Энэ бол амьдралын төлөө тэмцсэн аавын гар. Тэр мах шулсаар байгаад гарандаа битүү сорвитой болчихсон гэсэн. Гарынх нь шарх, сорви, нүүрэнд нь тогтсон гэрч. П.Билэгдэмбэрэл 17 дахь жилдээ өглөө бүр 04:00 цагт босож, хүйтэн агуулахад нуруугаа чилтэл, хуруу, гарынхаа шөрмөсийг таттал мах шулж байгаа аж. Тэгж олсон хэдэн төгрөгөөрөө түлээ нүүрс, ус, хүнсээ авч, хүүхдүүдээ хувцас, хэрэгтэй юмаар нь дутаахгүй, бүрэн дүүрэн амьдруулахыг хичээдэг аавуудын нэг бол тэр.

Хөлдүү мах шулахаар гарын хуруу хайрагдаж, голд хүйт орчихно. Заримдаа хутгаа хий дараад, хөл, гараа зүсэх, гэмтээх тохиолдол ч бий.

Тэрбээр “Ах нь Өвөрхангай аймгийн Зүүнбаян-Улаан суманд төрж, өссөн. Гэргий бид хоёр нэг нутгийнх. Манайх чамлалтгүй тооны малтай, сайхан амьдарч байгаад 2000 оны зуднаар хамгийг нь алдсан. Хэдэн жил үлдсэн цөөхнийг нь өсгөх гэж хэрэндээ хичээгээд барахгүй 2008 онд Улаанбаатарыг бараадаж байлаа. Улаанбаатарт амьдарна, дасна гэдэг малчин бидэнд эхэндээ хүнд сорилт байсан” гэсэн юм.

Түүний хийж чадах, хамгийн дөхөм ажил нь мах шулах байж. Гэсэн ч эхний хоёр, гурван жил бусад шулаач шиг хурдан шулж чадахгүй, ажилдаа түүртэж, гараа эсгэх, хутгаа буруу барьж, гараа цэврүүтүүлэхээс эхлээд шантармаар өдөр олон байсан гэнэ. Эхнэр, нярай охиноо дагуулаад хөдөөнөөс ирчихсэн, уулын оройд айлын хашаа бараадаж, хэсэгтээ зүдрүү амьдарсан ч өөртөө “Ингэж амьдрах гэж хот бараадаагүй шүү. Хүмүүс амьдарч чадаад байхад би яагаад чадахгүй гэж” гэж хэлсээр хотын амьдралд дасаж, шулааны ажилдаа ч дадсан гэнэ. Гэхдээ түүний ийн зориглож, зүтгэх шалтгаан, гол хүч нь гэргий нь гэсэн.

Тэр өдөрт 15-20 бог малын мах шулдаг гэсэн. Нэгийг нь 5000 төгрөгөөр шулдаг гэхээр өдөрт дунджаар 75-100 мянган төгрөг олдог аж. Тэр нэг махыг 500 төгрөгөөр шулдаг байсан цагаас л “Дэнжийн мянга”-д мах шулаачаар ажилласан аж. Тэрбээр “Мах шулах эхэндээ хэцүү байсан бол одоо миний гарт орчихсон гэж болно. Нэг малын махыг 5-10 минутад л жиргэчихнэ. Нэгэнт энэ ажлаараа хоолоо олж байгаа болохоор аль болох цэвэрхэн, өөх, махыг нь тэнцүүлээд, гологдолгүй эвдэхийг хичээдэг. Бас олон хүн шулаа хийдэг болохоор тэднээс өрсөж нэг ч болтугай мах илүү шулах сан гэж тэмцдэг. Ингэж тэмцэж, ядарсны эцэст өдөрт хамгийн ихдээ 100-аад мянган төгрөг олдог. Энэ нь амьдралд болоод л байдаг юм. Доороосоо даарч, нуруу, бөөр өвдөх бол наад захын асуудал. Хөлдүү мах шулахаар гарын хуруу хайрагдаж, голд хүйт орчихно. Заримдаа хутгаа хий дараад, хөл, гараа зүсэх, гэмтээх тохиолдол ч бий. Гэлээ гээд шантрах эрх байхгүй, надад. Яаж ч ядарч, зүдэрсэн амьдрал, хүүхдүүдийнхээ төлөө эцсийг нь үзнэ гэж боддог, зорьдог болохоор тэсэж, тэвчээд л явдаг. Том охин энэ жил арванхоёрдугаар ангиа төгсөнө. Ямар мэргэжил сонгож, аль сургуульд орохыг нь сайн мэдэхгүй л байна. Хоёр охиныхоо гарыг нь ганзаганд, хөлийг нь дөрөөнд хүртэл энэ ажлаа хийх байх. Эрүүл саруул, ажил төрлөө хийгээд байвал болохгүй зүйл байхгүй гэж боддог” гэсэн юм.

Тэрбээр таван настайдаа хүүхдүүдтэй тоглож байгаад нэг нүдээ хадаасаар хатгуулснаас болж юм харахаа больсон гэсэн. Хэдийгээр орчлонг өрөөсөн нүдтэй туулж байгаа ч түүний гэр бүлийнхнээ гэх сэтгэл бүтэн, дүүрэн. Тэрбээр “Ах нь хайртай хүмүүсийнхээ төлөө энэ амьдралаа зориулж, чаддаг ажлаа хийж байгаа болохоор сэтгэл өндөр байдаг. Ер нь жаргалтай амьдарч байгаа гэж болно, ахыгаа” гэсэн билээ.