Хил хамгаалах ерөнхий газар Монголын хамгийн олон толгой малтай байгууллагаар шалгараад байна. Отряд,  заставуудын малын тоо  жилээс жилд өсөж, үржих болжээ. Үүнээс үүдэн хил хамгаалах үндсэн үүргээ умартаж шинээр татагдан ирсэн цэргүүдийг мал хариулах ажилд дайчилдаг болсон аж.  Хил хамгаалах ерөнхий газар өөрөө малын суурь ангитай. Төв аймгийн Эрдэнэ сумаас авхуулаад олон анги буй. Тэр дундаа хилийн цэргийн ангиудад малчин цэрэг бий болгож хил хамгаалах биш мал хариулуулахаар дайчлан татдаг гэхэд болохоор байна. Тодорхой хэлбэл, цэргүүдийн гол зорилго хил хамгаалахаас илүүтэй мал маллах болсон гэсэн үг. Цэргийн албанд мордсон залуус хилийн багана, зурвас, улсын хил гэдгийг ч мэдэхгүй шахуу, үхэр, малын хашаа, бэлчээрээс холдож үзэлгүй, саалийн хувингаас салахгүйгээр жилийг барж байна. Тэд цэргийн алба хаах, хил манах гэдгийг үнээ сааж, тугал хариулж, адуу, мал сургах, хариулахаар л төсөөлж байна гэхээр харамсалтай.  Хилийн цэргийн ангиуд мал аж ахуйтай болсон бөгөөд цэргүүд сүү сааль саалиар ангиа тасралтгүй хангаж, тоо толгойг нь өсгөж үржүүлдэг гэнэ. Үүнийг нотлох баримт нь, ХХЕГ  2020 онд 80 гаруй мянган толгой мал тоолуулсан бол энэ онд 100 мянга хол давсан малтай болжээ. Гэхдээ “баян” нь дэндсэн, ардын хүүхдүүдийг алба хаалгах биш, мал маллахад зарцалсан хилийн цэргийнхэн цэргийн ангиудыг мах, сүү сүүн бүтээгдэхүүнээр бүрэн хангаж чадаж байна уу гэдэг нь мөн л эргэлзээтэй. Учир нь, цэргүүд өглөөний ундандаа хар цай, талх масло хэрэглэж байх жишээтэй. Харин мах, сүү нь дарга, ажилчдад зориулагдсан байхыг үгүйсгэхгүй.

Үүнийг нотлох баримт нь, ХХЕГ  2020 онд 80 гаруй мянган толгой мал тоолуулсан бол энэ онд 100 мянга хол давсан малтай болжээ. Гэхдээ “баян” нь дэндсэн, ардын хүүхдүүдийг алба хаалгах биш, мал маллахад зарцалсан хилийн цэргийнхэн цэргийн ангиудыг мах, сүү сүүн бүтээгдэхүүнээр бүрэн хангаж чадаж байна уу гэдэг нь мөн л эргэлзээтэй

Хилийн цэрэгт алба хаасан цэргүүд “Хилийн хайчинд цөөхөн явдаг байлаа. Бидний өдөр тутмын ажлын нэг нь  мал хариулах юм. Байнга мал хариулна. Хариулахаас гадна цагаан идээ бэлтгэнэ.Гүү, үхрээ саана. Ингээд цагаан идээ боловсруулдаг. Заставын бүх айлуудыг цагаан идээгээр хангах гэж  үнээний дэлэн шувтарч, халуунд халж, хүйтэнд хөрж нэгэн жилийг туулдаг байна.

