Монгол Улсын тусгаар тогтнолын баталгаа болсон газар нутаг, байгалийн баялаг, үнэт зүйлст халдах гэж мөн ч их санаархах боллоо доо, сүүлийн үед манай гишүүд. Ингэхдээ тэд гаднын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, эдийн засгийн сэргэлт, бэлчээрийн даацын асуудал гэх мэт нийгэмд тулгамдсан эмзэг асуудлыг сорчилж, үүгээр нь халхавч хийгээд хуулийн төсөлд хуудуутай заалт оруулах гэж хүч түрэн довтлох болов.

    Үүний хамгийн сүүлийн жишээ нь яалт ч үгүй Газрын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл байлаа. Монгол Улсын газар нутагт шунан санаархагчид мөн ч их болж байгаагийн тод илрэл энэ юм уу даа. Анх цар тахлын үед эдийн засгийг сэргээх хууль гэж Н.Уртнасан сайдын үед санаачлаад өргөн барьж чадалгүй унаж байсан. Сүүлд Хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хууль нэртэй гаднын иргэнд газар эзэмшүүлэх хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг, П.Анужин, П.Өнөрболор, Х.Булгантуяа нар санаачлаад мөн л хуудуутай заалт шургуулж, Их хурлын босгыг давж чадалгүй унасан. Бэлчээрийн тухай хуульд ч өөрчлөлт оруулах гэж удаа дараа зүтгүүлж байгаад унасан хэд хэдэн тохиодол ч бий. Дараагийнх нь өнөөдрийн нийгэмд дуулиан тариад байгаа Газрын тухай хууль боллоо.

    Уг хуульд өөрчлөлт оруулах гурван ч төсөл нэгэн зэрэг УИХ-ын даргад өнгөрсөн нэг сарын хугацаанд очсон гэнэ.  Тодруулбал, УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэнгээр ахлуулсан нэр бүхий 20 гишүүний өргөн мэдүүлсэн хуулийн төсөл, УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ, Л.Мөнхбаатар тэргүүтэй таван гишүүний хуулийн төсөл, Засгийн газраас Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Ч.Хүрэлбаатар нарын боловсруулсан хуулийн төслийг Их хуралд тус бүр өргөн мэдүүлж, энэ хаврын чуулганаар хэлэлцүүлэн батлах тов гаргаад байв.

    Ингэхдээ тэд хууль зөрчин байж батлуулах гэж зүтгэсэн нь олны анхааралд өртөж, шүүмжлэл дагуулсаар Их хурлын босгыг давж чадалгүй бүрдэв. Тэр байтугай уг хуулийн төслийг УИХ-ын даргын зөвлөлөөр хэлэлцүүлж, чуулганаар хэлэлцүүлэх тов дараалалд оруулаагүй хэр нь Эдийн засгийн байнгын хороогоор хэлэлцүүлж, гишүүд дэмжсэн нь ч ил болсон. Өөрөөр хэлбэл, гурван хуулийн төслийн зүйл заалуудад нийтийн эрхийг хамгаалах гэхээсээ илүүтэй хэсэг бүлэг этгээдийн ашиг сонирхлыг хөндсөн зүйл заалтуудыг тусгасан гэдгийг учир мэдэх хүмүүс шүүмжилж байгаа юм. Хуулийн төслийг ард чухам юу нуугдаж байв гэдэг асуулт эндээс гарч байгаа юм.

ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ ДЭМЖИХ НЭРЭЭР ГАДААДЫН ИРГЭДЭД ГАЗАР ЭЗЭМШҮҮЛЭХ ХУУЛИЙН ЗААЛТ

     Газрын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах сургаар Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Ч.Хүрэлбаатар Хөрөнгө оруулалтын хуулийг дагалдан гарах өөрчлөлт хэмээн Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөх хэмжээний ноцтой заалт шургуулах гэж байгаад баригдав.

   Өөрөөр хэлбэл, гаднын улсын иргэдэд 60+40 буюу 60 жилийн хугацаанд газар ашиглуулж, 40 жилээр дахин сунгаж болно гэх агуулгатай зүйл заалтыг Газрын тухай хуульд оруулахаар зүтгүүлж эхэлсэн байна. Түүгээр ч зогсохгүй хуулийн зүйл заалтаас эзэмшүүлэн, ашиглах гэсний эзэмшүүлэн гэдэг үгийг хасаж хэрэглэх заалтыг ч тусгасан нь ашиг сонирхлын зөрчилтэй байв уу гэж хардаж болохоор байгаа юм.  Өөрөөр хэлбэл, энэ нь гаднын иргэдэд Монгол Улсын газар нутгийг гаднын иргэдэд “Май” гээд зүгээр өгч байгаагаас ялгаагүй үйлдэл болсон гээд хэлчихэд буруудахгүй нөхцөл байдлыг бий болгов.

