Латин Америкийн түүх соёлын олдворуудыг АНУ, Европ руу хууль бусаар хил дамнуулан наймаалж, асар их орлого олсон олон этгээдүүдийг илрүүлсэн ч тэднээс цөөн нь шалгагдаж, бусад нь ямар нэгэн байдлаар хуулийн цоорхойг ашиглан хууль шүүхээс зайлсхийсэн аж. Уг хэргийн мөрөөр таван орны сэтгүүлчид хамтарч, өөр өөрсдийн цуглуулсан материалаа нэгтгэснээр хуулиас зайлсхийж, ял шийтгэлгүй өнгөрсөн гэмт хэрэгтнүүдийн талаарх хөдөлшгүй баримт дэлгэжээ. Тэд ингэхдээ сүүлийн 20 жилийн хугацаанд илэрсэн хулгайлах, худалдаалах, хууль бусаар хил дамнуулах, түүхэн соёлын олдворыг хууль бусаар эзэмших хэргүүдэд холбогдсон этгээдүүд ямар нэгэн ял шийтгэл хүлээгээгүй, эрх чөлөөтэй явж байгааг онцолжээ. Сэтгүүлчид уг нийтлэлийг бичихээр эрэн сурвалжилж байгаад 7000 гаруй түүхэн соёлын олдворыг хууль бусаар хил дамнуулсан хэргийн мөрөөр оржээ. Таван орны шилдэг сэтгүүлчдийн хамтарч бүтээсэн “Алдагдсан дурсамж” нэртэй уг эрэн сурвалжлах цуврал нийтлэл Олон улсын сэтгүүлчдийн холбооны 2016 оны шилдэг нийтлэлээр шалгарсан юм. Уншигч та бүхэнд уг эрэн сурвалжлах нийтлэлийн хоёр дахь цуврал болох “Паттерсоны цуглуулга” нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

Хоёр дахь дугаарыг нь ЭНДЭЭС уншаарай.

-ДИПЛОМАТИК ХУЛГАЙЧ ПЕДРО ДИАЗ ВАРГАС-

       2000 оны есдүгээр сарын 1-нд Боливи Улсын цагдаа нар Перу Улсаас хулгайлагдсан шашны зургуудын хуулбаруудыг өөрийн улс дахь тухайн үеийн Перу Улсын томоохон соёлын атташе Педро Хулио Диаз Варгасын байрнаас олж илрүүлжээ. Гэвч энэ үйл явдал нь хоёр улсын дундах дипломат харилцааг үгүй болгож, өнөөг хүртэл үл ойлголцсоор ирсэн гэнэ. Боливийн Лас Паз хотод үйл ажиллагаагаа явуулдаг шашны урлагийн бүтээлүүдтэй холбоотой хэрэг шүүхийн танхимд буруугаар эргэж, мухардсан. Улмаар түүхэн соёлын олдворыг хулгайлдаг томоохон эрүүгийн сүлжээг тогтоох ажиллагаа гацсан байна. Үүний дараа Перу Улсын Лима хотын шүүхээс 10 гаруй жилийн өмнөх цаг үед холбогдох дипломат ажилтныг шалгах үндэслэл хангалтгүй гэж үзэн хэргийг архивласан. Харин 2009 онд Боливийн Ла Паз хотын захирагч Педро Диаз Варгасыг үнэт эдлэлийг хулгайлсан, хууль бусаар эзэмшсэн хэргээр есөн жилийн хорих ялаар шийтгэсэн байдаг. Гэвч түүний өмгөөлөгч Боливи Улсын Хууль зүйн дэд сайдын эсрэг Үндсэн хуулийн цэцэд давж заалдаж, хоёр удаагийн шүүх хурлын дараа 2013 онд Педро Диаз Варгасыг ялыг хүчингүй болгожээ.

Харин Педро Диаз Варгас өнөөг хүртэл Перугийн Холбооны дипломат гишүүн хэвээр байгаа төдийгүй 2013 онд өөрт ногдсон ялаа хүчингүй болгосны дараа тушаал дэвшсэн байдаг.

