Улс төрийн халаа сэлгээ, томилгоо ихтэй энэ өдрүүдэд Үндсэн  хуулийн цэцийн маргаан олны анхаарлыг татаад байна. Өөрөөр хэлбэл, өнгөрсөн долоо хоногт Үндсэн хуулийн цэц Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа дөрвөн жил байх заалтаар маргаан үүсгэж байгаа талаар мэдээлсэн.

     Тодруулбал,  Нэр бүхий иргэний мэдээллийн дагуу Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа Үндсэн хуулийн гучдугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар дөрвөн жил байна” гэж заасан нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Гучдугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн “Ерөнхийлөгчөөр тавин нас хүрсэн, сүүлийн таваас доошгүй жил эх орондоо байнга оршин суусан, Монгол Улсын уугуул иргэнийг зургаан жилийн хугацаагаар зөвхөн нэг удаа сонгоно” гэж заасныг зөрчсөн эсэх асуудлаар Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үүсгэн шалгаж байна хэмээн мэдэгдсэн.

      Өөрөөр хэлбэл, 2019 оны Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийг зургаан жилээр нэг удаа сонгоно хэмээн Үндсэн хуулийн 30.2-т тодорхой заасан. Гэтэл одоогийн хүчин төгөлдөр үйлчилж буй Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд 6.1 дэх заалтад “Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа Үндсэн хуулийн гучдугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар 4 жил байна” гэсэн зүйл заалтыг өөрчлөлгүй хэвээр хэрэгжүүлж байна.

     Уг асуудлаар Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан үүсгэсэн нь олны дунд Ерөнхийлөгч дахин сонгогдох санаархал байна гэх маргаан дагуулаад байгаа юм. Цаашлаад өнгөрөн долоон жилийн хугацаанд Ерөнхийлөгч хууль зөрчиж, бүрэн эрхээ хэрэгжүүлсэн үү гэх эргэлзээтэй асуудал ч олны дунд үүсээд байна. Энэ талаар бид Үндсэн хууль судлаачдаас байр суурийг нь сонслоо.

УИХ-ЫН ДАРГА АСАН Ж.ГОМБОЖАВ: ҮНДСЭН ХУУЛИА ДАВСАН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ХУУЛЬ ГЭЖ БАЙХГҮЙ

          Энэ талаар УИХ-ын дарга асан Ж.Гомбожав дараах байр суурийг илэрхийллээ.

     Тэрбээр "2019 оны Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийг нэг удаа зургаан жилээр сонгох өөрчлөлтийг УИХ хийсэн. Харин одоогийн хэрэгжиж буй Ерөнхийлөгчийн тухай хуулиар Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан үүсгэсэн бол Цэц маргааныг хянан шийдвэрлэнэ.

      Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн тухайн зүйл заалт нь Үндсэн хуульдаа захирагдах ёстой. Тэгэхээр Үндсэн хуулийн цэц маргааныг хянан шийдвэрлээд УИХ-д өргөн мэдүүлнэ. УИХ-аас Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулна гэсэн үг. Түүнээс биш Үндсэн хуулиа давсан Ерөнхийлөгчийн хууль гэж байхгүй" гэлээ.

ХУУЛЬЧ Б.ГҮНБИЛЭГ: ҮНДСЭН ХУУЛИЙГ ДАГАЛДУУЛЖ ӨӨРЧИЛЖ ЧАДААГҮЙ ХУУЛИЙН НЭГ НЬ ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ

      Харин хуульч Б.Гүнбилэг "Ерөнхийлөгчийн хуулийг Үндсэн хуульд нийцүүлэн өөрчлөх ёстой гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн юм.        

        Тэрбээр "Үндсэн  хуулийг дагаж өөрчлөлт орох олон хууль байсан. Одоог хүртэл өөрчилж чадаагүй хуулиудын нэг нь Ерөнхийлөгчийн тухай хууль. Үндсэн хуулийн цэц дээр маргаан  үүсгэсэн Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийг УИХ-аар өөрчлөх хуулийн зохицуулалтай. Түүнээс биш одоогийн хэрэгжиж байгаа  Ерөнхийлөгчийн тухай хуулиар Ерөнхийлөгч дахин сунгагдах ямар ч боломж байхгүй" гэсэн юм.

ХУУЛЬЧ Б.БАЯРАА: ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ЦЭЦ ДЭЭР ҮҮСГЭСЭН МАРГААНААР УЛС ТӨРД ТАНДАЛТ ЯВУУЛЖ БАЙХ  МАГАДЛАЛТАЙ

      Энэ асуудлыг хуульч Б.Баяраагаас тодруулахад "Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд УИХ одоог хүртэл өөрчлөлт оруулаагүй учир Үндсэн хуулийн цэц дээр маргаан үүсгэсэн гэж харж байна. Үндсэн хуулиа л дагаж, Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа яригдана. Одоог хүртэл Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд гар хүрээгүйг гайхаж байна. Нөгөө талаараа Үндсэн хуулийн цэц дээр үүсгэсэн маргаанаар улс төрд тандалт явуулж байх  магадлалтай.

     Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд Ерөнхийлөгч дөрвөн жилээр гэж заасан байгаа бол дөрвөн жилээр дахин сонгогдох зүйл заалт дээр маргаан үүсгэж болзошгүй. Үндсэн хуулийн Цэц дээр үүссэн маргааныг олон нийт ойшоохгүй бол дараагийн асуудлаар маргаан үүсэх хандлагыг харж байгаа гэж хардаж болох юм. Гэхдээ одоогийн нөхцөл байдал дээрээ бол Үндсэн хуулиа л дагана. Магадгүй одоогийн Ерөнхийлөгч дахин сонгогдох хэмжээний нөхцөл байдал үүсвэл өмнөх Ерөнхийлөгч Х.Баттулга ч гэсэн дахин сонгогдох магадлалтай болно гэсэн үг" гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн юм.

      Ийн хуульч, судлаачдын хэлж буйгаар Үндсэн хуулиасаа давсан Ерөнхийлөгчийн хууль гэж байхгүй гэх байрь суурийг илэрхийлж байна. Үндсэндээ 1993 онд баталсан Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийг Үндсэн хуульд нийцүүлэн батлах нь тодорхой харагдаж байна. Харин УИХ энэ олон томилгоо, халаа сэлгээний хажуугаар Ерөнхийлөгчийн хуулиа өөрчилж чадахгүй дараагийн сонгуультай золгож мэдэхээр байна.