Хичээлийн шинэ жилийн нээлт орон даяар эхэллээ. Төрийн соёмбо далдартал эгнүүлсэн медальтай туузаа дааж ядсан хүүхдүүд нүдэнд эрхгүй тусах аж. Ангийн шилдэг сурагч, сургуулийн спортын наадмын аварга, бүжгийн тэмцээн, шилдэг авьяастан гэхчлэн аваагүй шагнал, өрөөгүй медаль гэж алга. Таван хүүхдийн дунд 100м гүйлтийн тэмцээн зарлаад, энгэрт нь медаль зүүгээд өгчихдөг үнэ цэнгүй хэвшлийг хэдийнээ манай улсад эхлүүлчихлээ. Зөвхөн ийм үйлдлээс харахад хүүхдийн эцсийн зорилго медаль болсныг илэрхийлнэ. Ер нь томчууд, багачуудгүй энгэрээ төмрийн бай болгохыг их хүсэх болж. Шагналын үнэ цэн, хэм хэмжээ, хязгаар гэж байх ёстойг үүнд дурдахыг хүслээ. Түүнээс хэн нэгнийг шагнал авчихлаа, энгэр дүүрэн медаль зүүлээ гэсэнгүй.

           1990 он ба түүний өмнө үед одон медаль, цол хэргэмийг хэдий их цаг хугацаа зарцуулан, амь биеэ үл хайрлан байж хүртдэг байсныг энд зориуд эш татъя. БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн 148 дугаар зарлигаар БНМАУ-ын баатар цол одон, медалийг зүүж хэрэглэх явдалд эх орноо батлан хамгаалах үйл хэрэгт амь бие хайргүй зүтгэж, төр нийгмийнхээ өмнө баатарлаг гавъяа байгуулсан хүнд олгохоор заасан байна.

           Түүнчлэн дайны цаг үед эх орныхоо төлөө тулалдаж яваад бууны суманд шархдсан ч одон хүртдэггүй байсан гэдэг. Гэвч өнөө цаг үед өсвөр насны хүүхэд битгий хэл бага ангийн хүүхэд ч хүзүүндээ медальтай байвал бусдаасаа илүү гарах юм шиг боддог боллоо. Энэ сэдлийг томчууд л бүтээх аж. Түүний хамгийн ил жишээ сургуулийн орчинд үүсдэг. Хичээлийн шинэ жил, төгсөлтийн баяраа тэмдэглэж буй хүүхдийн ихэнх нь спорт, урлаг, сурлага хичээлийн ямар нэгэн амжилтыг удаа дараа гаргасан л бол туузтай медаль зүүж, бусдынхаа түрүүнд алхдаг бололтой. Тэдэнд авъяас, чадвар байгаа нь үнэн боловч бусдаас илүү гэдгээ мэдрэх хэсэгхэн ч гэсэн амбиц төрдөг байна. Энэ нь хүмүүжин төлөвшиж байгаа тэр тусмаа сурч боловсорч буй хүүхдэд сөрөгөөр нөлөөлөх тохиолдол ч бий. Томчууд өөрсдийгөө бусдаас илүү гэдгээ мэдэхийн тулд ур чадвар, боловсрол мэдлэгээрээ харьцуулагддаг. Гэтэл сургуулийн насны хүүхдүүд медалийн тоогоороо өрсөлдөж, үнэлүүлж хүлээж авах болжээ. Тухайлбал, Боловсрол Шинжлэх ухааны яамны сайдын талархал бичгээр шагнуулсан онц сурлагатан хүүхэд, энгэр дүүрэн медальтай хүүхэд хоёрын, медальтай хүүхэд нь илүү мэдрэгдэж байж болох. Медаль амжилтын үнэ цэнийг алдагдуулж байна. Хэдий тэмцээн уралдаан ч гэлээ шагналын үнэ цэн, харгалзах байдлыг дүгнэх учиртай. Боловсрол, хүмүүжил, ёс суртахуун нь хүний хүртэж болох хамгийн том шагнал гэдгийг ухаарах нь чухал ажээ. Медалийн үнэ цэн, шагналын цаад утга учрыг багаас нь мэдрүүлэх нь зүйтэй.

АМЖИЛТЫН ҮНЭ ЦЭН МЕДАЛИНД ОРШИХ УУ 

           Хүүхдүүдийн дунд зохиогддог уралдаан тэмцээний бай шагналыг медальгүй л бол төсөөлөх аргагүй болтлоо хувин, хувингаар нь тараах болжээ. Тэр бүү хэл медальгүй тэмцээнд ч хүүхэд оролцох нь багассан гэх. Хүсвэл медалийг таваас арван мянган төргөнд худалдаж аваад туузан дээрээ өлгөж болно. Тиймээс энэ нь хэн нэгний байр суурийг илэрхийлэгч биш юм. Медиалаа тоолон зогсох хүүхэд 15-аас тоо нь давахгүй л бол гутардаг сэтгэхүйг бий болгожээ. Дэлхийн аль ч оронд төгсөлтийн баяр, хичээлийн шинэ жилийн нээлтэд тууз дүүрэн медаль зүүж баяр ёслолд оролцдог улс манай улсаас өөр байхгүй. Жишээлбэл,

Америкийн нэгдсэн улсад ахлах сургуулийн сурагчид төгсөлтийн баяраараа хэн нэгнээсээ медалийнхаа тоогоор илүү гарах нь бүү хэл томоохон шагнал хүртсэн ч медалиа зүүж ирдэггүй байна.

Амжилтын үнэ цэн өөрийн хөдөлмөр, авьяас чадварт л оршдог байна.

Шведэд төгсөгчид багш нараасаа шагнал авдаггүй. Харин өөр өөрсдийн цагаан толгойн хувцсыг өмсөж,  багш нараасаа хүндэтгэлтэй, дурсах үгсийг бичиж үлдээдэг гэнэ.

         Хэн нэгнээс илүү гарахыг хүсвэл боловсролоор өрсөлддөг дэлхий нийтийн харьцангуй ойлголт бий болжээ. Энгэр дүүрэн медальтай хүүхдээс дутуугийн мэдрэмж авах хэн нэгэн зайлшгүй байдаг байна. Цөөхөн ч болтугай үнэ цэнтэй медалиа зүүж ирэх гэсэн боловч, тэдгээр туузтай хүүхдээс ичиж төгсөлтийн баяраа ямар нэгэн шаналалтайгаар угтаж байсан хүүхэд цөөнгүй бий. Сургуулийн захиргаа, эцэг эхчүүд үүнийг төдийлэн анзаардаггүй байх. Учир нь тэд хүүхдүүдийг жижигхэн газар түрүүлж алхах болгонд нь алга ташиж, энгэрт нь медаль зүүх болсон. Хөдөлмөрөө үнэлүүлэхийн тулд заавал медаль зүүх шаардлагатай юу гэвэл үгүй. Сургуулийн багш нарт үүнийг хамгийн тодоор ойлгуулж, хүүхэд туузтай медаль биш эрдэм өвөртөлдөг байгаасай гэж хүслээ. Томчуудад сургах эрх нь байгаа бол шагнах хязгаар нь ч байх ёстой билээ. Харин шагнал нь ямар үед, ямар эзэндээ очих ёстойг бодолцох ёстой ч юм шиг...