-ТҮҮНИЙГ  М.АДЪЯАНЯМААР ДАМЖУУЛАН ХҮННҮГИЙН ҮЕИЙН ШИЛЭН ГҮЦ, ХАШ ТЭЭГ ЗАРСАН БАЙЖ БОЛЗОШГҮЙ ГЭХ ҮНДЭСЛЭЛЭЭР БУРУУТГАЖ БАЙГАА ГЭНЭ-

         Хүннү гүрний үед хамаарах шилэн гүц, хаш тээг зэрэг нэн эртний олдворыг хууль бусаар борлуулах гэж байсан бүлэг этгээдийг баривчилж, мөрдөн шалгаж байгаа талаар манай сайт өмнө нь мэдээлсэн. “Эмоци” продакшны менежер М.Адъяаням, “Хос билиг” хамгаалалтын албаны дарга А.Дэлгэрням, Б.Хаш-Эрдэнэ, нэг бус удаа ял шийтгэл эдэлж байсан гэгдэх Б.Баярцэнгэл нар тус олдворуудыг Чингэлтэй дүүргийн нутаг дэвсгэрт байх БНХАУ-ын иргэнд 650 гаруй сая төгрөгөөр худалдахаар тохиролцож байхад нь Эрүүгийн цагдаагийн албаныхан баривчилсан байдаг. Хэргийг шалгаж байгаа цагдаа нар шилэн гүц, хаш тээг нь соёлын хосгүй үнэт олдвор мөн үү, түүхийн хувьд ямар он цагт хамаарах эд зүйлс болохыг тогтоох ажиллагаа хийж эхэлжээ. Мөн гэмт хэрэгт сэжиглэгдэн шалгагдаж байгаа залуус булш, бунхан ухаж тонодог гэмт хэргийн бүлэглэл үү, дээрх зүйлсийг хаанаас, ямар арга замаар олж авсан бэ гэдгийг мөрдөн шалгаж байгаа аж.

Д.ЭРДЭНЭБААТАР ГОЛ МОДНЫ МАЛТЛАГААС  ОЛДСОН  ТҮҮХИЙН ХОСГҮЙ ҮНЭТ ОЛДВОРУУДЫН ЗАРИМЫГ НЬ ХУУЛЬ БУСААР НУУЖ БАЙСАН УУ

           Хэрэгт сэжиглэгдэн шалгагдаж байгаа залуус цагдаа нарт “Бид булш, бунхан тоноод явдаг хүмүүс огт биш. “Эмоци” продакшны менежер М.Адъяанямтай найз. Түүний ээж нь  гавьяат археологич Д.Эрдэнэбаатартай хамтран амьдардаг байсан гэсэн. Тэгээд М.Адъяанямд  Хүннү гүрний үед хамаарах дэлхийн нэн ховор түүхийн дурсгалт өв болох Ром Улсын үеийн шилэн хийц гэж хэлсэн. Ингээд хятадуудад 600 гаруй сая төгрөгөөр зарах гэж байсан юм” гэх утга бүхий  мэдүүлэг өгсөн  гэнэ.  

        Харин “Эмоци” продакшны менежер, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, археологич Д.Эрдэнбаатарын дагавар хүүхэд гэгдэх М.Адъяаням “Археологич Д.Эрдэнэбаатар ээжтэй минь хамтран амьдарч байсан юм. Тухайн үед тус бүтээлийг амьдралд нь хэрэгтэй бол зарж борлуулна биз гэж надад бэлэглэсэн” хэмээн мэдүүлсэн  гэх.  Цагдаа нар дээрх мэдүүлгийг үндэслэн Улаанбаатар их сургуулийн багш Д.Эрдэнэбаатарыг мөрдөн шалгах ажиллагааг эхлүүлсэн байна.

