Эпирок Монголиа ХХК-нь 2018 оноос хойш Рио Тинто компанийн Оюу Толгой төслийн Далд Уурхайн Хөдөлгөөнт тоног төхөөрөмжийн засварын хэлтсийн Өрмийн машины засвар үйлчилгээ бэлэн байдлыг хариуцан ажиллаж байна. Одоогийн байдлаа 260 гаруй ажилчидтай бөгөөд үүнээс 160 гаруй ажилчид нь Оюу толгой гүнийн уурхайн бүтээн байгуулалтанд уртын ээлжийн хувиараар ажиллаж байна.

   2023 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдрийн Монгол Улсын УИХ-ын чуулганы хуралдаанаар Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчэлсэн найруулгын тухай хууль батлагдаж 2022 оны 01 дүгээр сарын 01-ны өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн билээ.

122 дугаар зүйл.Хөдөлмөрийн дотоод журам

122.1.Ажил олгогч ажилтны төлөөлөгчийн саналыг харгалзан хууль тогтоомжид нийцүүлэн тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагын хэмжээнд үйлчлэх хөдөлмөрийн дотоод журмыг баталж мөрдүүлнэ.

Гэж заасан байдаг ч ажил олгогч Эпирок Монголиа компани ажилтнуудтайгаа харилцан тохиролцож Хөдөлмөрийн гэрээнд нь нэмэлт өөрчлөлт оруулах байтал хууль зөрчин цалингийн хуулинд нийцээгүй журам батлан гаргаж ажилчдын эрх ашгийг зөрчиж цалин хөлсийг санаатайгаар хасаж, бууруулан тооцож ирсэн. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тухай хуулинд нэмэлт өөрчлөлт орж 92-р зүйл шинээр нэмэгдэж Уул уурхай түүнтэй адилтгах салбарын ажилчдад зориулсан ээлжийн хуваарийн шинэ зохицуулалт орж ирсэн. 

    Мөн хуулийн 92-р зүйлийн 92.4 дэх заалтанд Уртын ээлжийн ажилчдын ажил, амралтын хуваарь тэгш байхаар зохицуулагдаж 14 хоног ажиллаж, 14 хоног амрахаар хуульчлагдсан.

    Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тухай хууль өөрөө ажилтанд ээлтэй, ажил олгогч нар хэрэгжүүлэх боложтойгоор батлагдсан.

    Хэдий тийм боловч уртын ээлжээр ажилладаг салбарыг тойрсон ажил олгогч нар уг журмын 1.6 дахь заалт болох сарын ажлын хоног 21 хоног, сарын ажлын цаг 168 гэх заалтыг хэрэглэж уртын ээлжийн ажилчдын илүү цагийг хасаж тооцож олгон уртын ээлжийн ажилчдын хөдөлмөрийн эрх ашиг шударга цалин хөлс авах эрхийг нь зөрчсөн үйлдэл нь одоог хүртэл үргэлжилж байна.

    Мөн Хөдөлмөр Нийгмийн хамгааллын яамны Сайдын 2022.03.17-ны өдрийн A/49 тоот тушаалаар Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2021 оны 12 сарын 06-ны өдрийн А/192 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан “ Дундаж цалин хөлс тодорхойлох журам”-ын 2.2 дахь хэсэгт “ Дундаж цалин хөлсийн бүрэлдэхүүнд нэмэгдэл хөлс болон байнгын бус, нэг удаагийн шинжтэй шагнал урамшууллыг оруулахгүй байж болно” гэж санаатайгаар нэмэлт өөрчлөлт оруулж ажилтнуудын хөдөлмөрлөх эрх ашгийг улам дордуулсан.

   Гэсэн хэдийч Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тухай хуулийн 2-р зүйлийн 2.5 дахь заалтанд “Энэ хуулийн 2.3-т заасан хөдөлмөрийн эрх зүйн хэм хэмжээ тогтоосон актууд хоорондоо зөрчилдвөл ажилтанд илүү таатай нөхцлийг олгосон зохицуулалтыг хэрэглэнэ” гэж хуульчилсан.

