Монгол эмэгтэйчүүдийн төрөлт буурсан гэж ярих болсон. Төрөлт буурч байгаа нь юутай холбоотой болохыг  МУИС-ийн багш Ц.Болормаагаас тодрууллаа.

-Монгол эмэгтэйчүүдийн төрөлт буурч байгаа гэж яриад байгаа ч судалгаагаар батлагдсан уу. Төрөлт буурсан шалтгаан нь юу байна вэ?

     -2025 онд манай багийнхан “Монгол Улсын хүн амын төрөлтийн шинжилгээ, бодлого” хэмээх судаалгааны ажил хийсэн. Хүн амын төрөлтийн түвшин сүүлийн жилүүдэд буурч байгаа нь энэхүү судалгаагаар батлагдсан. Төрөлт буурахад шууд болон шууд бус хүчин зүйлс нөлөөлдөг. Шууд хүчин зүйлд нь хүүхэд төрүүлэх, шийдвэр гаргахад нөлөөлдөг үндсэн дөрвөн хүчин зүйл байдаг. Шууд бус хүчин зүйлд нь нийгэм эдийн засаг, байгаль орчин, улс төр, орлого, орон сууцны нөхцөл байдал, боловсрол шууд бусаар нөлөөлдөг. Хүнийг гэрлэх үү, үгүй юү гэдгээс хамаарч төрөлтийн түвшин өөрчлөгдөж байдаг. 2025 оны байдлаар нэг эмэгтэйд ногдох төрөлтийн тоо 2.2 болсон. Харин гурван жилийн өмнө төрөлтийн тоон үзүүлэлт 2.9 байсан. Төрөл буурч байгаа хоёр гол шалтгаан бий. Нэгдүгээрт, дэлхийн улс орнуудын төрөлтийн түвшин нийтээрээ буурах хандлагатай байгаа. Хүн ам зүйн шинжлэх ухаан талаасаа хүн ам зүйн шилжилт их байгаатай холбоотой гэж үзсэн. Монголчуудын төрөлт буурч байгаад нөлөөлж буй шууд хүчин зүйл нь  гэрлэлт, жирэмслэлтээс сэргийлэх арга хэрэгсэл, үр хөндөлт, хөхөөр тэжээлт нөлөөлж байдаг. Үүнд, жирэмслэлтээс сэргийлэх арга хэрэгсэлийг нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн үүднээс хэрэглэх ёстой зүйл гэж үздэг. Энэ нь  49 хувьтай байна.

-Залуучуудын гэрлэлт төрөлтөд нөлөөлж байгаа гэлээ. Энэ нь гэрлэлтийн дундаж наслалттай холбоотой гэсэн үг үү?

     -Залуучуудын гэрлэж байгаа дундаж наслалт 30 болсон байна. Өөрөөр хэлбэл, 30 настайдаа гэрлэж байна гэдэг нь үүнээс хойш хүүхэд төрүүлнэ гэсэн үг. 1990-ээд оны эхэн үед 18-20 настайдаа гэрлэдэг байсан бол 2000-аад оны үед 23-25 настайдаа гэрлэдэг судалгаа гарсан. Эмэгтэйчүүдийн хүүхэд төрүүлэх анхны төрөлтийн дундаж наслалт 28-30 болж хойшлогдсон байна. Гэрлэхгүйгээс болоод жилээс жилд төрөлт буурч байгаа. Сүүлийн судалгаагаар гэрлэлт 39 хувьтай гарсан. Залуучуудын гэрлэлийн нас яагаад хойшлогдсон бэ, тэд яагаад гэрлэхгүй байна вэ гэдгийг судалж үзэхэд, залуучууд гэр бүл болоход орон сууцны боломж хомс байна. Хоёрдугаарт, ажил амьдралын баланс алдагдсан нь судалгаагаар батлагдсан. Мөн цалин хөлс буюу орлогын түвшин бага байгаа учир тэд боломжтой болсон үедээ гэрлэнэ гэсэн байр суурьтай байна. Төрөлтийн асуудлыг хот, хөдөөгөөр нь авч үзэхэд бас ялгаатай. Улаанбаатар хотын хувьд агаарын бохирдол, амьдрах орчны тав тухгүй байдал төрөлтийг багасахад нөлөөлж байгаа. Харин хөдөө орон нутагт нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд муу байгаа нь төрөлтөд нөлөөлж байгаа. Үүний дараа орон сууцны нөхцөл, орлогын түвшин зэрэг бусад асуудал нөлөөлдөг.

-Манай улсын эмэгтэйчүүдийн төрөлт буурсан нь шууд болон шууд бус хүчин зүйл нөлөөлдөг болохоос биш барууны орнуудын эмэгтэйчүүд шиг хүүхэд төрүүлэхээс татгалзаагүй биз дээ?

    -Манай улсын эмэгтэйчүүд барууны орнуудын эмэгтэйчүүд шиг хүүхэд төрүүлэхээ больчихсон уу гэвэл үгүй. Монгол эмэгтэйчүүд буюу залуу хосууд дунджаар 3.3 хүүхэдтэй байвал зохих нь судалгаагаар гарсан. Тэд бодит амьдрал дээр дунджаар хоёр хүүхэд төрүүлчихээд байгаа. Ахиад нэг хүүхэд төрүүлэх хүсэл эрмэлзэл тэдэнд байдаг. Монголчуудын төрөлт хэтэрхий бага түвшинд очоогүй ч буурч байгаа нь үнэн. Залуучууд төрөхийг хүсэж байгаа ч хязгаарлалтууд байна. Тэгэхээр төр засгаас залуучуудыг гэрлэх насанд нь гэрлүүлэх боломжоор хангаж өгөх нь чухал болоод байгаа. Анхны гэрлэлтийн дундаж наслалт 24-26 нас байвал зохимжтой байдаг ч 30 нас болчихоод байгааг дээр дурдсан. Залуучуудын гэрлэлтийг дэмжиж чадах юм бол төрөлтийг нь тодорхой хэмжээнд нэмэгдүүлэх боломжтой гэж судалгааны багийнхан үзэж байгаа.

-Дэлхий нийтийн чиг хандлагыг дагаад цаашид ч төрөлт буурах нь тодорхой байх. Ер нь тоон судалгаагаар ямар түвшнээс доош оруулахгүй байхыг чухалчилдаг вэ?

    -Төрөлтийн түвшинийг 2.1-с доош оруулах ёстгүй байдаг юм. 2-с доош хүүхэд төрүүлээд эхлэх юм бол тухайн улсын хүн ам эрс буурна. Тэгэхээр төрөлтийн түвшинийг ядаж 2.1-тэй бариад байхад өнөөгийн түвшинд байна гэсэн үг. 2006 оноос хүүхдийн мөнгө өгч эхэлсэн. Мөн шинэ гэр бүлд 500 мянган төгрөг, шинээр төрсөн хүүхдэд 100 мянган төгрөг өгдөг болсонтой холбоотойгоор 2014 он хүртэл төрөлт нэмэгдсэн. Түүнээс хойш буцаад буурч байна. Ялангуяа 2017 оноос хойш төрөлт байнгын бууралттай байгаа.