Өдийд манай нутагт цагаан хөшиг татчихсан байгаа. Биесээ налан дүнхийх уулсын оройгоор салхи хүүгж, жигүүртнүүд уран галбирыг үзүүлэн нисээд л сайхнаас ч сайхан... Өвдөг татсан цасан дундуур  машин зам зурайж, малын жим татаад анир гүмхэн дүнсийж буй сурагтай. Идэр ес эхэлчихсэн болохоор хүйтэн жавар өглөө, тажигнаж, нар юу, юугүй л хүүшилж байна гэнэ. Энэ л нутагтаа эхийн хэвлийгээс эх дэлхийдээ мэндэлж 20 гаруй жил амьдарсан болохоор ямархан сайхан өвөл болдгийг харин ч нэг мэднэ. Ойрын хэдэн жил зун гантай, өвөл зудтай байгааг эс тооцвол сайхан нутаг даа. Энэ л нутагтаа цас, чарга хоршуулж, цан жавар татуулан гулгадаг байсан үеэ дурсъя гэж бодлоо. Намуухан цас ширхэглэн буугаад шинэ жилийн өдрүүд өрнөж байна шүү дээ.  

Өдөржин тоглож, тоглож нар хэвийхийн өлсөж, цангасан хүүхдүүд цагт дотуур байрандаа ирнэ

            Одоогоос яг 12 жилийн өмнө нутагт минь их айхтар зуд болоод малчид отроор явчихсан. Тиймээс дотуур байранд гэрээ санагалзсан, өгүүлсэн хүүхдүүд амьдарч байлаа. Аав, ээж , гэр орноо санаж буй хүүхдүүдэд өдөр өнгөрнө гэж даан ч нэг үгүй. Цаг өнгөрөхийн тулд хичээлээ тараад л гол дээр очиж гулгана. Голын судаг өгссөн хүйтэн жаварт хацраа алгадуулж, улай бутарсан л хүүхдүүд л тоглож байдаг сан. Би ч тэдний дунд тоглож, цан, жавартай нөхөрлөж байлаа. Санахын дээдээр санаж, өгүүлэхийн дээдээр өгүүлж чаддаг байсан нас минь өрөвдөлтэй ч юм шиг санагддаг. Тэр үед бидний тоглож байгаа цас хайлж, голын ус урсахаар аав, ээж минь ирнэ дээ гэж бодно. Даанч шиг хол, мөн ч хол урт цаг хугацаа дэргэд нь хүлэгдсэн мэт явж өгөхгүй. Өдөржин тоглож, тоглож нар хэвийхийн өлсөж, цангасан хүүхдүүд цагт дотуур байрандаа ирнэ. Өрөө болгоноор л ус хайна. Олдоно ч гэж ёстой үгүй. Тэгээд л оройн хоолондоо орох цагийг хүлээнэ. Уг нь байрны хажууд нийтийн худагтай. Гэвч 15:00 цаг гээд хаачихдаг болохоор тоглож, сэтгэлээ аргадаж буй хүүхдүүд яаж ус авах билээ. Тиймээс уурын зуухнаас сав саваар нь ус авч ууцгаана. Үүнээсээ болоод зарим нь шарлаад эмнэлэгт, заримынх нь биеэр тууралт өгөөд хичээлдээ явахгүй. Дотуур байрны багш, жижүүрүүд гэж аашны тулмууд  байсныг нуух юун. Сахилгагүйтлээ гээд бүгдийг нь кордорт гарыг нь өргүүлж зогсоод тас, тас алгадна. Уйлсныг нь уйллаа гээд нэмээд зодно. Уйлахгүй бол “Ямар шазар уу чацга вэ” гээд зодно. Энэ үйл явдал өдөр болгон л өрнөнө дөө. Ийм л үйл явдлуудын дунд цагийн зүү цохилон цохилсоор арванхоёрдугаар сарын 31 боллоо. Уулын мухардах орших бөглүү сумын иргэд, байрны хүүхдүүдээс бүрдсэн шинэ жилийн үйл ажиллагаа сумын төвд эхэллээ. Манай сумын тэргүүний, шилдэг ажилтнууд ээлж, дараалан тодорч өвлийн өвгөн ааваас бэлэг авлаа. Дараа нь хичээл сурлагадаа амжилт гарсан хүүхдүүд бэлэг авав. Ингээд хүүхдүүдийн хувьд шинэ жил дуус ч байр луу явцгаасан юм. Харин томчууд бүжиглэхээр үлдлээ. Биднийг дотуур байр луугаа явах замд малгай цас хаялан байв. Алгаа тосож, цасны ширхгүүдийг хүлээж гүйсээр байрандаа ирлээ. Өрөө өрөөндөө тоглож, туузан саа, шараар чимэглэсэн өрөөнийхөө цонхоор алсыг гунигтай нүдээр ширтээд л...

Хүүхдүүд “Өвлийн өвөө биш байна” гэж инээд алдаад л, өвөө болсон хүн маань сандраад л хөгтэй байсан даа

          Хэсэг хугацааны дараа сургуулийн захирал өвлийн өвгөн аав дагуулсаар байранд ирж хүүхдүүдийг дуудлаа. Тэгээд гэрээ санагалзсан бидэнд урмын үг хайрлаж “Цаг хугацаа гэдэг бол нүд ирмэхийн зуурт өнгөрдөг. Удахгүй аав, ээж нь ирнэ. Нутаг усаараа л тосож авна хүүхдүүдээ. Харин та нар аав, ээжийгээ ирэхэд хичээл сурлагадаа амжилт гараад тосож аваарай. Та нарыг чадна гэж захирал багш нь бодож байна. Тиймээс алс холын газраас өвлийн өвгөн аавыг урьж, хүүхдүүдээ бэлэг гардуулахаар боллоо” гээд л хүүхэд бүрт бэлэг гардуулсан юм. Хайртай бүхнээсээ хол байгаа хүүхдүүдэд захирал багшийн үг хүч хайрласан даа. Хүн гэдэг урмын үгээр хүч ордгийг би тэр үед мэдсэн. Хүүхэд бүрийн царайнд гэрэл гийж, инээд цалиглаад сайхан ч байсан. Тэр үед өвлийн өвгөн маань бэлгээ тарааж дуусаад санаандгүй сахлаа унагаачихсан юм. Өвлийн өвөө байдаг гэдэгт явсан үе тэр үгүй болж билээ. Учир нь сахал нь унахад манай сургуулийн нийгмийн ажилтан байсан юм. Хүүхдүүд “Өвлийн өвөө биш байна” гэж инээд алдаад л, өвөө болсон хүн маань сандраад л хөгтэй байсан даа. Тэр үеийн, тэр цагийн хамгийн сайхан нь гэрээ санасан хүүхдүүд баяр бэлэглэж чадсан явдал юм. Бэлэг гардуулсан хуурамч өвлийн өвөө биш. Хүүхдүүдийн сэтгэлд гэрэл асааж чадсан захирал багшийн урмын үг байсан юм.