-Перу, Боливи, Эквадор зэрэг улсуудыг дамжуулан, түүхэн соёлын олдворуудыг “хулгайлж” байжээ-

       Педро Диаз Варгас нь 1994 оноос дипломат корпусын бүрэлдэхүүнд багтаж, Их Британид судалгаа хийж байж. Үүний дараа түүнийг 1997 онд Боливи Улс дахь Перугийн Элчин сайдын яаманд илгээсэн байна. Педро Диаз Варгас 2000 оны эцэс хүртэл Элчин сайдын яамны Соёлын нарийн бичгийн даргын алба хашиж байсан. Харин түүнд холбогдох хулгайлагдсан шашны урлагийн түүхэн бүтээлүүдийн дуулианаас болж түүний албан тушаалыг жил гаруйн хугацаанд түдгэлзүүлээд байв. Гэвч түүнтэй холбогдох хэргийн дуулиан намжсаны дараа Перу Улсаас түүний Боливигоос татаж, Эквадор Улсад томилж, 2013 онд ял нь хүчингүй болоход нэгдүгээр Нарийн бичгийн даргад дэвшүүлсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл сүүлийн 20 орчим жилийн хугацаанд Педро Диаз Варгас гэх дипломатик хулгайч Перу, Боливи, Эквадор зэрэг улсаас улс дамжин, түүхэн соёлын олдворуудыг “халаасалж” байсан юм. Түүнд холбогдсон хэргийн талаар ярилцлага авахаар хүсэлт тавьсан ч өнөөг хүртэл бидэнд хариу өгөөгүй байна.

       Түүнд оноосон есөн жилийн ялыг хүчингүй болгосон шийдвэрийн талаар Хууль зүйн дэд сайд Дениз Мостажо Сотелотой холбогдоход “Боливи Улсаас гаргасан шийдвэр нь дипломат ёсноос гажуудсан, хууль бус шийдвэр байсан. Яагаад вэ гэвэл олон улсын гэрээтэй дипломат ажилтнууд жилийн чанадад гэмт хэрэг үйлдсэн ч ялын шийдвэр нь өөрийн улсын харьяалалд байхаар тогтоосон байдаг” гэлээ. Түүний үзэж буйгаар Боливийн Ла Пазын шүүх Педро Диаз Варгаст холбогдох хэргийг шүүж, яллах дүгнэлт үйлдэх боломжгүй хэмээн үзэж байгаа юм.

       Педро Диаз Варгасын хадгалж байсан хууль бус 205 хуулбар соёлын бүтээлийг Боливи Улсаас 2002 онд Перу Улсад буцааж өгсөн. Гэсэн хэдий ч түүний хадгалж байсан гэх Ла Вирген де Сан Лазаро, Кристо Вежадо, Мартирес Кристианос, Сан Франциско Ксавье зэрэг уран зургуудыг буцааж өгөөгүй юм. Энэ талаар Педро Диаз Варгас тухайн үед “El Comercio” сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Тус шашны урлагийн бүтээлүүдийг би хоёр сарынхаа цалинг хадгалж байгаад Перугийн өмнөд хэсэгт байрлах сүмээс худалдаж авсан. Надад хэн нэгэнд буцааж өгөх зүйл бий бол би буцааж өгнө. Харин өөрийн юмаа хэнд өгөхгүй” хэмээжээ.

Педро Диаз Варгасын байрнаас олдсон хулгайлагдсан соёлын өвүүдтэй холбоотой шүүх хурлыг Боливи Улсаас 2000 оны арваннэгдүгээр сард нээсэн. Гэвч тэрбээр шүүхийн танхимд шүүгчийн өмнө хэзээ ч өөрийгөө танилцуулж байгаагүй “шазруун” эр гэнэ. Түүнд гурав дахь шатны шүүх хурлаас яллаж, ял оноосон байдаг. Улмаар түүнтэй холбогдсон Перугийн соёлын олдворуудыг буцаахаас гадна Боливи Улстай холбогдох хэд хэдэн бүтээлийг Ла Паз хотын музейд байршуулжээ.

     Педро Диаз Варгастай хамтран Ла Пазад үйл ажиллагаагаа эрхэлдэг түүхч Доминик Скобри Лийсиг түүний хэрэгт хам хэрэгтнээс татан шалгаж, есөн жилийн хорих ял оноосон. Педро Диаз Варгасыг бодвол Доминик Скобри Лийси нь ялаа эдэлсэн байдаг. Гэвч түүнтэй холбогдсон маш олон арван соёлын дурсгалуудыг байцаалтад хэлээгүй, дурдаагүй, алийг нь буцааж өгөөгүй юм.