Ардчилсан намынхан дотоод сонгуулиа хийх гэж хөгөө чирлээ, өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд. АН-ын дотоод сонгуулиар бүх шатны Намын хороодын гишүүд, ҮБХ-ны гишүүдийг сонгож, тодруулах юм.

        Намын гишүүнчлэлтэй, гэрэгэ гардсан гишүүдээ дотоод сонгуулиа өгөх гээд очиход нь нэр дээр баахан “царцаа” нүүлгэж ирээд, бантсан хүн баавгай ална гэгчээр саналаа өгч болохгүй болохоор нь жинхэнэ гишүүдээ хөөж, туусан хэмээн булхайгаа дэлгэв. Тэр тусмаа Баянгол дүүргийхэн багагүй дуулиантай байлаа. УИХ-ын нэр бүхий гишүүн дотоод сонгуулиа будлиантуулах ажлыг хийсэн хэмээн нэр дурдагдав.

       Ардчилсан намын гишүүнчлэлтэй, гэрэгэ гардсан гишүүд нь саналаа өгч чадсангүй хэмээн сошиал орчинд лайв хийж, эсрэгээрээ “царцаа” болж нүүж ирсэн нь сонгуулийнх нь үйл ажиллагаагаа самарсан сурагтай.

  Өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд УИХ-д ч, орон нутгийн сонгуульд ч үнэмлэхүй ялагдал хүлээсэн АН-ын жинхэнэ гишүүд нь гудамжинд гарч, лааз өшиглөх нь өшиглөж, өөр намд орох нь орцгоосон, үнэндээ. Гэтэл саяын дотоод сонгуулийн үеэр дүүрэг, хороодынхоо оршин суугчдаас ч илүү тооны гишүүнтэй болсон гэдгийг санал өгсөн иргэдийн тоогоор баталсан хэмээн АН-ын гишүүд цахим хуудастаа жиргэжээ. Уг нь бол Ардчилсан нам сэхээний тасгаас гарах уу, үгүй юү гэдгийг шийдэх хамгийн чухал сонгууль байлаа, АН-ын дотоод сонгууль. Өөрөөр хэлбэл, намын шат шатны байгууллагын даргыг сонгож, Ардчилсан намын дараагийн сонгуулийг зураглах шинэ үеийн төлөөлөл болох хүмүүсээ сонгох чухал сонгуульт үе шат байв. Харамсалтай нь, тэд дотоод сонгуулиа ч доривтойхон хийж чадахгүй байх хүртлээ доройтжээ, үнэндээ. Тэр байтугай Ардчилсан намын дотоод сонгуульд намаасаа гарсан хүмүүс ч өрсөлдсөн сурагтай. Өөрөөр хэлбэл, өөр намд урвачихаад Ардчилсан намыг арай сэхэхээр нь намын анхан шатны байгууллагын удирдлагад багтах “БЭТ”-ийг энэ сонгуулиар бэлдсэн гэх яриа  АН-ын гишүүд дунд яригдах болжээ.

         Уг нь Ардчилсан нам гудамжинд тэмцэж, гуйлга гуйхаар наагуур хоосорсон ч хамгийн дотоод ардчилалтайгаар даргаа сонгодог сайн талтай байлаа. Тэд тарж, бутарч, тайзан дээрээ зодолдож, саналын хайрцгаа булаацалдаж, зугтаж байсан ч өнөөдрийнх шиг хамгийн худлаа жүжгийг тавьж байсангүй. Фракцууд нь хоорондоо өрсөлдөж байж хамгийн сайн хувибарыг сонгож ирсэн нь Ардчилсан намынхны мөн чанар үнэт зүйл байв.   Харамсалтай нь, энэ удаагийн Ардчилсан намын дотоод сонгууль гэх тавилттай жүжигт эр, эм хөгшин залуугүй оролцож, гишүүдийнхээ нэр нүүрийг шороотой нь хутгалаа.

           Анхнаасаа Ардчилсан намын дотоод сонгууль будилаантай эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, Ардчилсан намын дотоод сонгуулийг хийхдээ намынхаа гишүүдийн нууц мэдээллийг цахим орчинд нээлттэй байршуулсан гэх дуулиан дэгдээд намжиж байлаа. Тодруулбал, Ардчилсан намын Үндсэн дүрмийг Улсын дээд шүүх бүртгэснээр намын шинэ дүрэмдээ нийцүүлсэн дотоод бүтэц зохион байгуулалтаа зураглах ажлыг эхлүүлсэн. Улмаар өнгөрсөн нэгдүгээр сард дотоод сонгуульд санал өгөх эрхтэй гишүүдээ шинээр бүртгэж эхэлсэн талаар мэдээлж байлааа. Харамсалтай нь, бүртгэл нь нээгдмэгцээ хүний эрхийг зөрчсөн, хувь хүний мэдээллийг задруулсан гэх мэдүүллүүд олны шуугиулсан удаатай. Тодруулбал, АН гишүүддээ зориулсан AN.mn вэбсайтыг хөгжүүлэх явцдаа сонгуулийн насны хоёр сая гаруй иргэний мэдээллийг байршуулсан. Тэнд нь дурын иргэн регистрийн дугаар хийхэд хувийн бүх мэдээлэл гарч ирсэн нь илэрсэн” хэмээн гомдол гаргаад байна.

        Тодруулбал иргэд “АН хоёр сая гаруй иргэний хувийн мэдээллийг хаанаас авсан бэ гэдгийг тогтоолгох шаардлагатай. Энэ мэдээллээ задруулсан нь ямар хуулийг зөрчиж байгааг холбогдох байгууллагууд тогтоох ёстой” гээд ХЭҮК, ЦЕГ-ын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтэс болон Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яаманд гомдол гаргаад байгаа юм. Энэ мэтээр Ардчилсан намынхан дүрмээ шинэчлээд л мордохын хазгай гэгч болж байна даа, үнэндээ.

          Өнгөрсөн 34 жилийн хугацаанд Ардчилсан нам мандахдаа мандаж, унахдаа унаж явсан ч ийм улбайж, сулбайсан, унж дорой, унтаа зориггүй, зорилгогүй байсангүй.

     Үе үеийн ардчиллын удирлагууд “эрх мэдэлгүй” байсан ч эр зоригоороо өнөөгийн Ардчиллыг бүтээсэн гэдэгтэй санал нийлэх хүн олон биз. Харин өнөөгийн Ардчилсан намаас манлайлал, улс төрийн зангараг, намын төлөвшил гэж горьдоод ч хэрэггүй юм байна. Угтаа бол тэд намынхаа анхан шатны нэгж байгууллагын удирдлагуудаа, намын дотоод бүтэц зохион байгуулалтаа ч зураглаж мэдэхгүй, дотоод сонгуулиа ч доривтой хийж чадахгүй, эрх баригч намынхны БЭТ-ийг намдаа шургуулах хүртлээ уналтад оржээ.