Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Эмнэлэг хөдөлмөрийн магадлах төв комиссын нарийн бичгийн дарга Т.Лхагвадоржоос хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тэтгэмжийг ямар шалгуураар олгодог хийгээд Баян-Өлгий аймагт хийсэн шалгалтын талаар тодрууллаа.

-Нийгмийн халамжийн үйлчилгээ эзэндээ очихгүй байна гэх гомдол иргэдийн дунд байдаг. Тэр дундаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд олгодог халамжийн мөнгөн тэтгэмжтэй холбоотой маргаантай асуудлууд их бий. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд халамж олгохдоо ямар шалгуур тавьдаг талаар та мэдээлэл өгөхгүй юү?

-Эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах комисс нь 21 аймаг, найман дүүрэгт нийгмийн даатгалын хэлтсийн дэргэд үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Үүнээс гадна хоёр салбар комисстой. Мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний хөдөлмөрийн чадвар алдалтыг шийдвэрлэх, сэтгэцийн өвчний салбар комисс гэж хоёр ангилдаг. Нийслэл, орон нутаг дахь Эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах комисс есөн хүний бүрэлдэхүүнтэй. Олон талын оролцоог хангасан бүрэлдэхүүн байдаг. Тодруулбал, нийгмийн даатгалын байгууллага, төрөлжсөн мэргэжлийн эмч нар, нэгдсэн болон эрүүл мэнд төвийн эмчилгээ эрхэлсэн орлогч дарга, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний төлөөлөл комисст бий.

-Тухайн иргэний хөдөлмөрийн чадвараа алдалтыг хэрхэн тодорхойлдог юм бэ?

-Юун түрүүнд төрөлжсөн мэргэжлийн буюу өрхийн эмч нар өвчтөний оношийг тодруулаад Эмнэлэг хяналтын комисст танилцуулдаг. Комиссоос тухайн хүнийг хөдөлмөрийн чадвар алдалтыг тогтоох үндэслэлтэй гэж үзвэл, дараа шат болох Эмнэлэг хөдөлмөрийн магадлах комисст оруулж, шийдвэрлүүлдэг. Групп тогтоолгох иргэн үндсэндээ хоёр комиссоор дамжин асуудлаа шийдвэрлэдэг гэсэн үг. Эмнэлгийн байгууллагын комиссоос тухайн иргэний эмчилгээ хийсэн эрүүл болсон эсэхэд хяналт тавьж, манайд санал илгээдэг. Ингээд тухайн саналыг үндэслэн бид эцсийн шийдвэрээ гаргадаг. 2020 оны хагас жилийн тоон мэдээллийг харахад улсын хэмжээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй 110 мянга гаруй иргэн байна.

-Олон шатны хяналт, байдаг ч зорилтод бүлгийн хүндээ халамжийн тэтгэмж очиж чаддаггүй. Яагаад ийм асуудал үүсээд байгаа юм бол?

-Эрүүл хүн группт орчихлоо гэдэг гомдол байнга гардаг. Бид гаднаас нь хараад гар, хөл нь бэртсэн, тахир, дутуу хүмүүсийг хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж харахаас дотрын өвчтэй  хүмүүсийг хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж хардаггүй. Гэтэл ходоодны шархлаа, элэгний церрозтой, хавдартай хүмүүсийг хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж үзэж, халамжийн үйлчилгээнд хамруулдаг. Тиймээс төрөлжсөн мэргэжлийн эмчийн оношилгоогоор нь үүнийг нь баталгаажуулдаг.

-Гэтэл хэлтэй хүнийг хэлгүй, дүлий гээд оношилсон жишээ байна шүү дээ. Танайхаас эмчийн дүгнэлтийг хянадаггүй юм уу?

-Эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах төв комисс нь нийслэл, орон нутгийн дахь  32 комиссоо мэргэжил арга зүйгээр хангаж, тайлан мэдээлэл авдаг. Төв комисс нь 15 хүний бүрэлдэхүүнтэй. Дарга, нарийн бичгийн дарга, магадлагч эмч, орон тооны бус шинжээч эмч нар, үйлдвэрчний эвлэлийн байгууллага, ажил, олгогч эздийн холбооны төлөөл зэрэг өргөн бүрэлдэхүүнтэй ажилладаг. Бид орон даяар байнгын шалгалт хийх боломжгүй учраас бүрдмэл болон дахин магадлалын шалгалт хийдэг. Тодруулбал, төв комиссын 1-2 эмч аймаг орон нутгийн комиссыг шалгах боломжтой  байдаг бол бүрдмэл магадлалын шалгалтаар Эрүүл мэндийн яамны мэргэжлийн салбар зөвлөлүүдээс тухайн аймагт ямар өвчин хөдөлмөрийн чадвар алдалтад өндөр байгааг тодорхойлж, яамны мэргэжлийн салбар зөвлөлийн эмч болон манай шинжээч эмч зэрэг 7-8 хүний бүрэлдүүнтэй ажлын хэсэг түүвэрчилсэн магадлал хийдэг. Баян-Өлгий аймгийн тухайд бид хамгийн сүүлд 2013 онд дахин магадлал, 2018 онд бүрдмэл магадлал хийсэн. Харин энэ онд АТГ, Эрүүл мэндийн яам болон манай байгууллагаас хамтарсан шалгалт хийсэн.

-Шалгалтаар эмч нар нь хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн гэсэн зөрчил илэрсэн байна. Энэ үнэн үү?

-Тухайн зөрчил нь энэ шалгалтаар илэрсэн үү, үүнээс өмнө гарсан зөрчил үү гэдгийг бид мэдэхгүй.

-Танайхаас хамтарсан шалгалт хийсэн хэрнээ яагаад зөрчлийн мэдээлэл нь ирээгүй юм бэ?

-Сүүлийн шалгалтын нэгдсэн мэдээлэл нь АТГ-т байгаа. Энэ шалгалтад би оролцоогүй учраас сайн мэдэхгүй байна. Шалгалтын ажил бүрэн дуусаагүй.

-Баян-Өлгийн аймагт халамжийн тэтгэвэр авдаг иргэдийн тоо бусад аймгаас өндөр байдаг гэсэн. Үүнд танайхаас урьд нь яагаад хяналт тавьдаггүй байсан юм бэ?

-Баян-Өлгий аймагт тэтгэвэр авдаг иргэн 2015 онд 6900 гаруй байсан бол 2016 онд 7800, 2017 онд 8200 болж нэмэгдсэн байгаа юм. Харин 2019, 2020 онд харьцангуй буурч 2020 оны хагас жилд 5900 хүн болсон байна. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тоог хүн амд нь харьцуулахад энэ аймаг харьцангуй өндөр байдаг. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тоог нийт хүн амд харьцуулахад улсын дунджаар 3.5-3.6 хувьтай байдаг. Тэгэхэд Баян-Өлгий аймгийг хүн амын тоотой харьцуулахад 6-7 хувьтай буюу харьцангуй өндөр гардаг.

-Ийм өндөр үзүүлэлттэй байна гэдэг нь өөрөө ашиг сонирхлын зөрчилтэй гэсэн үг юм биш үү?

-2018 онд хийсэн бүрдмэл магадлалаар 1000 гаруй хүнийг түүвэрлэн дахин магадлал хийсэн. Үүнээс хэд хэдэн иргэний группийг цуцалж байсан. Гэхдээ цуцалсан иргэдийн дунд үндэслэлгүйгээр орсон иргэн байгаагүй. Өвчин нь эдгэрсэн, сайжирсан, групп тогтоолгох заалтад тохирохгүй зарим хүний халамжийг цуцалсан.