Үндэснийхээ дээл хувцсыг иж бүрэн сайхан өмссөн товолзсон сайхан алхаатай, жавхаалаг нэгэн ах Баарин баруун хошууны гар урлал, уран дархны газраар биднийг хөтөчлөв. Түүний тайлбар бүрдээ сонгон хэрэглэж байгаа үг сонголт, үндэсний үйлдвэрлэгчдийнхээ тухай танилцуулж байгаа байдал нь эрхгүй анхаарал татна. Энэ хошууны гар урлаач, дархчуудын гол онцлог нь удам дамжсан өв тээгч нар байсан бөгөөд аав, ээжийнхээ хийж, бүтээсэн бүхнийг тэр хэвээр нь хадгалан, түгээн дэлгэрүүлж байгаа нь бүтээл бүрийг нь үзэхэд бахдах сэтгэл төрүүлж байлаа. Уг нь уншигч таныг Улаанхад хоттой танилцуулахаар өмнөх тэмдэглэлдээ дурдсан ч Баарин баруун хошуунд үзэж харсан зарим зүйлс орхигдон үлдэх гэж буй учир цухас ч болов тэмдэглээд үргэлжлүүлье гэж зориод байгаа юм.

      Үүний учир энэ нутгийн хамгийн гол танилцуулах зүйл нь баарин чулуу байв. Чулуугаар хүссэнээ урлаж, түүнийгээ үнэ цэнжүүлсний нэг нь тэндэх байна лээ. Чулуун дүрс, эд зүйл бүхнийг сонирхон, хаашаа л харна чулуун бүтээлтэй музейд нь биднийг зочлон явахад тэрхүү онцгой баарин чулууг уурхайгаас олборлон гарган авдаг, үнэтэй байгаагийн учир нь улаан өнгөндөө байдгийг хөтөч онцлон дурдаж, ер бусын чулуун ертөнцөд биднийг тийн саатуулсан сан. Одоо надад ӨМӨЗО-ны Улаанхад хотын Баарин баруун хошуу гэх газрыг эргэн дурсахад сэтгэлд жаахан хөндүүр ч эрчимтэй хөгжиж буй мал аж ахуй, сэтгэлээ шингээн хатгаж, оёж, мэтгэн шагласан гар урлал, энгийн даруу мөртлөө эрдэнэ мэт орших чулуун музей гурав л санаа сэтгэлд ээлжлэн эргэлдэж байх нь ээ. Одоо жинхнээсээ Улаанхад хотод хамтдаа “бууцгаая”.

            Одоо аяллаа нэлээд товчилж, шуудхан л БНХАУ-ын Хүбэй мужид хүрч, тэнд үзсэнээ, цаашлаад Ухань хотын хөгжил, цэцэглэлттэй танилцсанаа хүргээд явья. Тэгэхгүй бол үзсэн бүхнээ тоочвол овоо хэр зүйл, ахиухан дурсамж бий учир голлох сэтгэлд ойр буусан, тод товчлуур дарагдан үлдсэн газруудаа хуваалцъя. Бид үргэлжлүүлэн цайны өлгий нутаг гэгдэх Чибэй хотын Ян Лөү Дүн тосгоны цайны гудамжинд очиж, үүх түүх, соёлтой нь танилцсан. Чулуун зам нь хүртэл он цагийн уртад элэгдэн мөлийж, үнэд орсон тэр газрыг хэдийгээр хэдхэн оны өмнө сэргээн зассан ч эртний гэх үнэ цэнийг нь алдагдуулалгүйгээр тэр хэвээр нь түүхчлэн үргэлжлүүлж байгаа нь сайхан байв. Хэдий бид техник технологийн гайхамшиг, маркетинг, бизнесийн ололт, амжилт, үлгэрлэлийг үзэж яваа ч эртний гэх бүхнээ эртнийхээр нь, үүх түүх зузаан бүрэлдсэн тэр хэвээр нь хадгалж, хамгаалах нь хэн бүхний үүрэг. Шинэчилж байна гээд устгаж болохгүй. Энэ санаа бодолд минь эртний цайны гудамж ихэд нийцэж, сэтгэл тэнийлгэж байв. Жижигхэн модон сандал хүртэл түүхийн ямар том өвийг тээж, хэчнээн юмыг өгүүлж чаддаг билээ дээ. Энэхүү Ян Лө Дүн тосгон 1000 жилийн түүхтэй мөртлөө цайны худалдаа эрхлэлт явуулаад 400 гаруй жил болсон гэсэн. Тэгэхээр өгүүлэх түүх гарцаагүй их, нүд хужирлаж, сонирхол татам эд ч олон байсныг онцлон дурдмаар байна.