...Ердөө саяхныг хүртэл “сахал” Д.Эрдэнэбилэг Монголын хамгийн том дайсан явлаа. Улсын өнгөтэй, өөдтэй болгонд эзэн сууж, хувьчилж, хувьдаа авсан, Хөгжлийн банкийг луйвардаж, хүний хүрч болох бүх л санг дээрэмдсэн гээд түүн шиг муу хүн байсангүй. Улсаараа үзэлцэхэд бэлэн, урдаас ирэнгүүт нь баривчлах шүүхийн тогтоолтой хүртэл гарч байлаа. Гэтэл Д.Эрдэнэбилэг хүүтэйгээ, “Халзан бүрэгтэй”-н төсөлтэйгөө төрийн хамгаалалтад оржээ.  

                 “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Монголросцветмет” ТӨХК, “Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” ТӨХК, “Хөтөл” ХХК, “Бороо гоулд” ХХК, Худалдаа хөгжлийн банк, Улаанбаатар хотын банкаар үргэлжилж байсан Д.Эрдэнэбилэгийн эзэгнэл “Халзан бүрэгтэй”-н төслөөр үргэлжлэхээр боллоо.

            “Сахал” хочит Д.Эрдэнэбилэг Сингапур руу эмчилгээнд яваад ор сураггүй болсон. Хөгжлийн банкнаас их хэмжээний зээл авч, зээлээ эргэн төлөөгүй гэх үндэслэлээр Худалдаа хөгжлийн банкны ТУЗ-ийн дарга Д.Эрдэнэбилэгийг хууль хяналтын байгууллагаас шалгаж, цагдан хорьж байсан удаатай. Ингээд 30 хоногийн дараа батлан даалтад гаргаж, хилээр гаргаад “алдчихсан”. Гэхдээ тэр хэргээ хялбаршуулсан журмаар шийдүүлэх хүсэлт гаргаж, Засгийн газартай хэлэлцээний ширээний ард суусан гэх яриа тухайн үед гарч байлаа.

            Д.Эрдэнэбилэг нэгэн телевизийн нэвтрүүлэгт орох үедээ “Монголын төрд гомдож байна” гэж ярьсан нь анхаарал татдаг. Хариуд нь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “Д.Эрдэнэбилэг төрийн өмчийн хууль бусаар авсан л гэж гомддоггүй юм бол өөрөөр гомдох эрхтэй хүн биш. Учир нь, Д.Эрдэнэбилэг өөрөө төр байсан. Д.Эрдэнэбилэг өөрийн шүүгчтэй, шулуухан хэлэхэд тухайн үеийн Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга, Ерөнхий шүүгч, Улсын ерөнхий прокурор, ТЕГ-ын дарга, Монголбанкны Ерөнхийлөгч, Хөгжлийн банкны бүх удирдлагыг томилсон байсан” гэж хариу тайлбар өгч байлаа.

            Харин одоо...

Хэдхэн хоногийн өмнө Ховд аймгийн Мянгад сумын нутагт орших газрын ховор элементийн Халзан бүрэгтэйн орд дээр эзэд ба эсэргүүцэгчдийн дунд мөргөлдөөн гарлаа. Улмаар энэ асуудал улс төрийн хүрээнд ч өндрөө аваад байна. Тэгвэл Халзан бүргэтэйн төслийн эздийг танилцуулж байна.

Манай улсад газрын ховор элементийн таван орд байдгийн нэг нь Ховд аймгийн Мянгад сумын Гахайт багийн нутагт оршдог Халзан бүрэгтэйн орд.  нь MV-006911 дугаартай Халзан бүрэгтэй нэртэй ашиглалтын лиценз, MV-012335 дугаартай Ар хүрэн нэртэй ашиглалтын лицензээс бүрдэж байгаа. Өөрөөр бол, энэ хоёр лицензийг нийлүүлээд Халзан бүрэгтэйн орд гэж нэрлээд байгаа юм.

