-Жаргалант сумын тариаланчид нийт газар нутгийнхаа 90 орчим хувьд нь төмс тарьдаг-

     Үүрийн гэгээ намуухан хаяарч, болжмор жиргээд л, ногооны униар татсан Жаргалантын өглөө ямар сайхан гэж санана. Тариан талбай өтгөрч, халиураад, сумын төвийн айлуудын хашааны мандалд цэцэгс зай завсаргүй алаглажээ. Төв аймгийн Жаргалантад сайхан зун, намар болж байна. Жаргалант сум Монгол орны тариалангийн гол бүс нутаг. Бусад нутгийн иргэд энэ цаг үед ээлжийн амралт, зуны зугаалга, аялалд гардаг бол жаргалантынхны завгүй амьдрал эхэлжээ. Бидний очсон бямба гарагийн өглөө сумын төвийнхөн ургац хурааж, бэлтгэлээ базаахаар талбай руугаа явчихсан бололтой нам гүмхэн байв.

      Жаргалант сумын тариаланчид нийт газар нутгийнхаа 90 орчим хувьд нь төмс тарьдаг аж. Цар тахлын улмаас төмсний нөөц их байгаа тухай уулзсан хүн бүр ярьж байлаа. Харин сумын Засаг дарга Н.Энхболд нутгийн брэнд болсон Жаргалантын шар төмсөөрөө чипс, гоо сайхны бүтээгдэхүүн хийж төрөлжүүлэх юм сан гэж бодож байгаа. Энэ тухай дараагийн удаа хийх ажлын төлөвлөгөөнд оруулчихсан байгаа. Энэ жил сайхан зун боллоо. Ургац тариа арвин, тариаланчид баяртай байна” гэсэн юм.

       Жаргалант сумынхан үе залгамжилж багаасаа ногоо хурааж, тариан талбай дээр өссөн хөдөлмөрч ард түмэн. Түүний нэгэн жишээ бол гурван үеэрээ төмс тарьж буй “Болдтулга” компанийн захирал Б.Болдбаатарын төмсний талбайг зорилоо. Тэдний ногооны талбай сайхан өтгөрсөн, удахгүй хураахад бэлэн болчихсон шинжтэй, эзнийх нь ам ч сайн байлаа. Тэднийх энэ жил 120 орчим га талбайд төмс тарьжээ. Энэ жил хур бороо сайтаа байгаа учир тариаланчид амар байгаа тухай ахин дахин ярина. Тэрбээр “Төмсний талбайгаа жилд нэг удаа нийлмэл бордоогоор борддог. Тухайн хөрсөнд ямар эрдэс дутагдаж байгааг мэдэрч байж бордоо хэрэглэх хэрэгтэй. Бордоо хэрэглэхгүй жил  бий. Энэ жил төмс хураах иргэдийг өдрийн 50 мянган төгрөгөөр цалинжуулахаар болсон байна лээ. Энэ нь тариалан эрхлэгчдэд маш хүндрэлтэй байгаа. Яагаад гэвэл манайд Дундговь, Хөвсгөл зэрэг аймгаас ургац хураахаар бүлэг хүн ирдэг. Тэдэнтэй 50-60 настай иргэд ирдэг. Тэд өдөрт 50 шуудай төмс хурааж чадахгүй мөртлөө 50 мянган төгрөг авна гэдэг боломжгүй. Харин залуучууд нь 80 шуудай төмс хураачихаад 50 мянган төгрөг авч болохгүй биз дээ. Ийм л  амьдралд нийцээгүй шийдвэр гаргасан байна лээ. Энэ шийдвэрт эргэлзэж, гайхаж байгаа” гэв.

      Б.Болдбаатарын компани “Номин”, “И-Март”, “Сансар” сүлжээ дэлгүүртэй гэрээтэй. Тэднийх жилд 500 сая төгрөгийн орлоготой гэнэ. Биднийг ийнхүү ярилцаж байхад ногооны талбайн нөгөө захаас бордоогоо цацаж эхэллээ. Түүнийг харсан бид бордооны тухай дахин ярив. Тэрбээр “Иргэд бордоо, хор хоёрыг ялгаж ойлгох хэрэгтэй. Олон жил тариалан эрхэлсэн иргэд ямар бордоогоор хэзээ бордох вэ гэдгийг сайн мэддэг. Газар тариалан эрхэлж эхэлж байгаа иргэд бордоог хэрэглэхдээ худалдан авч буй газраас лавлаж асуух хэрэгтэй. Энэ жил манайх “агро альфа”  компаниас найман сая төгрөгийн бордоо авсан. Манай орны хөрс одоохондоо шим тэжээлгүй болчихсон юм биш” гэв. Хөрсийг нөхөн сэргээж, тэнцвэржүүлэхийн тулд төмс, үр тариаг ээлжилж тарьдаг байна.

     Эрт болцын төмс хураалт эхэлчихсэн Э.Саруулын завгүй ажил эхэлжээ.  Тэднийх найман га талбайтай. Баянхонгор аймгаас 10-аад хүүхэд ирчихсэн эрт болцын жижиг, жижиг төмс тонголзож ургахын улаан нарнаас жаргахын улаан нар хүртэл халуун наранд хөлсөө урсгана. Хүүхдүүдээс “Ядарч байна уу” гэж асуухад “Үгүй ээ” хэмээн ичингүйрнэ. Тэд 10-11 дүгээр ангийн сурагчид байв. Тэдний нэг болох Б.Батхуяг “Би хоёр дахь жилдээ Жаргалант суманд ургац хураахаар ирж байна. Өнгөрсөн жил нэг шуудай төмс 1200 төгрөгөөр боддог байхад сая гаруй төгрөгийн цалин авсан. Энэ жил 1500 болсон. Бид ирээд найм хонох гэж байна. Аав, ээж минь ажил хийж сур. Хичээлийн хэрэгсэл авах мөнгөө өөрөө олоорой гэж хэлсэн” гэв.

    Тэдний талбайд ажиллаж буй залуус трактор, комбайн сэлгэж унаад, хураасан төмсөө ачиж, дээр нь сууж яваа харагдана. Энэ жил Төв аймаг Улаан буудайн тариалалт 107, тосны ургамлын тариалалт 203 хувиар давж биелүүлсэн сайхан мэдээтэй байгаа аж. Сумын иргэд ургамал ногоо, үр жимстэйгээ харилцана, ойлголцоно гэж жигтэйхэн. Тариаланчид “Наймдугаар сар, есдүгээр сард цаг агаар тааламжтай байвал бүх ажил төлөвлөсний дагуу бүтэх нь. Намрын эхэн сар гараад удаагүй байгаа болохоор тайвшрах болоогүй. Энэ жил ойрын жил болоогүй сайхан зун боллоо доо ” хэмээнэ.