваагүйтэн Хүрэн толгойн гармаар машинаа түрэн шуугилдаж, Яруу, Борхын гол, Цоохор мод, Таван улиасныхаа үзэсгэлэнт байгальд умбан, унаган нутгийнхаа зөөлөн салхинд бүүвэйлэгдэн, гитарын эгшигтэй хоршин дуулсан хонгор үдшүүдийг бид мартахгүй. Тэвнэ шиг улаан өргөстэй мөртлөө тэвэр дүүрэн улааран харагддаг ..чацарганы шугуй, нэгдлийн маань анхны галыг бадраасан Борх чулуу, сувд шиг цайрах ганц цагаан байшингаа намартаа нэг эргэдэг байсан нь эх нутагтаа гэх ээнэгшил, элгэмсэлийг бидэнд өгсөн биз.

Сэтгүүлч Пэрэнлэйн Алтанцэцэг

МСХ – ны “Ган үзэгтэн” , Сэтгүүлзүйн шилдэг бүтээлийн “ Балдорж “дэд байрын шагналт , МҮОНРТ – ийн сэтгүүлч , редактор