УС УУХЫН ТӨЛӨӨХ АДГУУС АМЬТНЫ ТЭМЦЭЛ

          Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сум уул уурхайн тоосонд дарагдаж, шороонд “булагджээ”. Бороо орсны дараа автомашины замын хэсэгхэн ховилд багахан ус тогтсон байх. Харангатсан үхэр, тугал давхилдсаар ирж нэгнээсээ өрсөн гуд, гуд залгилна. Угтаа мал гэдэг амьтан чинь үнэрлэж, тургиж, тамшаалж байж сая нэг ус уудаг сан. Тоймог үнээ хөл доогуур нь шургаж орсон тугалаа түс хийтэл нь мөргөх нь тэр. Ус уух хувь хишгийн төлөөх өрсөлдөөн дунд эх, үрийн сэтгэл ийн мартагдах аж. Саяхан ирсэн үхэр сүрэг ханаж амжаагүй байхад нэгэн морьтон ирж үхэр сүргийг баруун хойш тууж орхив.

Харангатсан үхэр, тугал давхилдсаар ирж нэгнээсээ өрсөн гуд, гуд залгилна. 

             Өнөөх эр төд удалгүй хонио туусаар наашилж харагдав. Эзнийг нь үгүйд үхрийг нь туучхаад өөрийнхөө хонийг усалж буй нь тэр аж. Хулстай, Эрээний, Тохойн, Хонгорын, Нарийн эргийн гол урсаж байхад усгүйдэхийн зовлонг төсөөлөө ч үгүй мал сүрэг балга усны төлөө тэмцэж буй нь сэтгэл өвдмөөр. Чухам ус уухын төлөөх тэмцэл, амьд үлдэхийн тулд яахаас ч буцахгүй авир араншинг адгуус малаас харж болох. Хорин зууны хонгор салхи, гариг ертөнцийн гангийн халуун ч ширгээж чадаагүй тавын таван голыг хоёрхон жилийн дотор уул уурхайн компани ширгээчихсэн гэнэ.

АРД ИРГЭД НЬ “ЗУГТАЖ” АХМАДУУД НЬ ТЭМЦСЭН ЭРДЭНЭЦАГААНЧУУД

            Цэнхэр дээл сугалдаргалсан өвгөний нас нь 80 хол давсан гэнэ. Нүүр нь газрын хөрс шиг үрчлээтсэн нутгийн хөх өвгөн сийлбэр нь харагдахаа больтлоо элэгдсэн модон таягаараа онож ядан газар тэмтчиж, “Үрс хойчид минь уух ус үлдээ” хэмээн хоолойныхоо чадлаар хашхирна. Орилох бүрд нь гүрээнийх нь судас тодорно. “Эцэг, эхээ нутаглуулах газаргүй болох нь” гэж эрчүүд, хүүхдүүд нь энд тэмцээгүй ч тэдний өнө хожмын төлөө өвгөн ийнхүү зогсоо аж.

        Шар цэцгэн чимэгтэй, цэнхэр эрээн алчуураар толгойгоо боосон эмгэн “Хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хонь минийх гэгчээр та нар одоо боль. Манай нутгаас бушуухан явцгаа” хэмээн шороо самарч харагдана. Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын иргэд ундны усныхаа төлөө уул уурхайн “Монгол ураниум ресурс” ХХК-тай “Нэгийгээ үзэж, нэхий дээлээ уралцаж” буй нь энэ. Ядарч, зүдэрсэн иргэд нь “Бидэнд өнөө маргааш үрэгдээл дуусах мөнгө биш, үр хүүхдэд минь өвлөгдсөн үлдэх газар шороо, гол ус минь хэрэгтэй” хэмээн ташууртай нь ташуураа, савартай нь савраа барьж, тус уурхайн хууль бус үйл ажиллагаатай тэмцсээр өнөөг хүрчээ. Нутаг усныхаа төлөө тэмцэгчдийн дийлэнх нь өндөр настнууд байлаа.

Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын иргэд ундны усныхаа төлөө уул уурхайн “Монгол ураниум ресурс” ХХК-тай “Нэгийгээ үзэж, нэхий дээлээ уралцаж” буй нь энэ.

       Энэ сум залуучуудгүй юм уу, эсвэл бүгд эзгүй явсан юм уу, бүү мэд. Үнэнийг хэлсэн нэгнийг цагдан шалгадаг, хорьж шийтгэдэг, аль эсвэл авлига өгч, албан тушаалд томилдог гажуу тогтолцоот нийгэмд залуу үе минь тэр чигтээ “живчихсэн” мэт уйтай.  Энэ нь зөвхөн Эрдэнэцагааны залуучууд гэлтгүй монголын залуу үеийн үнэн бодит дүр төрх гэхэд хилсдэхгүй. Угтаа дуулбал дуу нэг, дугтарвал хүч нэг гэж зориглоод бүгд хөдөлсөн бол нааштай шийд гарах байсан ч юм билүү.

“Монгол ураниум ресурс” ХХК үнэхээр үнэлж дийлшгүй хөрөнгөтэй “хаан” компани юм. Монгол төр, орон нутгийн удирдлагуудыг толгой дараалан худалдаад авчихаж. “Хахаж цацталаа” бохир мөнгө үмхсэн шат, шатны дарга нар иргэдийн тэмцлийг харсан ч үл мэдсэн мэт “нүд балай, чих дүлий” сууцгааж байна.