"Хазааргүй төрийн төгсгөл" романы зохиолч, хуульч Ж.Өнөрбаяртай ярилцлаа. Тэрбээр улс төр судлаач, хуульч мэргэжилтэй ч 2003 оноос шүлэг, нийтлэл бичиж эхэлжээ. 

-Монголын өнөөгийн нийгэм, улс төрийн амьдралаас сэдэвлэсэн “Хазааргүй төрийн төгсгөл” романыг бичих болсон шалтгаан нь юу вэ. Таны сэтгэлийг нийгмийн ямар асуудал  илүүтэй эмзэглүүлж, роман бичихээс өөр аргагүйд хүргэсэн бэ?

      -Улс төр судлалаар сурч байх үедээ буюу 2006 онд “Хазааргүй төр” хэмээх сонгуулийн тухай нийтлэл бичиж, багш нараас урмын үг сонсож байлаа. Тэр үеэс л улс төрийн ороо бусгаа, ядмаг байдлыг дээрх сэдэвтэй уялдуулан ном болгох бодол тээж явсаар романаа саяхан бичиж дуусгалаа. Хүмүүс шударгаар ажилладаг, хууль манайд хэрэгждэг бол нийгэм тэр чинээгээрээ гэрэл гэгээтэй байна шүү дээ. Гэвч харамсалтай нь, бидний санаснаар биш. Би төрийн байгууллагад 10 гаруй жил гүйцэтгэх болон удирдах албан тушаал хашиж байсан болохоор албан байгууллагын шударга бус байдлыг гадарлана. Сүүлдээ албан тушаал ахихдаа, шагнал урамшуулал авахдаа хэн нэгэнд тал засах шаардлага гардаг тогтолцоонд ажиллаж байгаагаа мэдрээд ажлаасаа гарсан. Наанаа сайхан шударга ёс ярьчихаад цаанаа шударга бус үйлдэл хийдэг тогтолцоотой болчихжээ, манайх. Иргэдэд хүнд суртал үзүүлдэг, айлгадаг, дарамталдаг, авлига нэхдэг үйлчилгээтэй юм шиг болчихсон. Ийм байдлаар иргэд рүүгээ харж инээчихээд, цаашаа харж нулимдаг төртэй байхад хэн ч дуугүй суухгүй ч энэ нь улстөрчдөд таалагдахгүй нь лавтай.

-Улс төрийн амьдралаас сэдэвлэсэн роман бичихийн тулд судалгаа сайтар хийх шаардлагатай байх. Судалгаа хийх явцад хэний ч санаанд оромгүй баримт, үйл явдал, түүхийг нээж, илрүүлж чадсан уу?

     -Нийгэм, улс төрийн бодит байдал, дүр зураг дээр тулгуурлаж, уран зохиолын буюу төсөөллийн байдлаар бичсэн. Өөрөөр хэлбэл, зохиолын гол баатрын амьдралыг өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван цагийн хэлхээнд холбож, түүний туулсан алдаа оноо, харуусал, ухаарлыг Монголын нийгэм, улс төрийн амьдралтай уялдуулж илэрхийлэхийг зорьсон. Мөн зохиолд гарах ирээдүйн үйл явдал бол мэдээж хийсвэр. Гэхдээ “Буруу замаар будаа тээвэл буцахдаа шороо тээнэ” гэдгийг харуулахыг хичээсэн.

-Таны романыг уншигчид өөрсдийнхөөрөө ойлгож, үнэлж, дүгнэх байх. Гэхдээ та юуг илүүтэй ойлгож, анхаарч уншаасай гэж зөвлөх вэ?

      -Өнөөдрийнхөө болж бүтэхгүй байгааг зөвөөр шүүмжлэх нь маргаашийн өөрчлөлтөд хэрэгтэй гэж үздэг. Тэгэхээр уншигчдыг ирээдүйдээ ямар нийгэм үлдээх нь бидний өнөөдрийн нийгэм, улс төрийн ухамсар, хандлага хэрхэн өөрчлөгдөхөөс ихээхэн хамаарах юм байна гэдгийг л ойлгоосой гэж хүсэж байна. “Юу тарина түүнийгээ л хураана” гэдгийг хүн бүхэн ярьдаг биз дээ. Ярьснаа хэрэгжүүлчихдэг л болчихвол ямар ч асуудал гарахгүй. Манайд ярьдаг хүн нь ихэдчихээд хийдэг хүн нь цөөдөөд байна.

-Роман бол уран зохиолын томоохон төрөл зүйлүүдийн нэг. Зохиолчийн хувьд орчин нөхцөлд, хэдий хугацаанд бичиж, бүтээл болгож чадсан бэ. Өөрийнхөө сэтгэл зүйг  хэрхэн бэлдсэн бэ?

     -Дээр хэлсэнчлэн зохиолын санаа бодол бол олон жилийн өмнөөс эхтэй. Цаасан дээр буулгахад хоёр орчим жил болсон. Голдуу ажлын бус цагаар бичсэн. Мэдээж шантрах үе байсан. Тэгээд хэсэг завсарлахдаа ном уншиж, шүлэг бичдэг. Эхлүүлсэн бол дуусгах гээд гүрийчихдэг болохоор тэр зан чанар минь их нөлөөлсөн байх.

-Та ямар цагт илүү үр дүнтэй, бүтээмжтэй суудаг вэ?

     -Би ажил эхлэхээс хоёр цагийн өмнө ажил дээрээ очиж хэсэг бичдэг. Мөн амралтын өдрүүдээр гэртээ сууж, бичнэ. Би улс төр судлал, эрх зүйч мэргэжилтэй болохоор нийгэм, улс төрийн амьдралаас сэдэвлэн зохиол бичих нь  давуу тал болсон байх.

-2003 оноос утга зохиол сонирхож, шүлэг, нийтлэл бичиж эхэлсэн юм билээ. Та ихэвчлэн ямар сэдэвтэй бүтээл хийсэн бэ. Шүлэг бичнэ гээд зорьж суудаг уу, эсвэл гудамжинд алхаж байхдаа, ямар нэгэн ном, зохиол уншиж байхдаа сэдэв, санаагаа олдог уу?

     -Яруу найрагч А.Эрдэнэ-Очир хэмээх эрхмийг “Болор цом” наадамд түрүүлж байхыг телевизээр үзчихээд намрын тухай анхны шүлгээ бичиж байлаа. Бичсэн шүлгүүдээ найз нөхөд, гэр бүлийнхэндээ л уншиж өгсөн. Жишээлбэл,  хэн нэгэнд зориулж бичнэ гээд төлөвлөчих юм бол шууд биччихдэг. Буусан санаагаа тэмдэглэж аваад дараа нь шүлэг болгочихдог үе ч бий.

-Уран зохиол, шүлэг, найраглал өнөөгийн улс төр, нийгмийн амьдралыг өөрчлөх боломжтой юу. Тухайлбал?

    -Өөрчлөгдөөсэй, биднээс өөрчлөх боломжийг битгий хулгайлаасай гэж хүсдэг. Дэлхийд зөвхөн нэг улсыг биш хүн төрөлхтийг өөрчилсөн уран зохиол, жүжиг, найраглал байдаг гэдгийг хүмүүс мэдэх байх.

-Та цаашид ямар бүтээл хийхээр төлөвлөж байна вэ?

       -Тодорхой, жишээ, баримтад тулгуурлаж бичих бодолтой байна. Бас шүлгийн ном хэвлүүлнэ гэж боддог доо.

-Танд амжилт хүсье.