Бага сургуулийн сурагч Т.Баасансүрэн “Намар” нэртэй шүлгээ “Пионерийн үнэн” сонинд хэвлүүлээд, хөөр баяр болж явсан тэр үед ирээдүйн Ардын багш анхны шүлгээ хүмүүст тийнхүү дэлгэж байгааг хэн ч мэдээгүй биз ээ. Алив юм тийм даруу, энгийн, багаас л эхэлдэг шүү дээ. Тийм атлаа эхлэл дандаа гэгээн, догдлуун, эргээд дурсахад хамгийн сайхан цаг хугацаа байдаг.

    Тийм ээ, одоо уншигч таны өмнө дэлгэх түүх Монгол Улсын Ардын багш, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, доктор, профессор, зохиолч, сэтгүүлч, шүүмжлэгч Тугалхүүгийн Баасансүрэнгийнх. Ховдын цэнхэр хязгаарт төрсөн шавилхан биетэй, дэлхий мэт өргөн эрдэмтэй, авьяас билиг, хайр энэрэл дүүрэн эрхмийн гэгээн намтарт тухлан саатаарай.

Гал тэрэг гэгчийг ч энд л дэргэдээс нь харж, чимээг нь сонордож, аяа би хорвоо гэгчтэй ингээд л танилцаж эхэллээ…

      Ингэж сурагч болохын урьд түүх сөхвөл аав, ээжийнх нь тухай мөн өгүүлэх нь зүйтэй байх. Түүний өвөө Маньбазар гүний хошууны туслах, тайж удмын хүн байсан бөгөөд Ард Аюушийн заргын бичгийг хийж, хөдөлгөөнийг удирдаж байсан түүхтэй байна. Харин Т.Баасансүрэн гуайн аав нь бичиг үсгийн өндөр боловсролтой, нэгдлийн дарга, сумын агентаар ажиллаж байсан хүн гэлцэхээс бусдаар мэдээлэл тун бага, түүний багад өөд болсон байна. Эхээс арван хоёулаа төрсөн ч зургаан нь л үлдэж, цөм мэргэжил боловсрол эзэмшиж, салбар бүрдээ амжилттай ажиллаж яваа нь энэ аж. Одоо цааш түүний бүтээл, туурвилын талаар дэлгэе.

         Шүлэг бичиж эхэллээ. Анхны шүлэг алтан намрын тухай. Бага боловсролоо амжилттай давж, дунд ангид шилжихдээ нийслэлийн 24 дүгээр сургуульд орж, бүлгэмийн дарга ч боллоо. Энэ хугацаанд шүлгээ ахиулж, мөнхүү уран нийтлэлийн “Анхны пионерийн бүрээн дуу” анхны номоо хэвлүүлэв. Үеийнхнээсээ цолгорч, оройгүй эрдэмд шамдан суралцаж, өөрт заяасан авьяас билгээ ч хөглөж, ирээдүйд хэн болох, ямар мэргэжил эзэмшиж, юу хийж амьдрах нь тодорхой болж ирсэн нь энэ. Тэгээд бүр насны ханиа хүртэл сурагчийн ширээ, ангиасаа олж, хувь заяаны харгуйд дөрөө харшуулсан ховор атлаа сайхан хувь тавилан түүнийх байж.

       Ахлах анги, оюутан ахуй үеэс тасралтгүй бичсэн хөдөлмөрийн ургац овоохон тоологдох болж. Дурдвал, “Монетон бөгж”, “Дэнгийн цагаан эрвээхэй”, “Тал” зэрэг 100 гаруй өгүүллэг, “Алтай”, “Нүдэн булаг”, “Өвгөн цохио” зэрэг уянгын 10 гаруй тууж,  “Тэрбумтан”, “Уулс, үүлс, туульс” /I ба II дэвтэртэй/ хэмээх роман гээд утга зохиолын төрөл бүрд хүч үзэж, хүүрнэн бичжээ. Түүнчлэн түүний зохиол, бүтээлийг олон сайхан зохиолч, эрдэмтэд үнэлж онцолсон байдаг.
 

      Утга зохиолын нэрт шүүмжлэгч Х.Сампилдэндэв харин түүний “Ятуу намнагч”, “Хүлээсэн нь”, “Бутач”, “Хатиг”, “Туулай буюу баавгай”, “Дэлхий минь, өлгий минь”, “Амьдрал, тэмцлийн шивнээ”, “Хос гариг”, “Алтан загасны үлгэр” зэрэг өгүүллэгт анализ хийж өндрөөр үнэлсэн бол Оросын эрдэмтэн, утга зохиолын судлаач Л.Герасимович өөрийн судалгааны номондоо "Т.Баасансүрэнгийн “Хүлээсэн нь”, “Өрхийн тэргүүлэгч”, “Нөхдийнхөө төлөө баярлаж явна”, “Төрсөн өдрийн бэлэг”өгүүллэг нь хүн, хүний амьдралын утга учир, учгийг нарийн чадмаг дүрсэлж үзүүлжээ" хэмээн онцлон тэмдэглэсэн байдгийг энд ч мөн дурдан багтаах нь зүйтэй байх.  

Хурааж хуримтлуулсан далай шиг эрдмээсээ олон ч хүүхэд, залууст харамгүй хуваалцаж, тэднийг эргээд сэтгүүл зүй, утга зохиолд түүчээлэн ажиллахад хөтөч зам болж байгаа түүнд урт удаан наслахыг ерөөе.