Латин Америкийн түүх соёлын олдворуудыг АНУ, Европ руу хууль бусаар хил дамнуулан наймаалж, асар их орлого олсон олон этгээдүүдийг илрүүлсэн ч тэднээс цөөн нь шалгагдаж, бусад нь ямар нэгэн байдлаар хуулийн цоорхойг ашиглан хууль шүүхээс зайлсхийсэн аж. Уг хэргийн мөрөөр таван орны сэтгүүлчид хамтарч, өөр өөрсдийн цуглуулсан материалаа нэгтгэснээр хуулиас зайлсхийж, ял шийтгэлгүй өнгөрсөн гэмт хэрэгтнүүдийн талаарх хөдөлшгүй баримт дэлгэжээ. Тэд ингэхдээ сүүлийн 20 жилийн хугацаанд илэрсэн хулгайлах, худалдаалах, хууль бусаар хил дамнуулах, түүхэн соёлын олдворыг хууль бусаар эзэмших хэргүүдэд холбогдсон этгээдүүд ямар нэгэн ял шийтгэл хүлээгээгүй, эрх чөлөөтэй явж байгааг онцолжээ. Сэтгүүлчид уг нийтлэлийг бичихээр эрэн сурвалжилж байгаад 7000 гаруй түүхэн соёлын олдворыг хууль бусаар хил дамнуулсан хэргийн мөрөөр оржээ. Таван орны шилдэг сэтгүүлчдийн хамтарч бүтээсэн “Алдагдсан дурсамж” нэртэй уг эрэн сурвалжлах цуврал нийтлэл Олон улсын сэтгүүлчдийн холбооны 2016 оны шилдэг нийтлэлээр шалгарсан юм. Уншигч та бүхэнд уг эрэн сурвалжлах нийтлэлийн төгсгөлийн хэсгийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

-Гарал үүсэл нь тодорхойгүй 1500 гаруй археологи, палеонтологийн олдвор эзэмшдэг улс төрч-

          Музейгээс хулгайлагдсан Аргентины хамгийн чухал археологийн олдворуудын нэг Италийн улс төр судлаач, Ерөнхийлөгч Маурисио Макригийн зөвлөх асан Маттео Горетти Комоллигийн гэрээс олджээ. Мөрдлөгийг цагдаа байгууллагаас удирдаж, шалгахад Маттео Горетти Комолли “Өөрийн хөрөнгөөрөө худалдаж авч байсан” гэж мэдүүлсэн байдаг. Харин 2015 оны наймдугаар сард Кордова Холбооны давж заалдах шүүхээс Маттео Горетти Комоллиг археологийн олдвор хууль бусаар эзэмшиж байгааг тогтоосон хэд хэдэн баримт дээр тулгуурлан мөрдөн байцаах ажиллагааг дахин эхлүүлэх шийдвэр гаргасан юм. Маттео Горетти Комолли шүүхэд гомдол гаргаж, өмнөх тогтоолоо хүчингүй болгож, гаргасан шийдвэрээ хэрэгсэхгүй болгохыг хүссэн аж.

          Ла Агуада дахь Колумбын өмнөх үеийн 700 гаруй археологийн олдворыг багтаасан Амбатогийн музейн Россо цуглуулга 2008 оны хоёрдугаар сарын сүүлчээр нэг шөнийн дотор бүгдээрээ хулгайлагдсан байна. Гэтэл хулгайлагдсан цагаасаа дөрвөн жилийн дараа Россо цуглуулгын 58 зүйлийн шаазан эдлэлүүд Маттео Горетти Комоллигийн үл хөдлөх хөрөнгө дотроос олдсон байдаг. Энэ тухай тэрбээр өмчлөлийн хуулийн 2543-т зааснаар эд хөрөнгийн бүртгэл хийлгэсэн гэнэ. Харин бүртгэлийг нь 2006 онд прокурорын зөвлөхөөр ажиллаж байсан Буэнос Хони Засгийн газрын өмнөөс хийсэн байна. Маттео Горетти Комолли Буэнос Хонид 800 гаруй археологи, палеонтологийн олдвор бүртгүүлсэн байдаг. Гэтэл түүний хууль бус үйлдлийг Аргентины Интерполын Соёлын өвийг хамгаалах газрын дарга, комиссар Марсело Эль “Маттео Горетти Комолли бусдаас өөр хүн. Тэр маш ухаалаг. Түүнийг археологи, палеонтологийн олдвор хадгалж байгаад би хувьдаа нэг их эргэлзэхгүй байна” гэсэн юм.

          Маттео Горетти Комоллигийн хэрэг шалгагдаж дуусаагүй байхдаа хаагдсан. Хэрэг хаагдсаны дараа түүнийг 5170 ширхэг боть номуудыг Засгийн газарт хандивласан гэнэ. Гарал үүсэл нь тодорхойгүй 1500 гаруй археологи, палеонтологийн олдвор түүнд хадгалагдаж байгаа. Харин түүний хэргийг хааснаас хойш хэн ч энэ талаар ярихаа больж түүнийг мартаж байна.