Жил, жилийн цагаан сараар залуучууд л монгол ёс заншил, соёл бэлгэдэлдээ хойрго хандаж, амар мэндээ эрж, ахан дүүстэйгээ учран золгодог үндэсний уламжлалт сар шинийн баяраасаа хойш суудаг боллоо. “Бяруу болоогүй байж, бухын баасаар баана” гэгчээр л монгол уламжлалт өв соёл, зан заншлаасаа нэгийг ч мэдэхгүй байж, хөмсгөө атируулан “Манайх л лав цагаан сар тэмдэглэхгүй. Ямар их зарлага, яасан их хөл вэ” гэж төвөгшөөн, харийн орны хүн аятай л гараа элгэндээ тэврэн зогсохыг нь яана. Ийн ярих, ийм үзэл бодолтой залуус ч их болсон. Уг нь шидрүүн өвлийг өнөтэй давж, урин хавартай энх мэнд золгож байгаа ийм сайхан баяртаа харин ч өнгө төгөлдөр, цог хийморь, жавхаатайхан оролцож, өвөг дээдсийнхээ өвлүүлсэн өв соёлыг таньж, мэдэх их ухаанд суралцах нь залуус шүү дээ.

            Түүнээс ширэв татаж буруу хараад, шинэлэхгүй гэж толгой сэгсрэх нь монгол хүн, тэр дундаа залуу хүнд зохимгүй дүр төрх. Сар шинийн баяр бол тэр чигтээ монгол өв соёл, зан заншил. Ууц, өвчүүгээ бэлдэж, идээгээ зэхэх, дээл, хувцсаа зөв зүйтэй өмсөхөөс эхлээд л ёс ёмбогор, төр төмбөгөр гэсэн зарчим үйлчилж, ёс жудгийнх нь дагуу л бүхнийг гүйцэтгэх учиртай баяр. Орой Лхам бурхныг тотгон дээрээ залаад, өглөө нарнаас урьтан босож, тэнгэр, хангайдаа цай, сүүнийхээ дээжийг өргөж, шинэ жилийн эхний нарыг харах гэж уралддагаас эхлээд дүүрэн бэлгэдэл, дэлгэр их ёс уламжлалтай. Түүнээс үүднээсээ хоймор хүртлээ ширээ засаад, өнгө, мөнгө, идээ ундаа, бэлэг сэлтээр гайхуулах баяр огт биш. Залуу гэр бүл ихэвчлэн их зарлага, нүсэр баяр гэдгээс нь эмээж, тэмдэглэхгүй гэх нь бий. Тэгвэл тэдгээр залуу гэр бүлд хандаж хэлэхэд, цагаан сарын утга учир, бэлгэдэл, гол мөн чанарыг нь таних нь их чухал.

Монгол өв соёлоо буй биеэрээ тээх үндэсний энэ баяраараа ном журмынх нь дагуу идээ будаагаа засаж, тэмдэглэхээс хэр хэмжээнээсээ хэтрүүлэх зүйл биш юм.

            Тухайлбал, залуу гэр бүл заавал тарган хонины ууц тавьж, том идээ засах албагүй. Бүр өвчүү тавьж, өргөн ширээ засах ч шаардлагагүй. Ёсоо бодож, дал дөрвөн өндрөө чанаад, гурван үеэр идээгээ засаад, цайгаа чанаж, хангай дэлхийдээ өргөөд, монгол үндэстний дээл хувцсаа өмсөж, аав, ээж, ахмадынхаа тохойг өргөн золгож, ахан дүүстэйгээ мэндийн үг хэлэлцэхэд болж байгаа юм шүү дээ.

      Энэ л бидний уламжлалт баяраа хүндэтгэж, мөнхүү давхар ёс заншлаасаа суралцах байдал. Түүнээс хэн нэгнээсээ илүү гарах гэж зовсон, түүнээсээ болж, уламжлал баяраа төвөгшөөсөн байдлыг битгий гаргаарай залуус аа. Энэ их өв соёл, ёс уламжлалыг өвлөн авч, үргэлжлүүлэн үлдээх залуусын хандлага зөв байж, ёстой бүхнийг ёсоор нь хийж, ахмад буурлаа хүндэлж, тэдний амар мэндийг эрж, үгийн сайныг хэлэлцэж, ерөөлийн сайхныг өргөх учиртай баяр шүү дээ. Иймээс идээ ундаа, элбэг, дэлбэг байхыг бэлгэдсэн цагаан сараа ёс уламжлалынх нь дагуу тэмдэглэж, монгол ёс заншлаа эрхэмлэн дээдэлье, залуус аа.