Цэнхэр дэлгэцэд өөрсдийгөө мөнхөлж, үзэгчдийн сэтгэлд халуун, дулаахан оршдог дүр бий. Тэр л дүрээр нь хүмүүс хайрлаж, хүндэлж дотно мэдрэмж авдаг. Нэг үгээр бол тэдний аав, өвөөг санагдуулам ойр дүр гэсэн үг. Тэр л дүрүүд үзэгчдийн сэтгэл зүрхэнд хамгийн тод үлдэж, гэгээн орон зай эзэлдэг билээ. Хөдөөгийн буйдад эгэл жирийн амьдралаар амьдардаг ч гэсэн, эрдэмтэн мэргэдээс дутахааргүй мэдлэг боловсролтой гэдгээ өөрийнхөө хийж буй үйлдэл, хэлж буй үгээрээ тод томруунаар харуулж чадах тийм л дотно дүрийг Монголын өмнөө барьдаг нэрт жүжигчид амилуулан, цэнхэр дэлгэцэд мөнхлөн үлдээсэн байдаг. Тухайлбал, “Үер” киноны Болд, “Бидэнд юу хэрэг болж байна вэ” киноны Далантай, “Далайд дусал нэмэр” киноны Буд, “Бушхүүгийн үлгэр” киноны Тансар зэрэг олон дүрийг бүтээсэн Монгол Улсын нэрт найруулагч, Ардын жүжигчин С.Гэндэн.

“Үер” киноны Болд, “Бидэнд юу хэрэг болж байна вэ” киноны Далантай, “Далайд дусал нэмэр” киноны Буд, “Бушхүүгийн үлгэр” киноны Тансар зэрэг олон дүрийг бүтээсэн Монгол Улсын нэрт найруулагч, Ардын жүжигчин С.Гэндэн.

        Түүнийг дэлгэцэд бүтээсэн дүрээр нь хүмүүс нь байх. Гэвч тэр тайзны уран бүтээлд ханцуй шамлан орсон байдаг. "Үер" уран сайхны кино нийгмийн ороо бусгаа байдлыг төлөөлүүлсэн ерөнхийд харуулдаг. Харин Болд , Михайлын дүр шиг зөв бурууг ялгаж салган, зөв зүйлийн төлөө, шинэчлэлийн төлөө айдасгүй босож чаддаг хүмүүс тэр үертэй голыг буюу ороо бусгаа нийгмийг сөрж сэлүүрдэж чаддаг. Харин эдгээр хүмүүс үгүй болбоос энгийн, хүчин мөхөс ард иргэд урсгал даган хөвж эхэлдэг. Ямар ч үед зөв бурууг маш сайн ялгадаг, зөв зүйлийн төлөө зоригтой тэмцдэг хэсэг нь л тухайн нийгмийг сэлүүрдэж, чиглүүлдэг гэдгийг яг энэ төгсгөлийн хэсгээс л маш сайн мэдрэгддэг. Ийм гүн гүнзгий агуулгыг тэр жижигхэн хэсгээр үзүүлсэн. Энэ хэсэгт ч С.Гэндэн гуай дүрээ сайн бүтээж чадсан билээ.

Учиртай гурван толгой'' дуурийг шинэчлэн тавьж, улмаар Ч.Ойдовын “Жаргалын зам’’ дуурийг найруулж, “Отелла" жүжгийг найруулан тавьсан нь Монголын театрын урлагийн түүхэнд шинэ хуудас нээсэн гэдэг

      Монголын Улсын ардын жүжигчин С.Гэндэн гуай 1919 онд Сайн ноён хан аймгийн Агь Үйзэн вангийн хошуу буюу одоогийн Монголын Өвөрхангай аймгийн Баянгол суманд төрж, 1945 онд Москва хотын урлагийн дээд сургуульд найруулагч жүжигчний мэргэжлээр сурчээ. Сургуулиа төгсөж, эх орондоо ирээд театр, киноны урлагийг хөгжүүлэхэд хүчин зүтгэсэн. Тэр театрын залуухан найруулагч байхдаа “Учиртай гурван толгой'' дуурийг шинэчлэн тавьж, улмаар Ч.Ойдовын “Жаргалын зам’’ дуурийг найруулж, “Отелла" жүжгийг найруулан тавьсан нь Монголын театрын урлагийн түүхэнд шинэ хуудас нээсэн гэдэг.

-ДАЙРДАГ ГЭНДЭН-

        Тухайн үеийн драмын театрынхан найруулагчдаа “Дайрдаг Гэндэн, бодуулдаг Ванган, уйлдаг Оюун, нухдаг Цэгмид” хэмээн нэрийддэг байжээ.  Гэндэн гуайг тэгж нэрлэсэн нь үзэл бодол дээрээ бат зогсчихдог хүн байсны илрэл биз. Ер нь түүнийг монголчууд дэлгэцийн дүрээр нь илүүтэй мэдэх ч найруулагчийнхаа мэргэжлээр Монголын урлагт түүхэн гавьяа байгуулсан хүн мөнөөс мөн. Тухайлбал, тэрээр тухайн үеийн Хөгжимт драмын театр буюу өнөөгийн Улсын драмын театрт 17 жүжиг, Хүүхэд залуучуудын театрт найм, орон нутгийн театруудад 12 жүжиг найруулан тавьсны дотор дэлхийн сонгодог жүжгүүдийн оргил болох Шекспирийн “Отелло”, “Ромео Жульетта”-г театрын тайзнаа анх найруулж тавьсан түүхтэй. Мөн Л.Ванганы “Сэрэлт”, Ч.Лодойдамбын “Ховдгийн гай” уран сайхны киног найруулж байсан юм билээ. Харин драмын 16 жүжигт , уран сайхны 22 кинонд тоглосон байна. Урлагт хийсэн энэ бүх гавьяаг нь төр үнэлж, 1971 онд гавьяат жүжигчин, 1980 онд ардын жүжигчин цол олгожээ.

Монголын урлагт түүхэн гавьяа байгуулсан хүн мөнөөс мөн

        Монгол Улсын ардын жүжигчин Г.ЖИГЖИДСҮРЭН “Найруулагч С.Гэндэнгийн олж илрүүлсэн нэгэн том нээлт бол Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Т.Цэвээнжавын 1956 онд бүтээсэн сумын эмнэлгийн сувилагч Бумаагийн дүр байв. Бумаа шиг ийм дүр монгол кинонд цөөхөн дөө. Т.Цэвээнжав гуайн урлан бүтээж амьдруулсан Бумаагийн дүрийг харах болгондоо би “Италийн үндэсний бахархал” хэмээн хүндлэгддэг байсан дэлхийн киноны супер од Анна Маньянитай өөрийн эрхгүй адилтган санадаг. Манай Цэвээнжав гуай Маньянигаас давна уу гэхээс огтхон дутахааргүй авьяас билэгт, ясны монгол төрхтэй жүжигчин байсан юм” хэмээн дурссан нь бий. С.Гэндэн гуайн найруулсан, дүр бүтээсэн олон уран бүтээлд бий. Түүний бүтээсэн “Үер” киноны Болдын дүр одоо  ч үзэгчдийнхээ сэтгэл, зүрхэнд амь халуун, дулаахан дүр олон үлджээ.