Нэг тийм гэгээн халуун сэтгэл дотор нь буцалж, үргэлжийн тэр л дүүрэн халгисан сэтгэлээрээ  бусад руу нүүж байдаг хүмүүс гэж бий. Ер бусдын төлөө хоёр алгаа хавсран залбирах гэж л төрсөн мэт хүн ч байх. Буй биеэрээ энэрэл нигүүлсэл, хайр болсон ийм нэг хүний тухай бичихээр сууна. Уншигч та андахгүй дээ, Ажиа гэгээн гэж. Зарим хүнд нэрийг нь сонсох төдийд л сайн сайхан түгдэг ч байж болох юм. Юутай ч түүнээс монголчууд бид авсан зүйл их болохоор бичвэрээрээ ч болов өгье гэж бодов. Шашин бол мухар сүсэг биш. Бурхан гэж байдаг гэж чин сэтгэлээсээ итгэдэг энэ гэгээн хүн бидний замыг мөн ч их гэрэлтүүлсэн дээ л гэж бодогддог юм.

 -СҮҮДЭРТЭЙ ОН ЖИЛҮҮД-

     Цаг хугацааг онож төрөх гэж айхтар сонин хувь тавилан байдаг юм шиг. Үүнийг Ажиа гэгээний хувь тавилангаас харж болох мэт. Түүний өсөж, өндийх цаг хугацаа бол тэр чигтээ хэлмэгдүүлэлтийн он жилүүд таарч. Их хэлмэгдүүлэлтэд аав болон багш нь шоронд орсон. Аав нь бүр шоронд өнгөрсөн гэдэг. Энэ үед Ажиа гэгээн хийдэд сууж, ном бичиг үзэх аргагүй болж, эрхгүй Хятадын дунд сургуульд орж, улаан бүч зүүж, орос маягаар хувцаслаж, орос хэл заалгасан түүхтэй юм билээ. Энэ үеэс л тэр өөрийнхөөрөө орших гэх зүйлийг умартаж, ер нэг тийм өөрөөс шалтгаалахгүй сонин хувь тавилангийн зам мөрөөр амьдрах болсон аж. Соёлын хувьсгал гэх айхтар он жилүүд эхэлж, лам нар алга болжээ. Аргагүй Ажиа гэгээн арав гаруй жил тариа тарьж амьдарсан байна. Хоёр настайдаа гэгээний дүр тодорч, шашин номд шавилан суусан ч лам нар хэлмэгдүүлэлтэд оролцож байсан гашуун цаг үед өртсөн нь энэ. Тэр өөрийн явах замынхаа сүүдрийг ийн давж, гэрэл гэгээнд хүрсэн нэгэн.
 

Гүм бум хийд бол түүний өлгий нутаг гэж хэлж болно. Ухаан балчир наснаасаа л ном эрдэм үзэж, хорвоо ертөнц болоод хүний явдлыг таньж, ухаарсан.

-Ажиа гэгээн эх орондоо л амьдарч чадаагүй нэгэн-

        Одоо л нэг гэрэл гарах нь уу дээ гэхэд ээдрээтэй  бэрх сонголт түүнд тулгарсан байдаг. Учир нь бурхны шашин эргэн сэргэж, цаг арайхийн зөөлөрч эхлэхийн цагт түүнийг бурхны шашны нэгэн холбооны даргаар томилсон байна. Үндсэндээ овоо тав тухтай болоод авлаа гэтэл дахиад л нэг ангал түүнийг тосож байсан нь түүнийг насаараа эх орондоо амьдрахгүй хувь тавилангийн эзэн болгожээ. Учир нь тухайн үед Монголд Өндөр гэгээн, Төвдөд Далай богд, Банчин богд бий. Ингэхдээ нэг нь таалал болвол өнөөх нь мэдэж, хойд дүрийг нь тодруулдаг байна. Энэ ч утгаар Банчин богд таалал төгсөж, Далаы богд хойд дүрийг нь тодруулах гэтэл оюутны бослого жагсаал болсон. Тэгээд Хятад Улсад байдал хурцдаж, Банчин богдын хойд дүр тодруулах асуудлыг Далай богдтой холбоотой байж магадгүй гээд шууд хорьлоо. Ингээд Хятадын талаас Банчин богдоос тодруулсан хүний багш бол гэж тулгасан. Ингээд би багш нь болохгүй гэж зугтан Америкт ирснээр эх орондоо очиж чаддаггүй аж. Ийм нэг сонин бэрх амьдралыг тэр туулжээ.

