Монгол Улсын гадаад өр ердөө жил хүрэхгүй хугацааны өмнө 100 гаруй их наяд төгрөгт хүрч, дефолт болох эрсдэлд тулаад байлаа. Харин Хөгжлийн банкны чанаргүй зээлдэгчдийн тоо багасаж, зээлээ эргэн тэлж эхэлснээр дефолт болох эрсдэлээсээ салж, хэд хэдэн бондын эргэн төлөлт хийгээд амжсан. Манай орон энэ хэмжээний өр, зээлийн эргэн төлөлт хийж, дотооддоо төсвөө босгох бүрэн боломжтой хэдий ч өнөөг хүртэл үүнийг хэрэгжүүлээгүй байна. Эрх мэдэлтэн, төрийн томчууд улсын сан, иргэдийн боломжийг хулгайлж, дээрэмдээгүй байсан бол манай орон жилд 100 их наядын төсөвтэй, дэлхийн хамгийн аз жаргалтай орнуудын нэг байх байлаа.

-ЭРХ МЭДЭЛТНҮҮД ТӨРИЙН САНГУУДЫГ ХООСЛООГҮЙ БАЙСАН БОЛ ГАДААД ӨР, ЗЭЭЛГҮЙ БАЙХ БАЙЛАА-

1990-ээд оноос хойш парламентад суусан 300 орчим гишүүн улсын төсөв, төрийн сангуудаа “хоослоод” иргэдэд хүрэх юм үгүй болгожээ. Ердөө саяхны жишээнээс дурдвал, ЖДҮХС, Хөгжлийн банк, Боловсролын зээлийн сан гээд цааш үргэлжилнэ. Төрийн томчууд иргэдийнхээ боломжийг булаагаад зогсохгүй, төрийн санг хоосолж байгаа нь улсын хөгжилд сөргөөр нөлөөлсний “гор” одоо гарч байгаа.

                    Монгол Улсын ДНБ өсөлт үзүүлэхгүй сүүлийн 10 жил нэг байрандаа. Олон улсад өрсөлдөх чадварын хувьд сүүл мушгиж, тухайн улсын тодорхойлдог хамгийн чухал үзүүлэлт болох эрүүл мэнд, боловсролын асуудалд сөрөг талдаа “тэргүүлж” байгаа нь эмгэнэлтэй. Манайд ашиглая, хэрэгжүүлье гэвэл баялаг, боломж бүрэн байдаг ч тодорхой системгүйн улмаас, эрх мэдэлтнүүдийн хулгай зогсохгүй, бүр илүү шунаж байгаагийн улмаас сүүл мушгиж яваа нь энэ.

ГАДААД ӨР:

Өнгөрсөн оны наймдугаар сард Дэлхийн эдийн засгийн тагнуулын албанаас гаргасан Азийн бүсэд дефолт болох эрсдэлтэй 40 орны жагсаалтад Монгол Улс багтаж, хэсэг шуугиан болсон. Тус албаны үзсэнээр “Монгол Улс 2022-2023 онд гадаад өрийн хүүгийн төлбөрийг нөхөх, урсгал, тэнцлийн алдагдлыг нөхөхийн тулд дахин шинээр өрийн асуудалд орно. Хангалттай санхүүжилтийн хүртээмж нь дотоодын өндөр инфляц, цаашлаад валютын ханш буурах магадлалын улмаас эрсдэлд орж болзошгүй” бөгөөд дефолт болох эрсдэл нь их хэмжээний гадаад өр. Тухайн үед Монголын гадаад өр 33.8 тэрбум ам.долларт хүрсэн. Харин 2022 оны эцэст гадаад өрийн нийт хэмжээ 32.4 тэрбум ам.доллар болж буурсныг төв банкнаас мэдэгдсэн.

Монгол Улсын нэг хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ /ам.доллароор/

Монгол Улсын гадаад өр оны эцэст тэрбум гаруй ам.доллароор буурсанд 2012 онд гаргасан 5.1 хувийн хүүтэй Чингис бондын үлдэгдэл төлбөр 136 сая ам.долларыг төлсөн нь том нөлөө үзүүлсэн. Гэсэн ч Чингис бондын өрийг тэглэхээсээ өмнө цар тахлын үеийн эдийн засаг, төсвийн дарамтыг бууруулахын тулд 10 жилийн хугацаатай Century бондыг гаргасан нь мөн л өрийг өрөөр дарсан хэрэг болсон. Нөгөөтээгүүр зөвхөн хүүнд 540 сая ам.доллар төлсөн Чингис бондын 5.1 хувийн хүүг Century бондын 3.5 хувийн хүү болгож багасгасан нь сайшаалтай. Гэлээ ч хэдэн жил дараа гэхэд Century бонд болон түүний өмнө Чингис, Мазаалай бондыг бага хүүтэй Номад бондоор арилжаалж, төлөх хугацааг нь хойшлуулсан нь таарч дахиад л өр нэхэгдэнэ.

Төв банкны мэдэгдсэнээр 2022 оны эцсийн байдлаар Монгол Улс нийт 32.4 тэрбум ам.доллар гадаад өртэй. Үүнд:

• Засгийн газрын өр 7.6 тэрбум ам.доллар
• Төв банкны өр 2.3 тэрбум ам.доллар
• Хадгаламжийн байгууллагын өр 1.3 тэрбум ам.доллар
• Бусад салбарын өр 8.8 тэрбум ам.доллар
• Шууд хөрөнгө оруулалт, компани хоорондын зээл 12.2 тэрбум ам.доллар байна.

​

Улсын инфляц /2023 оны дөрөвдүгээр сарын байдлаар/

Монгол Улс олон жилийн өр, зээл дагуулсан Гэрэгэ бондын үлдэгдэл 367 сая ам.долларыг саяхан эргүүлэн төлж, барагдуулсан. Одоо араас нь Номад, Хуралдай, Century 1-27, Century 2, Century 1-31 бондын эргэн төлөлтүүд шил шилээ даран хүлээж байна. Тухайлбал, Монгол Улс

• 2024 оны гуравдугаар сард Хуралдай бондын 390 сая ам.доллар,
• 2026 оны дөрөвдүгээр сард Номанд бондын 600 сая ам.доллар,
• 2027 оны долдугаар сард Century 1-27 бондын 500 сая ам.доллар,
• 2028 оны нэгдүгээр сард Century 2 бондын 650 сая ам.доллар,
• 2031 оны долдугаар сард Century 1-31 бондын 500 сая ам.долларын эргэн төлөлт хийнэ.

                  Хэрэв Монгол Улс дотооддоо хулгайгүй, эрх мэдэлтэн, төрийн томчууд нь ёс зүй, үүргээ ухамсарладаг байсан бол манай орон гадаад өргүй, жилдээ төлдөг гадаад зээлийгээ улсын төсөвтөө оруулж, жилийн 100 их наяд төгрөгийн төсөвтэй, иргэд нь аз жаргалтай орон байх байлаа.