         Монголын урдаа барьдаг нэр хүндтэй археологич Д.Эрдэнэбаатар нь 2001-2011 онд Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын Хануй багийн нутаг Хануй голын хөндий дэх хүрэл зэвсгийн эрин үеийн хиригсүүр, буган чулуун хөшөө бүхий газар, Балгасан тал буюу Гол мод II хэмээх газар хүннүгийн хаад, язгууртны булш бүхий бүлэг дурсгалтай газраас олсон аж. Арав гаруй жилийн хүч хөдөлмөрөө зориулсан малтлагийн үр дүнд дэлхийд гайхагдсан соёлын хосгүй үнэт олворууд олсон байдаг. Тухайлбал,  “Ромын эзэнт гүрний үед үйлдвэрлэсэн, цагаан хөх өнгийн шил хольж хийсэн аяга нь дэлхийд ердөө  5-6 ширхэг байдаг түүхий хосгүй дурсгалт үзмэр дээрх газраас олдсон байдаг. Мөн тэр даруйдаа дэлхий даяар дуулиан шуугиан тарьж байсан билээ. Язгууртнуудын хэрэглээний бэлгэдлийн чанартай олдвор нь Хүннү, Ром Улсууд хоорондоо харилцаатай байсныг тус олдвороор нотолсон байдаг.  Тэгвэл хэргийг шалгаж байгаа цагдаа нар гол модны язгууртны булшнаас олдсон үзмэрүүдийн заримыг Д.Эрдэнэбаатар олонд мэдэгдэхгүй нууж байсан. Түүнийгээ хамтран амьдарч байсан эмэгтэйн хүүхдээр дамжуулан худалдах гэж байсан байж болзошгүй гэсэн үндэслэлийг дэвшүүлжээ. Энэ дагуу хяналт шалгалтын ажиллагаа хийгдэж байгаа ажээ. Одоогоор шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, археологич Д.Эрдэнбаатарыг гүтгэж, хэлмэгдүүлж байна уу. Эсвэл үнэхээр түүхийн хосгүй үнэт олдворыг бусдад бэлэглэсэн үү гэдэг нь тогтоогдоогүй байгаа гэдгийг эх сурвалж онцолж байлаа.

АРХЕОЛОГЧИД: Д.ЭРДЭНЭБААТАР  ХЭНД Ч ХЭЛЖ, ҮЗҮҮЛЖ БАЙГААГҮЙ  ШИЛЭН ГҮЦ, ХАШ ТЭЭГИЙГ 2017 ОНЫ   ҮЗЭСГЭЛЭНД ТАВЬЧИХСАН БАЙСАН

          Цагдаа нар түүхийн хосгүй үнэт олдворуудыг хятад иргэнд худалдах гэж байсныг илрүүлж, гэмт хэргийн бүлэглэлийг саатуулан шалгаж байгаа талаарх мэдээлэл гарсантай холбоотойгоор эрдэмтэд янз бүрийн таамаглал дэвшүүлээд байгаа юм. Археологичдын зарим нь “Ганц модны язгууртны булшнаас ийм олдвор огт олдоогүй. Тэгэхээр хуурамч зүйлсийг худалдан борлуулах гэж байсан байх. Түүнээс Д.Эрдэнэбаатар үзмэр зарж өөрийнхөө толгойг цусдах хүн биш” хэмээн ярьж байлаа. Харин өөр хэсэг бүлэг эрдэмтэд  “2017 оны арваннэгдүгээр сард Дэлхийн шинжлэх ухааны өдрийг тохиолдуулан “Өвөг монголчуудын хосгүй үнэт өв” гэсэн нэртэй  үзэсгэлэн гаргаж байсан. Тэр үзэсгэлэнд өмнө огт танилцуулагдаж байгаагүй хоёр үзмэр гаргаад ирчихсэн байсан. “Энэ юун хоёр шинэ үзмэр вэ” гэж асуухад Д.Эрдэнэбаатар “АНУ-ын хүн надад бэлэглэсэн юм аа” гэж байсан. Тэгэхээр булшнаас олдсон зүйлийн заримыг нь хүнд хэлэлгүй өөртөө хадгалж байгаад зарж байсан байх” хэмээж байлаа.

