Улсынхаа эдийн засгийг нуруундаа үүрч явдаг уул уурхайн салбарыг мэргэжлийн хүмүүсээс илүү уяач, бөхчүүдээр удирдуулдаг болоод удлаа, манай улс. Хуучнаар бол УУХҮЯ-ыг олноо дархан аврага хэмээн тодорсон УИХ-ын гишүүн асан Д.Сумъяабазар удирдаж байсан бол өдгөө зүсийг нь хувиргаад, Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн яам болгосноор уул уурхайн салбарт “уяач “гишүүн Ц.Туваан эзэн суугаад жил тойрох гэж байна. Хамтарсан Засгийн газар байгуулж, АН-д найман сайдын суудал өгөхөд нь Ц.Туваан Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн яамыг хариуцаж авсан нь энэ. Түүний хувьд хүний их мэргэжилтэй хэдий ч улс төр бизнесийнхэний дунд уяач гэдгээрээ танигдсан нэгэн. 

       Уг нь уул уурхайн салбараас улсын эдийн засаг нь бүрэн хамааралтай манайх улсад шиг хамгийн шилдэг, шидээвэр  эдийн засагчдаа уул уурхайн яам руугаа татдаг баймаар. Гэтэл энэ салбарт хэн эрх мэдэлтэй нь шахааны хүмүүсээ шургуулж, ашиг хайгчдын талбар болоод дуусах нь.

         Тэгвэл УИХ-ын гишүүн, Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн сайд Ц.Туваан уул уурхайн салбарыг хариуцснаасаа хойш төрийн албаны халаа сэлгээг баруун солгойгүй хийж, Төв аймгийн “уяачид”, АН-д албан тушаал горилогчдоор уул уурхайн салбарыг дүүргэж орхилоо.

        Тухайлбал, Ц.Туваан сайд болмогцоо хамгийн  түрүүнд хоёр шадар туслахаа Аж үйлдвэр эрдэс баялагийн яамны гол хоёр албанд даргаар томилсон  байна. Тодруулбал, уул уурхайн салбарт хамгийн том эрх дархтай, Үндэсний геологийн албыг Ц.Тувааныг улс төрд хөл тавьсан цагаас нь хойш 10-аад жил салшгүй хормойдож ирсэн П.Батцацрал удирдаж байна.  П.Батцацралын хувьд УИХ-ын гишүүн Ц.Тувааныг Хөдөө аж ахуйн дэд сайдаар томилогдоход яамны мэрэгжилтэн болж байжээ. Харин 2015 онд Нийгмийн халамж үйлчилгээний газрын даргаар очиход нь мөн л Ц.Тувааныг дагаж, тус газарт мэрэгжилтэн болж байсан. Харин Ц.Тувааныг УИХ-ын гишүүн болоход нь шадар туслахаар нь дөрвөн жил ажилласан бол өдгөө шат ахиж, Үндэсний геологийн албаны дарга болоод байна. Дээр дурдсанчлан уул уурхайн салбартаа Үндэсний геологийн алба нь эрх мэдлийнхээ хэр хэмжээгээр хамгийн дээгүүрт эрэмбэлэгддэг. Тус алба нь Эрдэс баялагийн мэргэжлийн зөвлөлийн толгой байгууллага бөгөөд Эрдэс баялагийн алба нь улсын болон хувийн хөрөнгөөр хийсэн геологийн хайгуулын ажлын нөөцийг батлахаас эхлээд ТЭЗҮ-г боловсруулж, дүгнэлт гаргах эрх бүхий байгууллага юм. Эндээс Ц.Туваан 10-аад улс төрд дагуулж ирсэн дүүдээ уул уурхайн салбарын гол амин судсыг атгуулсан болох нь илт харагдах биз ээ.

        Улмаар Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн яамандаа Үндэсний геологийн албатай хоршиж, уул уурхайн тусгай зөвшөөрөл олгох, сунгах, цуцлах эрхийг атгадаг Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ашигт малтмал газрын тосны газрыг Ц.Тувааны  “баруун гар” гэгдэх “Туваан сан”-гийн нарийн бичгээр ажиллаж байсан Шаравдоржийн Ганхуяг гэгчид хариуцуулаад буй. Ингээд зогсохгүй Ц.Туваан багын найз А.Бүдээгээ Аж үлйдвэр, эрдэс баялагийн яамныхаа Захиргаа хүний нөөцин хэлтсийн даргаар томилж, хажуудаа авсан байна.

          Цаашлаад Аж  үйлдвэр, эрдэс баялагийн яамны Төрийн захиргаа удирдлагын хэлтсийн даргаар Ц.Батцайзыг томилсон. Ц.Батцайз нь Биеийн тамир спортын улсын хорооны мэлргэжилтнээр ажиллаж байгаад 2020 онд АН-ын сонгуулийн штабыг хариуцаж ажилласан түүхтэй. Харин өдгөө Ц.Тувааны томилгоогоор Аж үйлдвэр, Эрдэс баялагийн яамны Төрийн захиргаа удирдлагын хэлтсийн дарга болж дэвшээд байна.

      Мөн Эрдэс баялагийн бодлогын газрын даргаар Г.Намчинсүрэнг томилсон бол Үйлдвэр, технологийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Б.Нэмэхбаяр гэгчийг томилжээ.

      Геологи уул уурхайн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын даргаар Д.Сагараадоржийг томилсон. Д.Сагараадорж нь УИХ-ын сонгуулиар АН болон Ц.Туваанд хандив өгч, албан тушаалын бялуу хуваалтаас хүртсэн нэгэн аж.

       Улмаар тус яамны харъяа Инновац, түншлэл, хамтын ажиллагааны хэлтсийн даргаар томилогдсон Б.Отгонхүү нь АН-ын гишүүн бөгөөд УИХ-ын гишүүн Х.Баттулгын ойрын хүн гэгддэг.  Өөрөөр хэлбэл, тэрбээр МоАХ-ны Бодлого үйл ажиллагааны хэлтсийн даргаар ажиллаж байгаад 2024 онд Баянзүрх дүүргийн ИТХ-д нэр дэвшээд өвдөг шороодож байлаа. Өдгөө түүний Х.Баттулга Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн яаманд хэлтсийн даргаар томилуулж, Ц.Тувааныг хормойдуулсан байна.

      Түүнчлэн улс төрийн хууччуулаа МАН-ынхан Элчин сайдаар томилж, торддог бол АН-ынхан туслах, зөвлөх нэрээр хажуудаа авдаг болжээ. Түүний нэг нь Аж үйлдвэр, эрдэс баялагийн сайд Ц.Туваан УИХ-ын гишүүн Ш.Адьшааг зөвлөхөөрөө ажиллуулж байна. УИХ-ын гишүүн асан Ш.Адьшаа нь уул уурхайн салбарт ашиг сонирхлын асар их зөрчилтэй нэгэн. Өөрөөр хэлбэл, нүүрсний хулгайн хэрэгт буруутгагдан хууль хяналтын байгууллагаас шалгаж байсан эхний 17 хүний нэгт багтаж байлаа.

           Ийн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан төрийн албаны томилгоог их адаггүй хийж, эрх ашгийн зөрчил нэвт ханхлуулсаар явна. Түүний том толгойлж, томилсон төрийн албаны халаа сэлгээ хэрээс хэтэрлээ.