    Ийм ч учраас Эпирок Монголиа компанийн  ажилчдын Үйлвэрчний Эвлэлийн хороо өнгөрсөн оны 5 дугаар сард нийт ажилчдын санаачилгаар үүсэн байгуулагдаж ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалахын төлөө Эпирок Монголиа ХХК-тайгаа Хамтын Гэрээний төслийг батлахаар ажил олгогч болон ажилтанд ээлтэй гэрээг хэлэлцэхээр нэлээдгүй олон удаа уулзалт зохион байгуулж цалин хөлсний тооцооллыг зөв тооцож гаргах тал дээр олон удаагийн хэлэлцээр хийсэн боловч ажил олгогч /11 дүгээр зүйл.Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд шударга бус үйлдлийг хориглох/  11.1.5.хамтын гэрээ, хамтын хэлэлцээр байгуулахад шаардагдах мэдээллийг өгөхөөс татгалзахыг хориглоно гэсэн заалтыг зөрчин цалин хөлс санхүү тооцоололд шаардлагатай мэдээллийг гаргаж өгөлгүй хамтын гэрээ хэлэлцээрийг гацаасан.

    Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1.2 “Ажил олгогчоос шалтгаалж хамтын хэлэлцээр зогсонги байдалд орсон” үндэслэлээр Ажилтын ҮЭХ-ны зүгээс Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тухай хуулийн 147 дугаар зүйлд заасны дагуу Хөдөлмөрийн Сонирхлын маргааныг үүсгэж мөн хуулийн 148 дугаар зүйлийн Зууч томилуулах албан тоотыг ажил олгогч руу илгээж Ажил олгогчтой хамт Зуучийн дэмжлэгтэйгээр маргааынг шийдвэрлүүлэхийг зорьж хүчин чармайлтыг гаргаж ажилчиддаа хохиролтой ч гэсэн олонтаа буулт хийж санал дэвшүүлж хуулиас доогуур ажил олгогчтой тохиролцож болохуйц саналыг оруулж хэлэлцээрийг үргэлжүүлсэн боловч харамсалтай нь Эпирок Монголиа Компанийн удирдлагууд хүчин чармайлт гаргаж харилцан тохиролцоогүй болно.

     Иймд "Эпирок Монголоиа" компанийн ажилчдын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Хороо Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 25.1.4 дүгээр заалтыг үндэслэн “Эвлэрүүлэн зуучлалын ажиллагааны шатанд Хөдөлмөрийн маргааныг шийдвэрлэж чадаагүй “уг хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1 заалтад заасан арга хэмжээг хэрэгжүүлэн мөн хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.4-т заасны дагуу Ажил олгогч Эпирок Монголиа ХХК-д ажил хаялт хийх мэдэгдлийг хуулийн хугацаанд албан тоотоор хүргүүлсэн болно.

   Уг үйл ажиллагаатай холбоотойгоор Монгол Улс дахь Рио Тинто компанийн Оюу Толгой төслийн Уурхайн талбар дахь Далд уурхайн мега төслийн хэмжээнд Эпирок Монголиа компанийн Монгол ажилчид зөрчигдөж буй хууль ёсны эрх ашгаа хамгаалах үйл ажиллагаанд оролцсоных нь төлөө Ажил олгогчоос болон Оюу Толгой компаниас ирэх дарамт шахалтыг эс хүлээн зөвшөөрөх бөгөөд хууль ёсны үйл ажиллагааг хуулийн дагуу хийж байгаа гэдгийг сануулах нь илүүтэй биз.

   Үүнээс гарах үр дагаврыг Эпирок Монголиа компани хариуцах болохыг хариуцлагатайгаар мэдэгдэж байна."Хамтын гэрээ" гэж тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагын ажилтны хөдөлмөр эрхлэх, түүнтэй холбогдох эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хөдөлмөрийн хууль тогтоомжоор тогтоосон суурь хэм хэмжээнээс дордуулахгүйгээр харилцан тохиролцож ажилтныг илүү таатай нөхцөлөөр хангах, хөдөлмөр эрхлэлтийн нөхцөл, нийгмийн хамгаалалтай холбоотой хуулиар шууд зохицуулаагүй асуудлыг шийдвэрлэхээр ажил олгогч, ажилтны төлөөлөгчийн хооронд байгуулж, зохих журмын дагуу бүртгүүлсэн тохиролцлоо.