Шатахууны үнэ нэмэгдсэнийг эсэргүүцэн жагссан казахстанчууд 10 хүрэхгүй өдрийн дотор олон ч зүйлээ алдлаа. Ерөнхийлөгчийн ордон, Засгийн газрын байруудыг чөлөөлөхөөр Казахстаны аюулгүйн хүчин, цагдаа нар жагсагчид руу гал нээж, олон ч хүний амь эрсдэв. Гэвч юуны төлөө, юуг зорьсон эсэргүүцлийн жагсаал хүний аминд “хүрч”, эцэст нь энэ жагсаал юу хожсон тухай бодох хэрэгтэй.

-ЖАГСАГЧДЫН ТАВЬСАН ШААРДЛАГА ЮУ БАЙВ-

          2022 он гарснаас хойш Казахстан Улсад шатахууны үнэ огцом өссөний нэг нь Мангистау мужид 11 центээр өссөн нь тус мужаас эсэргүүцлийн жагсаал эхлэх шалтгаан болсон.

Нэгдүгээр сарын 4-ний өдрийн 23:00 цаг орчимд Казахстан даяар өрнөсөн эсэргүүцлийн жагсаал Алматы хотоос эхлэв. Тайван эхэлсэн эсэргүүцлийн жагсаал удалгүй эмх замбараагүй байдал үүсгэж, аюулгүйн хүчнийхэн жагсагчидтай мөргөлдсөн юм.

          Шатахууны үнийн өсөлттэй холбоотой эхэлсэн эсэргүүцлийн жагсаал дундаасаа нийгмийн олон талд асуудлуудыг хөндөж, эрх баригчдад шаардлага тавьсан. Тухайлбал,

• Хүнсний үнэ бууруулах,
• Шатахууны үнэ бууруулах,
• Тэтгэвэрт гарах насыг 58/60 болгох бууруулах,
• Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь огцруулах,
• Жагсаалын үеэр хоригдож байсан бүх хоригдлыг суллах,
• Энгийн иргэдийн цалинг нэмэгдүүлэх,
• Үндэсний компаниудын бүх охин компанийг татан буулгах,
• Хог хаягдал цуглуулахыг цуцлах,
• Казахстаны тээврийн хэрэгслийн төлбөртэй замыг цуцлах,
• Тэтгэврийн доод хэмжээг нэмэгдүүлэх,
• Хүүхдийн тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх,
• Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевтай уулзаж, улс төрийн шаардлага тавих зэрэг зүйлийг шаардсан юм.

          Аюулгүйн хүчнийхэн, жагсагчдын дундах мөргөлдөөний үеэр олон цэрэг, цагдаагийн алба хаагч амиа алдсан. Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев жагсагчдын “Гадаад бэлтгэгдсэн террористууд” гэж албан мэдэгдэлдээ тайлбарлаж, гаднын орноос тусламж хүссэн. Үүнтэй холбоотойгоор Аюулгүй байдлын хамтын гэрээний ОХУ тэргүүтэй орнууд Казахстанд болсон жагсаалыг дарахаар цэргийн хүчээ илгээсэн. Харин Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев эсэргүүцлийн жагсаалыг эв найрамдлаар дуусгаж, тайван байдал зарлаж болох байсан ч, “Гэмт хэрэгтнүүд, алуурчидтай хэлэлцээ байгуулахгүй” гэсэн юм.

          Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевын хэлсэнчлэн “гэмт хэрэгтнүүд”-ийг ОХУ, Армени, Беларусь, Казахстан, Киргизстан, Тажикистан Улс цэргийн хүчний хамт дарж, одоо Казахстан жагсаал намжаад байгаа юм.

ЮУГ АЛДСАН БЭ

I.          Казахстанчууд эсэргүүцлийн жагсаал хийснээрээ эрх чөлөөгөө алдсан гэж хэлж болохоор байна. Гаднын зарим хэвлэлийн мэдээлснээр “олигархуудын шахалтаар” эсэргүүцлийн жагсаал эхлүүлэн казахстанчууд Аюулгүй байдлын хамтын ажиллагааны орнуудад даруулав. Олон жилийн турш Зөвлөлтийн системтэй гэж нэрлэгддэг байсан Казахстан Улс түүнийгээ батлаад өгснийг ч зарим шинжээч мэдэгдэж байна.

II.          Эсэргүүцлийн жагсаалын үеэр “алдагдсан” өөр нэг зүйл нь Казахстаны бахархал. Тус улсын Дотоод хэргийн яамнаас зарласан албан мэдэгдлээр эсэргүүцлийн жагсаалд оролцсон хүний дийлэнх нь өөр улсын иргэн байжээ. Одоогоор уг мэдээллийн няцаасан мэдэгдэл гараагүй байгаад бөгөөд Казахстаны аюулгүйн хүчнийхэн баривчлагдсан хүмүүсийн дунд шалгалт хийж, “гэм буруугүй”-н тодорхой болсон хүнийг суллаж байгаа юм байна.

III.          Эсэргүүцлийн жагсаал, мөргөлдөөний үеэр маш олон хүн амиа алдсан. Харин олон улсын зарим хэвлэл Казахстаны эрх баригчид амиа алдсан хүний тоог дарж байгаа тухай мэдээлж байна. Албан мэдээллээр 200 орчим хүн эсэргүүцлийн жагсаалтай холбоотойгоор амиа алдсан. Гэхдээ олон нийтэд мэдээлээгүй үүнээс ч олон хүн амиа алдсан талаар Казахстан Улсад сурвалжлагч нь ажиллаж байгаа хэвлэлүүд мэдээлсэн юм. Шатахууны үнийн эсрэг жагссан казахстанчууд нэг нэгийгээ юу юунаас илүү алдсан.

ЮУ ХОЖСОН БЭ

I.          Казахстан даяар шатахууны үнэ огцом өсөж, түүнийгээ дагаад хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ ч өсөж байв. Харин эсэргүүлцийн жагсаал болсны дараа шатахууны үнэ дахин буурч, хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ ч дагаж буурсан байна.

II.          Шатахууны үнийг чөлөөлсөн Засгийн газраа огцрохыг шаардаж, эсэргүүцлийн жагсаал болсон юм. Тэгвэл эсэргүүцлийн жагсаал эхэлсэн өдрийн маргааш буюу нэгдүгээр сарын 5-нд Казахстаны Засгийн газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорсон. Одоогоор шинэ Засгийн газрын бүрэлдэхүүнийг батлах хүртэл хуучин Засгийн газрын гишүүд бүрэн эрхээ үргэлжлүүлж байна.

III.          Олон улсын хэвлэлүүдийн мэдээлснээр казахстанчуудын жагсаалын хамтын том “хожил” нь өмнөх Ерөнхийлөгч Нурсултан Назарбаевын эрин үеийг дуусгасан аж. Өдгөө 81 настай Нурсултан Назарбаев Казахстан Улсыг 30 жилийн турш удирдсан. Тэрбээр бүрэн эрхийнхээ хугацаанд Казахстан Улсын нэг хотын нэрийг өөрчилж, өөрийнхөө нэрээр Нурсултан гэж нэрлэсэн. 2019 онд Ерөнхийлөгчийн суудлаасаа буусан ч, Казахстан Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын даргаар ажиллаж байсан Назарбаев ажлаа хүлээлгэж өгч, улстөрөөс “гараа татсан нь” казахстанчуудын тэмцлийн хамгийн том ялалт аж.