Г.Занданшатарын Засгийн газар яг үнэндээ “Ковид”-ын үе шиг  л хүндхэн эдийн засагтай цаг үед танхимаа бүрдүүлж байна. Нэмээд улс төрийн тун ээдрээтэй үед эдийн засгаа хөл дээр нь босгох хүндхэн даалгавар авсан гэхэд болохоор байна, үнэндээ. Ийм эгзэгтэй цаг үед тэд элгээрээ хэвтсэн эдийн засгаа аварч чадах уу гэдэг нь ч анхаарал татаж байгаа. Тиймдээ ч өмнөх Засгийн газраас ажлаа мэддэг сайд нарыг танхимдаа авч үлдээд нэн яаралтай төсвийн тодотголыг хэлэлцүүлж эхэлсэн.

      Хамгийн гол нь Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар өнгөрсөн хугацаанд төсвөө тодотгохгүй. Төсөвт тодогол хийх нөхцөл байдал үүсээгүй гээд нэлээд олон сар гүрийсэн. Тэр тусмаа Сангийн сайд Б.Жавхлан  төсвийн тодотголыг хамгийн их эсэргүүцсэн байтал өнөөдөр төсвөө тодотгох гээд улайрч суугаа дүр зураг ч бий. Ингэхдээ “Дэлхийн зах зээлд нүүрсний үнэ унасан нь төсөвт тодотгол хийх зайлшгүй нөхцөл байдлыг бий болгосон. Хэрвээ өмнө нь тодотгосон бол дахин тодотгол хийх нөхцөл  байдал ч үүсэж мэдэхээр байсан” гэх бэлэн тайлбарыг өгч суугаа харагдана лээ. Тэгвэл энэ удаагийн төсвийн тодотголоор Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүнд өөрчлөлт оруулсантай холбоотой өсвийн тухай хуулийн 34 дугаар зүйлийн 34.1.4-т “төсвийн ерөнхийлөн захирагч хооронд төсвийн зохицуулалт хийх” тохиолдолд төсвийн тодотгол хийхээр заасныг үндэслэн Засгийн  газраас төсвийн тодотголыг өргөн мэдүүлсэн гэдгээ мэдэгдээд байна. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн тодотголоор давхардсан чиг үүрэгтэй дарга нарын тоог цөөлнө гэдгээ мэдэгдээд буй. Тэгэхээр Ерөнхий сайд Г.Занданшатар танхимынханд дарга нараа цөөлөхөөс өөрөөр танаж, багасгах зардал үлдээгүй гэсэн үг. Нэг ёсондоо эдийн байж болох хэмжээндээ тултал бүсээ чангалсан гэдгийн том сануулга болж байна.

         Тэгвэл  манай улсын экспортын гол бүтээгдэхүүн болох нүүрсний үнэ 2025 оны эхний таван сард дунджаар 72 ам.доллар болж өмнөх оны мөн үеэс 39 хувиар унаад байна. Улмаар нийт экспорт 2025 оны эхний таван сард 5.4 тэрбум ам.доллар болж, өмнөх оны мөн үеэс 15 хувь буюу 931 сая ам.доллароор, төсвийн нийт орлого 11.4 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 11 хувь буюу 1.3 их наяд төгрөгөөр буураад байна. Мөн эдийн засгийн өсөлт 2023 онд 7.4 хувь, 2024 онд 4.9 хувь байсан бол 2025 оны эхний улиралд 2.4 хувь болж буураад байна. Экспорт, төсвийн орлого буурч, эдийн засгийн өсөлт саарсны улмаас 2025 онд нэгдсэн төсвийн орлого тасрахаар байгаа нь Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2025 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2026-2027 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлагыг бий болгосон гэдгийг хууль санаачлагчид онцлоод буй.

           Хуулийн төсөлд тусгаснаар эдийн засгийн бодит өсөлтийг 2025 онд 5.5 хувь, инфляцыг 9.5 хувь, нэрлэсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг 90 их наяд төгрөг, төсвийн орлого 30,209.9 тэрбум төгрөг байхаар тооцоолжээ. Төсвийн суурь зарлагыг тооцохдоо төрийн байгууллагуудад төрийн албан хаагчийн сул орон тоог нөхөхгүй байх замаар цалингийн зардлыг бууруулах, мөн төрийн албанд Төрийн албаны тухай хууль болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид заасан шаардлагын дагуу алба хаагчдын ажлын байрыг хадгалах зарчим баримтлаж байгаагаа ч тусгасан байна. Ийм байдлаар төсвөө тодотгохгүй явбал, оны эцэст төсвийн орлого 3.2 их наядын алдагдалд хүрч, инфляц өсөж, төгрөгийн ханш суларна гэдгийг ч Ерөнхий сайд сануулсаар байна.

     Тэрбээр энэ талаар “2025 оны төсвийг баталж байх үед нүүрсний үнийг 105 ам.доллароор төсөөлж байсан бол БНХАУ-ын аж үйлдвэрийн салбарын идэвхжил саарч, нүүрсний үнэ даруй 40 гаруй ам.доллароор буурч 70 ам.доллар болж, ойрын 1-2 жилд энэ түвшиндээ хадгалагдахыг олон улсын байгууллагууд сануулж байна. Орос-Украйны дайн дуусах, Европ руу чиглэсэн манай худалдаа, экспортын гацаа түгжрэл арилах нааштай хандлага ажиглагдахгүй байна. Ийм тодорхой бус нөхцөл байдалд монголчууд бид орлогоо дайчлах, зарлагаа тэвчих, боломж нөөцөө дайчлахаас өөр гарц бидэнд байхгүй. Ингэлээ гээд үүссэн хүндрэл бэрхшээлийг эгэл ард түмэн, хувийн хэвшил, баялаг бүтээгчдийнхээ нуруунд үүрүүлж таарахгүй. Тиймээс Монгол Улсын Засгийн газар төр өөрөө бүсээ чангалах хувилбарыг сонгож байна. Төрийн зардлыг хэмнэж, бүтэц, бүрэлдэхүүнээ цомхотгох нь дан ганц эдийн засгийн шаардлага бус, Монгол төрийн баримтлах ёс зүйн хэм хэмжээний нэгэн илэрхийлэл гэж үзэж байна. Төрийн бүтцийг тооноос чанарт шилжүүлэхдээ төсвийн зарлагыг механикаар хасаж тайрах биш, дунд хугацааны төсвийн тогтвортой байдалд чиглүүлэх бодлогыг Засгийн газар баримталж байна” хэмээн мэдэгдсэн.

       Ийн бид Г.Занданшатарын Засгийн газар задарсан төсөвтэй, ядарсан эдийн засгаа энэ удаагийн төсвийн тодотголоор засаж чадах уу гэдгийг харах л үлдлээ.