          Тэрбээр энэ тухай “Цаг хугацааны нэгээхэн хэсэгт би нэлээн зовон үзсэн. Зовлонг зовлон гэж бодоод байж болохгүй.Зовлонг үзэх үзлэд сонголт байдаг. Сонголт байвал муу хэцүү, их зовжээ гэж бодно. Сонголт байхгүй гэвэл та зүгээр л хүлээн зөвшөөрөөд даван туулна. Миний туулж өнгөрүүлсэн тэр он цагт ямар ч сонголт байгаагүй. Тэгээд л санаа сэтгэлээ тайвшруулах арга хайна даа” гэж ярьжээ.

       Ажиа гэгээн ийм л амьдралыг туулсан. Монгол хүн, тэгээд бүр гэгээн дүрээр тодорсон мөртлөө хэлмэгдүүлэлтийн, Хятадын атганд байсан он цаг хугацаа таарч, ёстой л нэг зовлон гэгчийг ар, араас цувуулан үзэж байж. Эх орондоо харьж болохгүй байх шиг хэцүү зүйл байдаг болов уу. Магад үүний хариултыг хамгийн үнэн бодитоор нь Ажиа гэгээн л хэлэх байх. Харь оронд Монгол хүн, монголчуудынхаа эрүүл энх, аз жаргал, хайр энэрлийн төлөө залбирч, мөнхүү тэнд суух монголчуудтай хамтран сайн үйлс хийж, хаана ч энэрэл нигүүлсэл, хайрын гэрлийг гийгүүлсээь л байдгийг хэн бүхэн мэдэх болов уу. 

-Гэсэн ч халуун сэтгэл хаанаас ч төөнөдөг-

   Хүний халуун сэтгэл хаанаас ч бүр харь орноос ч төөнөдөг гэдгийг бид Ажиа гэгээнээс л хардаг. Тэрбээр Америкад амьдардаг монголчуудтайгаа нийлж Монгол Улсад хүүхдийн эмнэлэг барьсныг мэдэхгүй хүн үгүй болов уу. Эх хүүхдийн эмнэлгийн нэгдсэн төвийн дэргэд цусны эмгэг, хорт хавдартай хүүхдүүдэд зориулан эмнэлэг барьж, олон өвдсөн хүүхдүүдэд халуун сэтгэлээ дэвссэн нэгэн. Тэр шашин, шинжлэх ухааны алийг ч үгүйсгэдэггүй. Тэгэхдээ шашин бол мухар сүсэг биш гэдгийг хамгийн сайнаар ойлгуулсан. “Хүн өөрөө бурхан, ямар ч хүн бурхан болж болно” гэдгийг ярьдаг. Энэ бол түүний гол үзэл. Түүний энэ бурханлаг үзэл, бурхан мэт байдал, халуун сэтгэлээрээ үргэлж бусад руу урсаж байдгийн буянаар өдгөө олон ч хүүхэд хүнд хэцүү өвчнөөсөө салсан.

-ШАШИН БОЛ МУХАР СҮСЭГ БИШ БУЮУ ТҮҮНИЙ ГОЛ ҮЗЭЛ-

    Өөрийнх хэлснээр амьдралынхаа нэгээхэн хэсэгт зовлонг үзсэн Ажиа гэгээний өөрийгөө гэрэлтүүлэх, гаднаас ирэх зовлон бэрхшээлийг үл тоох гол учиг нь шашин болов уу. Бурхны шашин бол бусдыг хайрлах хайр. Хүн өөрөө бурханлаг шинж чанартай гэж итгэн, түүнийг өөрөөрөө дамжуулан харуулах гэж зорьдогт Ажиа гэгээний гол үзэл санаа оршдог. Үүний хамгийн том жишээ бол Монголд эмнэлэг байгуулсан нь. Бусдыг хайр энэрлээр тэтгэн тэжээж, сэтгэлийн гэгээнээр сэтгэлийг нь тэгшитгэх нь зөв зүйл гэдгийг үргэлжийн хэлж, шашин бол мухар сүсэг биш дуусашгүй их хайр энэрэл гэдгийг ямагт сануулдаг. Тэгээд бурхан гэж байдаг. Хүний дотор оршдог гэнэ. Тэр энэ л үзэл санаа, итгэл үнэмшлээрээ амьдарч яваа мэт. Иймийн учир тэр бусдад тусалэ, сайн үйл бүтээх хөдөлмөртөө асар нягт оршдог. Хэрэв эх орондоо амьдарсан бол илүү ч ихийг ард түмнийхээ төлөө хийж, буян, сайн үйлсийн үрийг одоо байгаагаасаа ч илүү үйлдэх байсан болов уу.