Түүх сөхвөл, Халзан бүрэгтэй лицензийг 2001, Ар хүрэн лицензийг 2004 онд тус тус “Монтем” ХХК-д олгосон. “Монтем” ХХК-ийн эзэн нь Жажаагийн Мэндсайхан. Ж.Мэндсайхан нь 2014 оноос хойш Монголын үндэсний газрын ховор элементийн холбооны Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байгаа. Мөн Ж.Мэндсайхан нь Ерөнхий прокурор асан Д.Дорлигжавын дүү Д.Баатартай “Эм Эн Ар И Си Ди” ХХК-ийг, “Апекс пропрейтор” ХХК-уудыг эзэмшиж ирсэн гэхээр улс төрд ч, бизнес ч нөлөөтэй нэгэн гэдэг нь тодорхой харагдаж буй биз ээ.

Тэгвэл “Монтем” ХХК нь Халзан бүрэгтэйн лицензүүдийг олгох үед Ерөнхий сайдаар Н.Энхбаяр, Уул уурхайн яам буюу тухайн үеийн нэршлээр Үйлдвэр, худалдааны сайдаар “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн захирал асан Ч.Ганзориг ажиллаж байв. Харин Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газрын даргаар Дугарын Жаргалсайхан ажиллаж байсан.  

Ингэж явсаар 2011 онд “Монтем” ХХК Халзан бүрэгтэйн лицензээ “Монголиан нэшнл рийр ийрт корп” ХХК-д шилжүүлсэн. Одоог хүртэл “Монголиан нэшнл рийр ийрт корп” ХХК эзэмшиж байгаа. Тэгвэл Халзан бүрэгтэй ордыг эзэмшигч “Монголиан нэшнл рийр ийрт корп” ХХК-ийн эцсийн өмчлөгч буюу эзэн нь Худалдаа хөгжлийн банкны эзэн, “сахал” хочит Д.Эрдэнэбилэгийн хүү Э.Тулга. 2014 онд СЭЗИС-ийг, 2016 онд Лондонгийн Бизнес, санхүүгийн сургуулийг тус тус төгссөн. ХХБ-ны “Ти Ди Би капитал” ХХК-ийн захирлаар ажилладаг.

Харин “Монголиан нэшнл рийр ийрт корп” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал нь Сайнбаярын Батчимэг. 2002 онд СЭЗИС-ийг Санхүү, эдийн засгийн бакалавраар төгсөж, 2015 онд Их Британийн Вестминстерийн их сургуулийг Хөрөнгө оруулалт, эрсдэлийн удирдлагын чиглэлээр магистр хамгаалсан. ХХБ-ны “Ти Ди Би секьюритис ҮЦК” ХХК-ийн захирлаар ажилладаг.

Халзан бүрэгтэй төслийн Төслийн удирдагч нь Цоожийн Пүрэвтүвшин. “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг хэргийн гол оролцогч “Монголиан коппер корпорейшн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал байснаар нь илүү мэднэ. Ховд аймгийн Жаргалант сумын уугуул. 2010 онд МУИС-ийг Олон улсын эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. 2010 оноос ХХБ-нд хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж эхэлсэн. Ийм учиртай, ийм эзэнтэй төсөл ажээ.

Засгийн газраас Халзан бүрэгтэйн төслийг хамгаалж байгаа нь анхаарал татаж байгаа юм. Аймаг, сумаараа нийлж, Д.Эрдэнэбилэгийн хүүгийн компанийг хөөж явуулсан Ховдын ард түмэн, Засаг дарга нь өнөөдөр гол буруутан болоод байна.

Энэ талаар ЗГХЭГ-ын дарга Н.Учрал “Халзан бүрэгтэй төсөлд тусгай зөвшөөрөл олгох төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр гарчихсан. Тэрийг цуцлах эрх хэнд ч байхгүй. Засгийн газрыг давж, аймгийн Засаг дарга шийдвэр гаргахгүй” гэв.

Ингээд “Сахал” Д.Эрдэнэбилэг Халзан бүрэгтэйн ордыг олборлох нь тодорхой болов.