Монголчууд халамжаар амь зогоогоод сурчээ. Хүүхдийн мөнгө, хүнсний талон, тэтгэвэр, тэтгэмж зэрэг халамжийн бодлого иргэдийг гараа тосоод, зүгээр суухад нөлөөлж байгаа гээд хэлчихэд хол зөрөхгүй байх. Харамсалтай байна, монголчуудын амьдрал.

        Өнөөдрийн байдлаар хөдөлмөрийн зах зээлд 22 мянган иргэн “Ажил хайж байна” гэж  бүртгүүлсэн. Харин ажлын байр зарлахад ажил хийх хүн ирэхгүй байгаа нь бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болгосон халамжийн бодлоготой холбоотой гэдгийг ажил олгогч болон салбар яамныхан хэлж байна. Энэ ч үнэний ортой. Ажил хайж яваа нэг нь цалингаа голдог, ажлын цагаа урт, богино хэмждэг хэмжүүрт байгаа юм. 

    “Сарын 600-800 мянган төгрөгийн цалинтай үйлчилгээний ажилтан, бэлтгэгч, туслах малчин, хамгаалалтын ажилтан, хүүхэд асрагч ажилд авна” гэсэн ажлын байранд хүн олдохгүй гэх шүүмжлэл хаа сайгүй бий. Тэр дундаа өнгөрсөн жилээс л ажил хийх сонирхолтой хүн байхгүй болчихсон гэх. Арга ч гүй биз ээ. “Төрөөс олгож байгаа хүүхдийн мөнгө, хүнсний талоноо аваад амьдралаа залгуулж болж байгаа юм чинь заавал ажил хийгээд яадаг юм бэ” гэсэн сэтгэхүйтэй иргэн олон болчихсон байна шүү дээ. Жишээлбэл, сарын 600 мянган төгрөгийн цалинтай иргэн зургаан хүүхэдтэй байлаа гэж бодъё. Гэтэл төрөөс хүүхдийн мөнгийг 100 мянган төгрөг болгочихлоо. Зургаан хүүхдийн мөнгө нь 600 мянган төгрөг болсон гэсэн үг. Тэгэхээр ажил хийх сонирхолгүй болчихож байгаа юм. Гэхдээ бас нөгөөтэйгүүр хүүхдийн мөнгөөрөө амь зууж, амьдрахаас өөр аргагүй айл байгаа гэдгийг тодотгох нь зүйтэй болов уу. 

Харин хавтгайрсан халамжинд дарагдаж, төрөөс сар бүр тогтмол өндөр цалин авахын цаана сөрөг үр дагаврууд ч олон байна. 

      Тухайлбал, архидан, согтуурдаг гэх дуудлага, мэдээлэлд бүртгэлтэй нэг айлд судалгаа хийхэд халамжаас сар бүр 800 мянган төгрөг мөн хүнсний талон авдаг байжээ. Энэ нь хавтгайрсан халамж бэлэнчлэх сэтгэлгээг өөгшүүлж, төрөөс олгож буй мөнгийг архинд өгөөд дуусдаг гэдгийн нэг том жишээ юм.  Ажил хийх дургүй халамжаар амьдраад сурчихсан тэд үе дамжсан ядуурлыг бий болгох эрсдэлтэй хэмээн судлаачид сануулсаар буй.

         Монгол Улс 3.3 сая хүн амтай. Гурван иргэн тутмын нэг нь ядуу амьдардаг бөгөөд иргэний олонх нь ажил, хөдөлмөр эрхэлдэггүй, төрөөс олгож буй халамжаар амьдардаг байна. Гэтэл яагаад тэд ядуу амьдардаг хэрнээ ажил хийддэггүй вэ гэдэг гол шалтгаан доорх тоон судалгаанаас бэлхнээ харагдана.

            Өөрөөр хэлбэл, манай улсын нийт хүн амын 1.2 сая нь 0-18 насны хүүхэд. Үлдсэн 2.1 сая иргэний нэг сая орчим нь тэтгэвэр, тэтгэмж халамжийн үйлчилгээ авдаг. Давхардсан тоогоор 2.6 сая хүнд  72 төрлийн тэтгэмж, халамж, хөнгөлөлт үйлчилгээ олгож байна. Нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр авагчид, халамжийн үйлчилгээ авах иргэд энэ онд нэмэгджээ. Тухайлбал, энэ оны эхний найман сард тэтгэвэр авах иргэдийн тоо өнгөрсөн оны мөн үеэс 16 мянгаар нэмэгдэж, 458 мянга болсон. Мөн нийгмийн халамжийн үйлчилгээ авах иргэд 2.3 сая болж өмнөх оноос 50 мянган хүнээр нэмэгдсэн гэх статистик мэдээлэл бий.

     Угтаа бол иргэдийн талаас илүү хувь нь халамж авч байгаа учир хөдөлмөр эрхлэхгүй амьдарч болохоор байна. Төрөөс олгосон халамжийг их, бага гэж голж гараа хумихад суудаг нэгэн байхад боломж гарвал хөдөлмөрлөх юм сан гэж хичээх хүн ч олон бий. Энэ оны нэгдүгээр улирлын байдлаар ажилгүй 100 мянга гаруй иргэн бүртгэгдэж, ажилгүйдлийн түвшин 8.8 хувьд хүрсэн байна.

          Цаашид халамжийг хязгаарлаж, хөдөлмөрийн насны залуусыг ажлын байр болон хөдөлмөр эрхлэх боломжоор хангах бодлогыг Засгийн газар баримталж буй. Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд А.Ариунзаяа Хүнс тэжээлийн журамд өөрчлөлт оруулж, хүнсний талон олголтыг чангаруулсан. Тухайлбал, хоёроос дээш тээврийн хэрэгсэлтэй, амины орон сууцтай, 200-с дээш малтай, хоёроос дээш орон сууцтай 5525 иргэн хүнс тэжээлийн дэмжлэг авч байсныг таслан зогсоосон. Мөн хүнсний талон авч буй тухайн өрх хоёр удаа хөдөлмөр эрхлэхээс татгалзвал эрхийг нь хасахаар болсон юм. Энэ мэт төрөөс халамжийн бодлогыг багасгаж, хөдөлмөр эрхлэх боломжийг нээж өгөх шаардлага байна.

    Улстөрчид сонгууль бүрээр бэлэн мөнгө амлаж, хавтгайрсан халамж олгож байгаа нь иргэдийг бэлэнчлэх сэтгэлгээнд уруу татаж байгааг ч дурдах нь зүйтэй болов уу. Эдийн засгийн амаргүй цаг үед хавтгайрсан халамжийг хязгаарлаж, хөдөлмөр эрхлэх чадвартай иргэдийг ажлын байраар хангах нь эдийн засгийн хямралаас гарах том түлхэц болно. Хэрэв эдийн засаг элгээрээ хэвтэж, халамжийн мөнгөө ч өгч чадахгүй болох үед халамжаар амьдардаг иргэдийн амьдрал яах вэ. Өлсөж үхэх юм уу. Сар бүр тогтмол орж ирдэг халамжийн мөнгөндөө ханаж, ажил хийдэггүй иргэдийнхээ ам руу хэдий болтол хоолыг нь халбагдаж өгөх ёстой вэ. Энэ шийдлийг өөрчилж, ажлын байр нэмэгдүүлж, зорилготой, хэрсүү иргэд байцгаая. Халамжаар бус, хөдөлмөрлөж амьдаръя монголчуудаа.