    Үүнийгээ хууль санаачлагч урьд нь байсан зүйл заалт мэтээр тайлбарлаж, ард түмнийг юу ч мэддэггүй хэмээн доромжилж байгаагаас ч ялгаагүй үйлдэл гаргаад амжсан. Өөрөөр хэлбэл, тэрбээр уг зүйл заалтын талаар “Одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн 12.1.1.газрыг 60 хүртэл жилээр гэрээний үндсэн дээр эзэмшүүлэх, ашиглуулах, уг хугацааг гэрээний анхны нөхцөлөөр нэг удаа 40 хүртэл жилээр сунгах гэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл одоо байгаа хуулиараа 60+40 гэж байгаа. Харин одоо бидний оруулсан заалтанд эзэмшүүлэх гэж үг алга болсныг харна биз дээ” хэмээн тайлбар хийсэн удаатай. Гэвч начир дээрээ Газрын тухай хуульд энэ талаарх заалт байхгүй бөгөөд цаашлаад уг зүйл заалт нь Үндсэн хуультай зөрчилдсөн зүйл заалт байв.  

Үндсэндээ Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Ч.Хүрэлбаатар баялагтай нь хамт гаднынханд “бэлэглэх” хуулийн төсөл санаачилж, түүнийгээ ногоон гэрлээр хэлэлцүүлэн батлуулахаар зүтгүүлж байсан нь ийн ил болов.

БЭЛЧЭЭРЭЭ ХАШААЛАХ Д.ТОГТОХСҮРЭН НАРЫН 20 ГИШҮҮНИЙ ХУУЛИЙН ХУУДУУ

      Харин УИХ-ын нэр бүхий 21 гишүүний санаачилсан хуулийн төсөлд уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуйг хязгаарласан, хориг тавьсан зүйл заалтууд тусгасан нь олны шүүмжлэлд өртсөн. Өөрөөр хэлбэл, Газрын тухай хуулийн Газрын үр ашигтай, зохистой ашиглах, хамгаалах тухай бүлэгт шинэ зүйл заалт нэмж, бэлчээрийн талбайг хашаалах, ургамлын үр тарих зэрэг зүйл заалт тусгасан нь уламжлалт мал ахуйг үгүйсгэж буй ноцтой зүйл заалт хэмээн хуульчид шүүмжилж буй. Тодруулбал, уг хуулийн төслийн 20.2.16.газрыг цөлжилтөөс сэргийлэх, бэлчээрт мод, бут сөөг, олон наст ургамал тарих, бууцаар бордох, хаших зэрэг зүй зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх, хамгаалах ажлыг зохион байгуулах; гэсэн нь хамгаалах нэрээр халхавчлан бэлчээрийг хашаажуулах ажлын эхлэл. Хашаажуулна гэдэг нь бэлчээр хувьчилж байгаа л хэлбэр хэмээн үзсэн.

   Түүнчлэн Газрын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн 29.7.Малчин өрхөд өвөлжөө, хаваржааны зориулалтаар 1.0 га хүртэлх газрыг нэг удаа үнэ төлбөргүйгээр эзэмшүүлнэ гэсэн заалт оруулсан нь цаад агуулгаараа ашиг сонирхлын зөрчил бий болгож байна хэмээн харлаж буй. Ухаандаа тухайн газрыг эзэмшиж буй малчинтай тохиролцож, мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй хэнбугай ч тухайн газрыг ашиглах боломжийг нээж өгөх зүйл заалт хэмээн учир мэдэх нэгэн тайлбарлаж буй. Өөрөөр хэлбэл, үүний ард уул уурхайг “цэцэглүүлэх” далд санаа агуулаж байна хэмээн хардаж болохоор байна.

   Бодит байдал дээрээ бэлчээрийн мал аж ахуйн мөн чанар өвсний соргогийн идэж, усны тунгалагийг барааддагт оршдог. Хэрэвзээ хуулийн агуулгаар бэлчээрийн талбайг хашаалаад эхэлбэл үндсэн мөн чанараа алдана гэсэн үг. Тэгэхээр уламжлалт мал аж ахуйгаа хамгаалж үлдье гэж байгаа бол үүнийг хуульчлах шаардлага байхгүй.

    Энэ мэт хуулийн хуудуутай заалт санаачилдаг, Монголын баялагт шунасан Газрын тухай хууль хулгайгаар батлуулахыг завдсан гишүүддээ ёс зүйн хариуцлага тооцъё, УИХ-ын дарга аа.