МХЕГ-ын барилгын техникийн хяналтын улсын ахлах байцаагч Т.Энхтүвшинтэй Монгол Улсын барилга, байгууламжууд газар хөдлөлтөд хэр тэсвэртэй талаар ярилцлаа. 

-Монгол Улсад 130 мянга орчим барилга, байгууламж байдаг гэсэн тоо бий. Үүний хэдэн хувь нь нийслэлд байдаг вэ?

-Өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсад 130 орчим мянган барилга байна. Орон нутагт 9000 орчим буюу 7.3, Улаанбаатар хотод 121000 орчим буюу 92.7 хувь нь байна. 17.6 хувь нь 1970 оноос өмнө, 37.6 хувь нь 1971-1990 онд, 32.4 нь 1991-2000, 12.4 хувь нь 2001 оноос хойш баригдсан барилга байгаа юм.

Улаанбаатар хотыг энэ үзүүлэлтээр авч үзвэл 1970 оноос өмнө баригдсан 8.7, 1971-1990 онд баригдсан 19.3, 1991-2000 онд баригдсан 34.8, 2001 оноос хойш баригдсан барилга 37.2 хувийг тус бүр эзэлж байна. Эдгээр барилгыг бүтэцээр нь авч үзвэл орон нутгийн тухайд 61 хувь нь тоосгон, 14.9 хувь нь угсармал, 6.6 нь модон, 14.3 хувь нь цутгамал төмөр бетон бүтэцтэй. Харин Улаанбаатар хотод 38 хувь нь тоосгон, 29 хувь нь модон,  10.2 хувь нь угсармал, 22.8 хувь нь цутгамал бүтээцтэй гэсэн судалгаа байна.

-Улаанбаатар хотод 121 мянган барилга байдаг. Газар хөдлөлтөд хэр тэсвэртэй вэ?

-Газар хөдлөлтийн мужлалаар Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн 25 хувь нь зургаа болон түүнээс доош балл, 55.3 хувь  нь  7-8 балл, 19.7 хувь  есөөс дээш баллд байрлаж байгаа гэсэн үзүүлэлт бий. Улаанбаатар хот Монгол Улсын баруун хэсгийн газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүс болон зүүн хэсгийн харьцангуй сул идэвхтэй бүс нутгийн заагт оршдог.

Шинэчлэгдсэн газар хөдлөлтийн мужлалын зураглалаар Улаанбаатар хот газар хөдлөлтийн бичил мужлалаар 6, 7, 8 баллын бүстэй. Нийслэлд ойрхон Хустай, Эмээлт, Гавьж, Гүнж зэрэг газар хөдлөлтийн идэвхтэй хагарлууд байрладаг.

Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас 2016-2020 онд барилга ашиглалт, тэдгээрийн хийц бүтэц нь газар хөдлөлтийн тэсвэрлэлтийг хэрхэн хангаж байгаа төлөв байдалд улсын байцаагчийн 3820 дүгнэлтийг гаргаж, холбогдох газруудад хүргүүлсэн. Эрсдэлтэй барилга байгууламжийн эзлэх хувь орон нутагт 1500 орчим, Улаанбаатарт 2500 орчим хувьтай байна. Газар хөдлөлтийн гамшгийн эрсдлийг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд 1970 оноос өмнө баригдсан барилгад хяналт хийсэн. Эдгээр барилга нь тухайн үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан ажлын зураг төсөлгүй, газар хөдлөлтийн эсрэг авах арга хэмжээ аваагүй баригдсан байдаг. 

-Орон сууцнаас гадна сургууль, цэцэрлэг, үйлчилгээний байгууллагад хяналт хийсэн үү?

-Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас системтэйгээр сургууль, цэцэрлэг, соёлын төв, үзвэр үйлчилгээний газруудад хяналт тавин ажиллаж байгаа. Улаанбаатар хотын хэмжээнд 575 сургууль, 242 цэцэрлэг, 331 эмнэлэг, 4280 орон сууц, 1188 олон нийтийн барилга байна. Үүнээс  Нийслэлийн хот байгуулалт хөгжлийн газраас 1970 оноос өмнө баригдсан барилга байгууламжуудад газар хөдлөлтийн тэсвэрлэлтийг хэрхэн хангаж буй эсэхэд үнэлгээ дүгнэлт гаргасан байдаг.

2010-2019 оны хооронд  үнэлгээ хийлгэх шаардлагатай 1844 барилга байгууламжийн 741-д нь, орон сууцны 1320 барилгаас 616-д нь эрсдэлийн үнэлгээ хийсэн. Улсын ахлах байцаагчийн ашиглалтыг хориглосон шийдвэр гаргасан 344 орон сууц байна.

Олон нийтийн 525 барилгад хийгдсэн эрсдэлийн үнэлгээ дүгнэлтээр газар хөдлөлтийн тэсвэрлэлтийг хангаж байгаа 11, хүчитгэх шаардлагатай 43, газар хөдлөлтийн тэсвэрлэлтийг хангахгүй 66 барилга  бий гэсэн тоо гарсан. Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас 2016-2020 онд ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон, болзошгүй газар хөдлөлтөд тэсвэргүй нь тогтоогдсон нийтийн зориулалттай орон сууц, сургууль, цэцэрлэг, эрүүл мэнд, соёл урлаг, үйлчилгээний барилгуудын судалгааг хүснэгтээр гарган, нийслэлийн Засаг дарга болон холбогдох яамдуудад албан тоот, хавсралтын хамт хүргүүлсэн байгаа.

-Хөдөө орон нутгийн барилга, байгууламжийг газар хөдлөлтөд тэсвэртэй эсэхэд шалгалт хийсэн үү?

-Одоогийн байдлаар Хөвсгөл, Сэлэнгэ, Архангай, Булган, Дархан-Уул, Увс, Говь-сүмбэр аймгийн 11 сумын 118 барилга хамруулан, үзлэг шалгалтын дүнг Газар хөдлөлтийн байнгын ажиллагаатай зөвлөлд хүргүүлсэн.

Хөвсгөл аймгийн 50 барилга байгууламжийг хяналт шалгалтад хамруулахад барилгын суурийн хөндийн доорх газрын хөрс таван см өргөн, 50 см гүнтэй хагарсан, хамар хана, гадна дүүргэгч хана, багана, дам нурууны уулзварын хэсгээр ан цав гарсан, хуучин үүссэн хагарлууд нэмэгдсэн, цонхны шил цуурсан, хагарсан, модон дам нуруу, баганууд цууралт үүссэн, мушгирч гажсан, барилгын гадна талын шавардлагад ан цав, хагарал гарсан, модон хучилт, таазанд хотойлт үүссэн, таазны шавардлага хөндийрсөн, сууринд суулт өгсөн зэрэг эвдрэл гэмтлүүд тогтоогдсон.