-ХИЛ ХАМГААЛАХ ЕРӨНХИЙ ГАЗАР 100 ГАРУЙ МЯНГАН ТОЛГОЙ МАЛТАЙ-

          Хил хамгаалах байгууллага 100 гаруй мянган малтай. Хилийн анги бүр мал аж ахуй эрхлэн, алба хаагчдын хүнсний хэрэгцээг хангах, орчин үеийн мал аж ахуйн шинжлэх ухаан технологийн дэвшлийг ашиглан өндөр ашиг шимт малын тоо толгойг олшруулах, авах ашиг шимийг нэмэгдүүлэхээр зорин ажиллаж буй талаар олон нийтийн сүлжээнд нийтэлсэн байна. Мөн  ХХЕГ, Монголын үндэсний мал эмнэлгийн холбоо, Мал эмнэлгийн ерөнхий газар хамтран энэ оны тавдугаар сарын 13-20-ны өдрүүдэд Монгол Улсын мал эмнэлгийн төв лаборатори болон ХХЕГ-т сургалтыг зохион байгуулж хилийн 26 ангийн 50 гаруй хөдөө аж ахуйн албаны дарга, малын их эмч мэргэжилтэй мал зүйчид оролцсон байна.

        Одоогоор Хил хамгаалах ерөнхий газар хэдэн малтай нь улсын нууцад ордог хэмээж байгаа хэдий ч олон нийтийн сүлжээнд албан хаягаар нийтэлснээр 80 гаруй толгой малтай гэнэ.  Түүнийг нь уналга эдэлгээнээс гадна ямар зорилгоор өсгөж үржүүлдэг талаар ямар нэгэн мэдээлэл иргэдийн дунд хомс байдаг. Тэгвэл Хил хамгаалах ерөнхий газрын мал маллагааны цэргүүдийн дунд аварга саальчин, ногоочин, малчин зэрэг байхаас гадна мөнгөн төлийн эзэд байдаг байна. Тухайлбал “Цөөвөр” хэмээх XVII жарны цагаагчин үхэр жилийн цагаан сарын баярыг тохиолдуулан Хил хамгаалах байгууллагын хөдөө аж ахуйн 2020 оны үйл ажиллагааны үр дүнгээр хилийн 0168 дугаар ангийн хөдөө аж ахуйн алба “Аварга алба”-аар шалгарчээ. Мөн Хилийн 0245 дугаар ангийн хөдөө аж ахуйн албаны дарга, хошууч Ш.Хүрэлбаатар “Аварга мэргэжилтэн”, хилийн 0164 дүгээр ангийн малын суурийн ахлагч, ахлах ахлагч Р.Батсуурь “Аварга малчин”, хилийн 0146 дугаар ангийн саальчин Д.Саруултуяа “Аварга саальчин”, хилийн 0257 дугаар ангийн ногоочин Н.Цэрэндорж “Аварга ногоочин”, хилийн 0108 дугаар ангийн малын суурийн ахлагч, ахлагч Э.Дүгэрсүрэн “Мөнгөн ботгоны эзэн”, хилийн 0285 дугаар ангийн агтны суурийн ахлагч, дэд ахлагч О.Батчулуун “Мөнгөн унаганы эзэн”, хилийн 0132 дугаар ангийн малын суурийн ахлагч, ахлагч М.Энхбаяр “Мөнгөн тугалны эзэн”, хилийн 0184 дүгээр ангийн малын суурийн ахлагч, ахлах ахлагч Б.Төмөрбаатар “Мөнгөн хурганы эзэн”, хилийн 0311 дүгээр ангийн малын суурийн ахлагч, ахлах ахлагч Х.Серикболат “Мөнгөн ишигний эзэн”-ээр тус тус шалгарч байжээ. Үүнээс гадна Хилийн 0166 дугаар ангийн гэрээт хилчин, ахлах түрүүч Г.Лувсандондов  “Сайн малчин гэрээт хилчин” болсон байна. Түүнчлэн Хил хамгаалах байгууллагын хэмжээнд 2020 оны жилийн эцсийн мал, амьтдын тооллогоор хилийн 28 ангийн 188 суурьт 82087 толгой мал, 17 ангийн туслах аж ахуйд 404 толгой амьтан тоологдсон байна. Үүнээс төллөх насны 31.564 толгой эх малаас 23.444 толгой төл хүлээн авч 98.5 хувьтай бойжуулсан гэх албан мэдээлэл байгаа юм.

