Тайзан дээр нэг ангийн 40 гаруй хүүхэд ижил хувцастай эгнэн зогсож, сургуулийнхаа сүлд дууг нэгэн зэрэг дуулна. Шүүгчид анхааралтай ажиглана. Тэдний ард ангийн багш чимээ гаргалгүй гар, хөлөөрөө зангаж, хүүхдүүдтэйгээ хамт бүжиглэнэ. Танхимд эмээ, өвөө, аав, ээж, ах, эгч нар гар утсаараа бичлэг хийж, нижигнэтэл алга ташина. Зарим нь хүүхдээ хараад баярын нулимс дуслуулна. Хэдхэн минутын энэ үзүүлбэрийн ард хоёр долоо хоногийн бэлтгэл бий. Эцэг эхчүүдийн ярьснаар энэ жил нэг анги үзлэгт бэлдэхэд 2-5 сая төгрөг зарцуулж байна.

Арван дөрвөн хоног

Дөрвөн хүүхдээ нэг сургуульд сургадаг нэгэн ээжтэй үзлэгийн дараа ярилцлаа. Түүний хүүхдүүд гурван өөр ангид сурдаг бөгөөд анги бүр үзлэгт өөр өөрөөр бэлдсэн байна.

"Урлагийн үзлэг гээд охиныхоо ангийн эцэг эхийн зөвлөлд 90 мянган төгрөг өгсөн. Дүү нарых нь ангид зөвхөн хуримтлалын мөнгөө л өгсөн. Том хүүгийн ангийн хуримтлал сард 20 мянган төгрөг болж нэмэгдээд, дөрвөн сарынхыг нь нэг дор өгөхийг шаардсан. Манайх дөрвөн хүүхэд сургуульд явдаг болохоор санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй санагдсан" гэж тэр ярив.

Зардал үүгээр дуусаагүй. "Хичээлдээ өмсдөг хувцас нь тайзан дээр арай муухай харагдах болохоор гутал, хувцас шинээр авч өгсөн. Бараг 300 гаруй мянган төгрөг болсон. Нэмээд заал түрээслэнэ, идэж уух юм хүргэж өгнө, авна гээд л их ачаалалтай 14 хоног байлаа" гэв.

Нэг сурагчаас 90 мянган төгрөг хураахад 30-40 хүүхэдтэй анги 2.7-3.6 сая төгрөг цуглуулна. Үүнд айл бүр хүүхдийнхээ гутал, хувцас, унаа, хоолонд гаргасан мөнгө ороогүй.

Зардлыг хэн шийддэг вэ?

"Ер нь бол багш нарын үзэмжийн асуудал байгаа юм" гэж дөрвөн хүүхэдтэй ээж онцоллоо. Түүний хэлснээр зарим анги байгаагаараа аргацаасан бол бусад анги хувцас түрээс, үзлэгт бэлдүүлэх гадны багшид их мөнгө зарцуулжээ.

Эцэг эхчүүдийн ярьснаар нэг ангийг бэлдүүлэх багшийн урамшуулал сая орчим төгрөг, хувцас түрээс нэг хүүхдэд 25 мянгаас дээш байдаг. Удирдамж үзлэгээс 14 хоногийн өмнө гарч, өглөө, өдөр, оройгүй бэлтгэл хийнэ. Сургуулийн заал хүрэлцэхгүй тул нэмж заал түрээслэнэ. Энэ жил анги бүрийн үзүүлбэрийн тоо өмнөх жилүүдээс цөөрсөн ч зардал нь нэмэгдсэн гэж нэгэн эмээ ярилаа.

Зардлыг эцэг эхийн хурлаар шийддэг. Эцэг эхчүүдийн хэлснээр хурал дээр хамгийн их сонсогддог үг нь "Би завгүй, нэхсэн мөнгийг нь л өгье" гэнэ.

Багш нар ч гэсэн ачаалалтай байсан тухай хэлж байв. Өдөржин хичээл заагаад, орой нь дуу, бүжиг бэлдүүлнэ. Зургаадугаар ангийн нэгэн багш ингэж ярив: "Урлагаар дамжуулан хүүхдэд гоо зүйн мэдрэмж, сахилга бат олгож байгаа нь зөв л дөө. Гэхдээ хэрхэн зохион байгуулах нь эцэг эх, багш нарын хамтын ажиллагаанаас болно. Эцэг эх оролцоотой байж, багшийн ачааллыг бууруулж, хамтарч ойлголцоод явахад ядах зүйлгүй. Харин санхүү, төсвийг бол би мэдэхгүй. Багш бэлэн болон бэлэн бус мөнгө хураах нь хууль бус учраас энэ нь эцэг эхийн зөвлөлийн ажил. Эцэг эхчүүд л өөрсдөө хураах мөнгөө шийддэг."

Хууль юу гэж заадаг вэ?

Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 7 дахь хэсэгт төрөөс бүх нийтийн ерөнхий боловсролыг төлбөргүй олгоно гэж заасан.

Эцэг эхчүүдийн ярьснаар сургуулиуд эцэг эх, багш, сурагчийн гурвалсан гэрээнд "сургуулийн арга хэмжээг дэмжих" тухай заалтыг үндэслэн мөнгө хурааж байна. Харин Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуулийн 17.7-д эцэг эхтэй байгуулах гэрээнд төлбөр, хураамж авах харилцаанд багш, суралцагчийг оролцуулахыг хориглосон байна. Боловсролын яам ч суралцагчаас хуульд заагаагүй төлбөр, хандив авах, эцэг эхийн зөвлөлийн нэрээр мөнгө татахыг хориглож, аливаа уралдаан, тэмцээнд эцэг эхээс хандив нэрээр төлбөр шаардахгүй байхыг удаа дараа үүрэг болгож байжээ.

Хөшиг хаагдсаны дараа

Урлагийн үзлэг өндөрлөж, хүүхдүүд хувцсаа сольж, эцэг эхчүүд гэр гэрийн зүг яарав. Түрээсийн хувцсыг буцааж өгөх, мөнгөө өгөөгүй эцэг эхчүүдтэй холбогдож тооцоо дуусгах ажил тэдэнд үлдлээ. Харин хүүхдүүдийн яриа хөвөрнө. "Дараа жил илүү сайн хийнэ ээ." "Хөдөлгөөнөө зөрүүлчихлээ." "Нөгөө ангийнхан гоё хувцас өмссөн байна шүү." "Миний гутал хөл бариад байна." "Гоё байлаа шүү." "Тайзан дээр гараад л дууныхаа үгийг мартчихдаг юм байна."