Идэр есийн хүйтэн ид тачигнаж бай  цаг үед цахилгааны хязгаарлалтад орж, улсаараа хөлдөх аюултай нүүр тулаад, зутарч байна монголчууд. Өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд эрчим хүчний хараат Монгол Улсыг бие даасан эрчим хүчний эх үүсвэртэй болгоно гэж мөн ч олон улстөрч амлалт өгч сонгуулийн шоугаа хийж байлаа.

        Тэдний нэг нь УИХ-ын гишүүн Шадар сайд Т.Доржханд. Гэвч  начир дээрээ эрчим хүчний хязгаарлалтад ороод, хотоороо харанхуй байшинд лаа бариад,  халаалтгүй байшид даарч суухын цагт ард түмнээс нүүр буруулж, “Улс төрөөс хэзээ ч яваад өгсөн болно” хэмээн ялархаж, монголчуудыг даапаалж байх. Уг нь Т.Доржхандыг УИХ-д хоёр удаа сонгож, 126 гишүүнтэй парламентад ХҮН намыг найман гишүүнтэй, хамтарсан Засгийн газарт хоёр сайдын суудалд даналзах хүртэл нь ард түмэн итгэл хүлээлгэсэн. Харамсалтай нь, ХҮН намынхан тэр тусмаа Эрчим хүчний салбарт реформ хийнэ хэмээн ам гарч, байсан Шадар сайд Т.Доржханд ард түмний итгэлийг даасангүй.

        Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс цахилгааны хязгаарлалтад орж, цахилгаан тасалдах юм бол улс төрөөс явна гэж сайрхаж байсан Шадар сайдын шүлс нь хатаж амжаагүй байхад улсаар цахилгаангүй болж, хотоороо хөлдөхийн даваан дээр тулаад байна. Тодруулбал, 2025 оны нэгдүгээр сарын 16-нд Шадар сайд Т.Доржханд “2-3 жилийн дараа гэхэл Монгол Улс өөрийгөө эрчим хүчээр хангаж чадахгүй байвал Би Монголын улс төрөөс өөрөө явахад бэлэн байна” хэмээн Төрийн ордонд хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудыг ярайтал зогсоож байгаад мэдээлэл хийж байлаа. Гэтэл эрчим хүчний эх үүсвэртэй болох нь битгий хэл эрчим хүчний хязгаарлалтаасаа ч ангижирч чадаагүй бодит үнэнтэй нүүр тулаад ирэхэд “Улс төрөөс өнөөдөр ч гарч болно. Харин хэн популизмыг сөрж, иргэдэд таалагдахгүй ч алсдаа улс оронд хэрэгтэй ажил хийх вэ. Эрчим хүчний бие даасан байдлыг хангахаар 2025 оны есдүгээр сард Эрчим хүчний реформын үндэсний хороо байгуулагдаж үнийг өртөгт дөхүүлсэн.   Харин популист улстөрчдийн шахалтаар хороо нэг жил ч хүрээгүй татан буугдсан. Одоо тэдгээр хүмүүс нь ам асууж байх шиг байна. Монгол Улсад төмөр зам тавих гэхээр өргөн царигаар тавь гэж шахдаг, цахилгаан станц барих гэхээр Хятадууд Монголыг эзэллээ гэж эсэргүүцдэг та нар шиг Ояа, Мояа, Женкочдоос айж зугтдаг нь би биш” хэмээн цахим орчинд попорч, хариуцлагаас бултаж сууна.

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ САЛБАРТ РЕФОРМ ХИЙНЭ ГЭСЭН АМЛАЛТ ЧИНЬ ХААНА БАЙНА, Т.ДОРЖХАНД САЙД АА

       Улсаараа эрчим хүчний хомстолд орж, хотоороо хөлдөж байхад Эрчим хүчний салбарт Үндсэний хороо байгуулж, энэ салбарт реформ хийнэ хэмээн сайрхаж асан Шадар сайд Т.Доржхандын амлалтыг эргэн санацгаая.

    2025 оны гуравдугаар сард Зууны мэдээ сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Эдийн засгийг дараагийн түвшинд аваачих нь Т.Доржханд гэдэг хүний, энэ Засгийн газрын үүрэг юм. Эрчим хүчний үнийг ядаж өртөгт ойртуулж нэмээгүй бол дараагийн том төслүүд энэ салбарт үнэхээр явах  боломжгүй.  Монгол Улс сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлд олон улсад тоглогч болох боломжтой” хэмээн томорч байлаа. Ийн Эрчим хүчний Үндсэний хороог байгуулж, цахилгаан дулааны үнийг нэмж иргэдийн нуруун дээр ачаагаа үүрүүлсэн ч өнөөдөр өөрчлөгдсөн, сайжирсан зүйлийг нь үзье гэсэн ч алга, эрчим хүчний салбарт.