Д.ЭРДЭНЭБААТАР ШИЛЭН АЯГЫГ МОНГОЛБАНКНЫ ЭРДЭНЭСИЙН САНД ӨНДӨР ҮНЭЭР  ЗАРЖ БАЙЖЭЭ

              Өөр нэг эх сурвалжаас авсан мэдээллээр 2001-2011 он хүртэл судалгаа шинжилгээ хийж, малтлага хийсэн “Гол мод II” булшнаас олдсон алт эрдэнэс, дэлхийд одоогоор зургаан ширхэг олдоод байгаа Ромын шилэн аяга гарч ирсэн байна. Хүннүгийн хааны сүйх тэргэнд хөллөж байсан адууны хөмөлдрөг, хударганы чимэглэлүүд байгаа аж. Энэ алтан чимэглэл дээр нэг эвэртэй, ирвэс толгойтой, хангарьд биетэй домгийн амьтныг дүрсэлсэн байгаа бол хоёр дугуй нь хосоороо лийр хэлбэрийн босоо дугуй дээр эр, эм хоёр ирвэс толгойтой домгийн амьтныг дүрсэлсэн гэнэ. Энэ бол хос эр, эм хоёр амьтны бэлгэдэл ер нь энэ булшнаас олдсон алт, мөнгө, хүрэл чимэглэлүүдийн аль алин дээр нь нэг эвэртэй амьтныг дүрсэлсэн байдаг аж.

          Өөр нэг хосгүй үнэт олдвор бол хаш эдлэл 12 см дугуй голчтой хаш бол хаан, язгууртан хүний ташаа, бэл гоёлын зүйл байх боловч хааны сүр хүчийг илтгэсэн бэлгэдэлтэй юм байна. Хүннүгийн дагуул булшнаас гарсан тамгатай шагай гээд археологийн хосгүй үнэт олдворуудыг одоог хүртэл улсын төв музейд өгөөгүй байгааг эх сурвалж онцолж байв. Мөн алт, эрдэнэс, чимэглэл бүхий олдворууд хаана байгаа нь тодорхойгүй байгаа аж. Холбогдох яам, ШУА-ынханд Улаанбаатар их сургууль дээр олдворуудыг хадгалж байгаа гэх мэдээлэл өгдөг гэнэ. Хэрэв ямар нэгэн байдлаар хулгайд алдлаа гэхэд хариуцах эзэн байхгүй гэсэн үг. Соёлын тухай хуулиар хосгүй үнэт ховор олдворыг малтлага хийж, илрүүлсэн тохиолдолд улсын музейд шууд өгөх ёстой аж. Ромын шилэн аяга гэх мэт дэлхийд нэн ховор тооцогдох хэдэн сая ам.доллароор үнэлэшгүй археологийн олдворыг Археологийн тэнхимийн эрхлэгч, профессор, археологич Д.Эрдэнэбаатар Монголбанкны Эрдэнэсийн санд өндөр үнээр худалдсан гэх мэдээлэл байна.

М.АДЪЯАНЯМ ШИЛЭН ГҮЦ, ХАШ ТЭЭГ ЗЭРГИЙН ОН ЦАГ ХУГАЦААГ ТОГТООЛГОХООР ЭРДЭМТЭДТЭЙ УУЛЗАЖ БАЙСАН ГЭВ ҮҮ

          БНХАУ-ын иргэнд 600 гаруй сая төгрөгөөр шилэн гүц, хаш тээг худалдах гэж байсан  М.Адъяаням эрдэмтэн судлаач нартай нэг бус удаа уулзаж, үзмэрийн он, цаг хугацааг тодорхойлуулах боломж байгаа юу гэдгийг асууж, тодруулж явсан гэнэ. Бид энэ хэргийн талаар Археологич, доктор Д.Эрдэнэбаатараас тодрууллаа. Тэрбээр “Ийм хэрэг гарсан гэх мэдээ байна. Гэхдээ надтай ямар ч хамаагүй. Би энэ талаар хэлж мэдэхгүй” хэмээн утсаа тасалсан юм. Тус хэргийг Эрүүгийн цагдаагийн газраас үргэлжлүүлэн шалгаж байна.