-ЦЭРГИЙН АНГИЙН УДИРДЛАГУУД ЦЭРГИЙН АМЬ, ЭРҮҮЛ МЭНДЭЭР МАЛАА ХАРУУЛЖ, ӨГСГӨЖ, БАЯН БОЛЖ БАЙНА-

            залуучуудын минь амь, эрүүл мэнд юу юунаас илүү чухал билээ

         Хилийн цэргийнхэн байлдагчдыг зарцалдаг гэдэг нь зүгээр ч нэг яриа биш. Тэд олон аавын хүүг мал хариулж, ажил сургах нэрийдлээр эрэмдэг, зэрэмдэг болгож байгаа. Хамгийн сүүлийн жишээ дурдахад, Дорноговь аймгийн Хатанбулаг сум дахь хилийн 0168 дугаар ангид 2020 оны нэгдүгээр ээлжээр Өмнөговь аймгаас татагдан ирсэн байлдагч Х 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 24-ний өдрийн 22:00 цагийн орчимд амиа егүүтгэсэн хэрэг гарсан байдаг. Байлдагч Х нь цэргээс халагдахад долоо хоног дутуу байсан бөгөөд малын суурьт үүрэг гүйцэтгэж байсан билээ. Амиа алдсан байлдагч Х “Малаа эргээд ирье” хэмээн гараад малын хашаанд хоолойгоо боомилсон байдалтай олдсон байдаг. Ажил сургахын хажуугаар харж хандаж, сургаж байх ёстой дарга нар нь хайхрамжгүй хандсаны улмаас 20-хон настай байлдагч амиа алдаж, ар гэрийнхэн нь цогцсыг нь аваад гэр рүүгээ явж байлаа.
Үүгээр ч зогсохгүй хоёр ч эрүүл саруул цэргийн албанд мордсон хоёр байлдагч тахир дутуу болж, эмнэлгийн орон дээр үхэл, амьдралын заагт тарчилж байна. Тодруулбал, өнгөрсөн тавдугаар сард Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумаас Алтан суманд байрлах хилийн 0214 дүгээр ангид цэрэгт татагдсан байлдагч А.Алтангэрэл хүзүү нь хугарч, нуруу нь бяцарч, хөл, гар нь мэдээгүй болсон байдаг. Тэрбээр тус ангийн байлдагч н.Дагвадоржтой барилдаж, хүнд бэртсэн гэх. Байлдагчийн аавын хэлснээр “Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвд 20 гаруй хоног эмчлүүлж байна. Яаралтайгаар хэд хэдэн удаа хагалгаанд орж, хүзүүгээ хоёр удаа хадуулсан. Хүзүү нь хугарч, нуруу нь бяцарсан. Хүү минь насаараа асаргаанд байхаар боллоо. Ганц хүүгээ эрүүл саруул цэргийн албанд явуулсан шүү дээ. Хүзүү нь хугараад машинд хүлүүлж, 1500 км туулж Улаанбаатар хотод очсон. Хүү минь тухай үед үхэр сааж байсан юм билээ. Гэтэл нэг байлдагч барилдъя гэж шалсаар байгаад хүүг минь унагаж, хүнд бэртээсэн” гэж харамсал дүүрэн ярьсан юм.

авын хүүгийн амь, хоёр байлдагчийн эрүүл мэндээр малаа маллуулж, хэдэн мянга болгож өсгөж байна

Мөн төд удалгүй буюу наймдугаар сарын 11-нд Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын хилийн цэргийн 0184 дүгээр ангийн заставын малчин цэрэг байлдагч Б мориноос унаж бэртсэн хэрэг гарсан байдаг. Байлдагчийн биеийн байдал муу байгаа бөгөөд түүнийг ГССҮТ-д нисдэг тэргээр авч ирж, эмчилгээ хийж байгаа. Ердөө гуравхан жишээг дурдахад ийм байна. Хилийн цэрэг ганцхан жилийн хугацаанд нэг аавын хүүгийн амь, хоёр байлдагчийн эрүүл мэндээр малаа маллуулж, хэдэн мянга болгож өсгөж байна. Угтаа бидэнд хилийн цэргийн байгууллагын баян, ядуу, мал сүрэг нь хэдэн мянга болж өсөх нь огтхон ч хамаагүй. Харин байлдагч, залуучуудын минь амь, эрүүл мэнд юу юунаас илүү чухал билээ.