  Цаашлаад “Эрчим хүчний үндэсний хорооноос таван зорилгын хүрээнд реформ хийнэ. Нэгдүгээрт, эрчим хүчний аюулгүй, найдвартай системийг бүрдүүлнэ. Хоёрдугаарт, хөрөнгө оруулалт татахуйц тарифын шинэчлэл хийнэ. Гуравдугаарт, төрийн өмчит компанийн засаглалыг өөрчлөх. Дөрөвдүгээрт, өрсөлдөх чадвартай ногоон эрчим хүч рүү шилжилт хийх. Тавдугаарт, эрчим хүчний зах зээлийг либериальчлах. Үр дүнд нь Монгол Улс эрчим хүчээр өөрийгөө бүрэнхангах хэмжээний бие даасан эрчим хүчний эх үүсвэртэй, нөгөө талдаа экспортолж орлого олдог өрсөлдөхүйц эрчим хүчний салбарыг бий болгоно” хэмээн хэвлэлд өгсөн ярилцлага нь цагаан дээр хараар хадаастай байна.

     Энэ мэтээр бэлэн амалсан, ард түмний чихэн дээр цэцэг ургуулсан амлалтууд нь хэвлэлийн хуудсаар, дүүрэн, телевизийн архивт хадаатай байхад эрчим хүчний хороог татан буулгасан гэх ганцхан шалтгаанаар ам хааж, хариуцлагаас бултахаар улайрч байх

     Цаашлаад, Эрчим хүчний үндэсний хороог татан буулгасан ч Г. Шадар сайд Т.Доржхандын эрхлэх Гадаадын хөрөнгө оруулалт, худалдан авах ажиллагаа эрхэлсэн Ажлын албанд Эрчим хүчний экспортыг дэмжих хэлтэс нэмж байгуулах шийдвэрийг 2025 оны арваннэгдүгээр сард Засгийн газар гаргасан шийдвэр хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхлээд хоёр сар болсон байна. Үндсэндээ эрчим хүчний салбартай хэлтэс байгуулах хүртлээ зууралдсан Шадар сайд  Т.Доржханд үнэнтээ нүүр тулмагц Үндэсний хороог татан буулгасан гэх нэрээр шалтаглаж,  хариуцлагаас бултаж эхлэх нь тэр.

     Эрчим хүчний салбар эрс шинэчлэл хийнэ гэ ам гарсан ч бодит үнэнтэй тулмагцаа нүүр буруулж байгаа Шадар сайдын улс төрийн замнал ч будлиантай. Өөрөөр хэлбэл, Т.Доржхандыг ХҮН намын дарга болгож, улмаар УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд болгосон хүн нь Сү.Батболд, санхүүжүүлэгчид нь “MCS”-ийн Ж.Оджаргал, “Моннис”-ийн Б.Чулуунбаатар нар байх маш ноцтой баримтыг бид өмнө нь дэлгэж байлаа. Сануулахад, ангийн яаманд “хурган” дарга хийдэг, Дундговийн найз, дэд сайдаар дөрвөн жил нэг танхимд хамт суусан У.Уламбаяр агсных нь хүргэн Т.Доржханд гэх залууг Сү.Батболд Ерөнхий сайд болмогцоо дэргэдээ авч, Америк, Их Британид сургахын сацуу оффшор компаниудаа “хариуцуулж”, улмаар 2015 онд Монголд авчирсан. Ингээд Сү.Батболд, Ж.Оджаргал хоёр Т.Доржханд, Б.Найдалаа, Д.Гантулга гуравт санхүүжилт өгч ХҮН намыг байгуулсан. 2016 онд хэн хэн нь нэр дэвшсэн ч танигдаж амжаагүй тул сонгогдож чадаагүй. Харин 2020 онд Хан-Уул дүүрэгт босоо байсан Ц.Нямдорж Орхон руу явж, түүнийг “эзгүйчлэн” Т.Доржханд УИХ-ын гишүүн болсон. Улмаар Т.Доржханд У.Хүрэлсүхийг Ерөнхийлөгч болгох, УИХ-ыг 126 болгох МАН-ын, гол нь Сү.Батболдын “санаачилга”-уудыг гардан гүйцэтгэсэн. 2024 оны сонгуульд Сү.Батболд нэр дэвшээгүй, чимээгүйхэн явсан. Харин Ж.Оджаргал ХҮН намд 1.1 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт өгч, ХҮН намыг УИХ-д найман суудалтай болгосон.  Улмаар сонгуулийн дараа Сү.Батболд Т.Доржхандыг Хамтарсан Засгийн газарт Гадаад худалдаа, хөрөнгө оруулалт хариуцсан Шадар сайд болгосон. 2009 оноос гэж тооцвол 16 жил “тэжээсэн”-ийнх нь ачийг Т.Доржханд одоо хариулж эхэлнэ. Нас хэдийнэ 60 гарчихсан Сү.Батболд олны хэл амнаас хол, Чингис зочид буудлаасаа, магад гадаадаас Т.Доржхандаар дамжуулан Засгийн газрын ажилд оролцож, улс төрд том артайдаа сайраж сууна аа, тэд.