Сүүлийн жилүүдэд төсвийг тун өөдрөгөөр төсөөлж, баталж, төсвийн тансаглал хэрээс хэтэрсэн нь үнэн. Гэтэл өнгөрсөн өвөл он гарахтай зэрэгцэж баталсан 2025 оны төсөв төсөөлөлдөө хүрэхгүй, орлого тасарч мэдэх эмзэг байдалтай шууд нүүр туллаа. Уг нь сүүлийн жилүүдтэй харьцуулахад энэ онд алдагдалгүй төсөв баталсан нь сайн боловч эдийн засгийнхаа экспортын ихэнх хувийг хангадаг нүүрсний борлуулалтыг хэт өөдрөг төсөөлсөн ч дэлхий зах зээлд нүүрний үнэ унаж, худалдан авалт буурсан.

        Тодруулбал, Монгол Улс 2025 оны улсын төсөвт нэг тонн нүүрсийг дунджаар 105 ам.доллароор, нийт 83 сая тонн нүүрс экспортлохоор тооцсон. Гэвч он гарснаас хойш нүүрсний үнэ унаж, тонн тутам нь 70-80 ам.долларт хэлбэлзэх болсон нь ийн эдийн засаг эрдэл дагуулаад байна. Үүний шалтгаан нь дэлхий нийтэд гангийн эрэлт буурч байгаатай холбоотой гэж эдийн засагчид, шинжээчид тайлбарлаж буй. Улмаар биржээр нүүрс худалдан авах сонирхол буурч, нүүрсний үнэ ч дэлхийн зах зээл дээр буурна гэсэн таамгийг эдийн засагчид мэргэжлийнхэн анхааруулсаар байна.

       Гэтэл төсвийн орлого тасарч, төсөөлөлсөн төсөвтөө хүрэхгүй байх нөхцөл байдал хангагдсан гэдгийг анхааруулсаар байтал Засгийн газар төсвөө тодотгохгүй гэж гүрийж байгаа аж. Энэ талаар өнгөрсөн сард Сангийн сайд “Орлого тасарсан эсвэл зардал нэмэгдсэнээс төсвийн алдагдал гурван хувиас давбал тодотгол хийнэ.Энэ оны улсын төсвийн орлого, зарлага хэвийн байна. Төсвийн хоёрдугаар сарын төлөвлөгөө 4.2 их наядаар биелж, орлого хэвийн байна” хэмээж байлаа.

        Гэвч үнэн хэрэгтээ нүүрсний үнэ буурч,  гадаад зах зээлийн нөхцөл байдал таагүй байгаа энэ үед төсвөө тодотгохоос аргагүй нөхцөл байдал үүссэн гэдгийг сануулсаар байна. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн хэт тэлэлтээс нь төлбөрийн тэнцэлд ханшийн сөрөг нөлөөлөл үүсгэсэн. Үүнийг дагаж, Төв банк саяхан бодлогын хүүгээ хоёр нэгж хувиар нэмсэн хариу арга хэмжээ аваад буй. Хэдийгээр Монголбанк нэг удаагийн хариу арга хэмжээ авсан ч цаашид нүүрсний үнэ унасаар байвал валютын нөөцөөс эхлээд эдийн засгийн хүндэрлүүд гарч эхэлнэ. Нэг ёсондоо хэтийг хүртэл Засгийн газар төсвөө тодотгохгүй урд хормойгоороо хойд хормойгоо нөхөх вэ гэдэг асуудал үүснэ гэсэн үг.

        Хэдийгээр төсөвт ойр ойрхон гар хүрч, сав л хийвэл тодотголоор аргалдаг, эдийн засгийн амь тариа болтол нь дордуулсан хэдий ч энэ удаад Засгийн газар  төсвийн тодотгол хийхээс гарцаагүй байдалд орсон бололтой.

       Харин Засгийн газар төсөвт тодотгол хийх нөхцөл байдал үүсээгүй хэмээн гүрийж байгаа цаад шалтгаан нь  УИХ-ын нэр бүхий 40 гишүүний гарын үсэг бүхий дэмжлэгээр зүтгүүлж буй Гадаад зээллэгийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай хуулийн төсөлтэй холбоотой байж мэднэ. Угтаа бол тэдний мэдэгдэж буйгаар том төсөл хөтөлбөрүүдээ хөдөлгөхийн тулд төсвийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх бус, эргэн төлөх боломжтой бүтээн байгуулалтын ажлуудыг эхлүүлэхийн тулд гадаад зах зээлээс хөрөнгө босгох шаардлага үүссэн. Өөрөөр хэлбэл, 14 мега төсөлд багтсан Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан, Улаанбаатар хотын Сэлбэ дэд төвийн бүтээн байгуулалт гэсэн гурван төслийн хөрөнгийн эх үүсвэрийг эргэн төлөх нөхцөлтэй зээлээр санхүүжүүлэхийн тулд уг хуулийг оруулсан гэгдэж буй.

        Төсвийн тухай хуульд дараах тохиолдолд төсөвт тодотгол оруулах талаар дурдсан байна.

34.1.Засгийн газар дараах тохиолдолд тухайн жилийн төсвийн тодотголын төслийг боловсруулж, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлнэ:

34.1.1.Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан төсвийн тусгай шаардлагыг баримтлахгүй байх нөхцөл байдал үүссэн;

34.1.2.урьдчилан тооцох боломжгүй нөхцөл байдлын улмаас төсвийн орлого буурах, зарлага нэмэгдэж, нэгдсэн төсвийн алдагдал дотоодын нийт бүтээгдэхүүний гурван хувиар нэмэгдэх;

34.1.3.энэ хуулийн 29.7-д заасан үндэслэл бий болсон тохиолдолд батлагдсан хөтөлбөр, төсөл, арга хэмжээний төсөвт өртөгт өөрчлөлт оруулах;

34.1.4.төсвийн ерөнхийлөн захирагч хооронд төсвийн зохицуулалт хийх.

34.1.5.хууль болон гэрээнд зааснаар Засгийн газрын өрийн баталгааны төлбөрийн үүргийг гүйцэтгэхэд Засгийн газрын өрийн баталгааны хөрөнгө хүрэлцэхгүй болсон үед хэмээн хуульлчилсан байдаг.

Гэвч эдийн засагт үүссэн бодит эрсдлээ тооцож, төсвийн тодотголыг анхаарч үзэхгүй бол хэт өөдрөг төсөвтөө хэнздэж байна, Засгийн газар.