Саяхан орсны цасны дараа өвс, тэжээлийн үнэ огцом өсжээ. Сандарсан малчид банкнаас зээл гаргуулан өндөр үнээр өвс худалдан авч байна. Тухайлбал энэ жилийн хувьд цас их унаж, хүйтрэх төлөвтэй байгааг учир мэдэх хүмүүс хэлж байна. Хэдэн малаа оруулахын тулд үнэтэй өвс худалдан авахаас өөр аргагүйд хүрсэн малчид аль чадахаараа л үнэтэй өвс худалдан авч байна.

               Өнөөдрийн байдлаар Архангай, Баян-Өлгий, Баянхонгор, Говь-Алтай, Дорноговь, Дундговь, Ховд, Төв, Увс, Өвөрхангай, Завхан зэрэг 11 аймагт зудын эрсдэл их байгаа юм. Энэ жил улсын хэмжээнд нийт 200.1 мянган малчин өрхөд 71.1 сая, хонин толгойд шилжүүлснээр 122.5 сая толгой мал өвөлжиж, 20.0 сая малыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулсан урьдчилсан дүн гарсан байна. Гэвч гандуу болон гантай байсан баруун болон говийн нутгаар бэлчээрийн ургац бага, даац олон дахин хэтэрсэн, мал бэлчээх, оторлох, өвс тэжээл бэлтгэх нөхцөл муу байгаа бол хур бороо элбэг байсан төвийн бүс нутгаар ч зундаа сэрүүн, өдөр шөнийн температурын хэлбэлзэл их, бэлчээрийн ургамлын төрөл зүйл өөрчлөгдөж доройтсон төлөвт байгаа, нэгжийн ургац бага, малын тоо ихтэй, цас эрт орж, хүйтэрсэн зэрэг нь зудын эрсдэлийг нэмэгдүүлж байгааг Ус цаг уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнгээс мэдэгдсэн. Үүнийг дагаад өвс, тэжээлийн үнэ шууд нэмэгддэг. Ялангуяа малчид өөрсдөө тарьж, ургуулан хураах боломжгүй говийн зарим аймагт өвсний 20,000-25,000 төгрөг хүрчээ.

Монгол хорголжин тэжээл 40 кг нь 35,000 төгрөг, “Хурд” морины тэжээл 25 кг нь 50,000 төгрөг

Шингүүртэй тэжээл 35 кг нь 48,000 төгрөг Орос овьёос 40 кг нь 48,000 төгрөг

       Өнгөрсөн оны нэгдүгээр сард, хөдөө, орон нутагт нэг боодол өвсний үнэ дээд тал нь 25,000 төгрөгт хүрсэн. Тэгвэл энэ оны арваннэгдүгээр сарын байдлаар "Малчны лавлах 109"-ын мэдээгээр “Таван шар”, “22-ын товчоо”-ны захуудад ногоон өвс боодол нь 20,000 төгрөг, цагаан өвс 16,000 төгрөг, ногоон тэжээл 20,000 төгрөг, хивэг 25 кг нь 17,000 төгрөг, “Алтантариа” хивэг 18,000 төгрөг, улаан буудай 40 кг нь 35,000 төгрөг, тэжээлийн будуу 30,000 төгрөгийн үнээр худалдаалагдаж байна. Тодруулбал, Монгол хорголжин тэжээл 40 кг нь 35,000 төгрөг, “Хурд” морины тэжээл 25 кг нь 50,000 төгрөг, Шингүүртэй тэжээл 35 кг нь 48,000 төгрөг Орос овьёос 40 кг нь 48,000 төгрөг, Монгол овьёос 40 кг нь 38,000 төгрөгийн үнэ ханштай байна.

          “Энхжин” худалдааны төвийн автобусны буудлын хоёр талаар “Мал, амьтны төрөл бүрийн тэжээл зарж байна” гэсэн бичигтэй том, жижиг агуулах, дэлгүүр эгнэжээ. Зарим нь тонн тэжээл багтах агуулахтай байх бол олонх нь дэлгүүрийнхээ үүдэн хэсэгт цөөн тоогоор тавьсан байх бөгөөд гадна талбайд шуудайтай тэжээл хураан, үнийг нь наан борлуулж байв. Хэдийгээр тэжээл “гүйх” цаг нь өдийд хэдий ч борлуулалт тааруу байгаа бололтой, борлуулагчдын зарим нь шуудайтай тэжээл дээрээ унтаж, зарим нь утас оролдон цагийг өнгөрөөнө. Хүмүүсийн хувьд үнэ асуухаас хэтрэхгүй бөгөөд хаа нэг жижиг тэрэгтэй хүн ирж, таваас зургаан уудай тэжээл авахаас өөрөөр дорвитой худалдаа наймаа бололгүй нэлээд удав. Ийн ажиглахад энэ дундаа арай том агуулах анхаарал татав.

 Хүмүүсийн хувьд үнэ асуухаас хэтрэхгүй бөгөөд хаа нэг жижиг тэрэгтэй хүн ирж, таваас зургаан уудай тэжээл авахаас өөрөөр дорвитой худалдаа наймаа бололгүй нэлээд удав

             Хөхүүрийн ам цаашилж, хүйтний ам наашилж, хүмүүс өвлийн бэлтгэлдээ хэдийнэ оржээ. Тэр дундаа аравдугаар сар бол тариаланчид ургацаа хурааж, малчид өвс, тэжээлээ базаах ид үе. Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас Мал аж ахуйн салбарын өвөлжилт, хаваржилтын бэлтгэл хангах ажлын хүрээнд “Хөдөө аж ахуйн салбарын 2023-2024 оны өвөлжилт, хаваржилтын бэлтгэл хангах зарим арга хэмжээний тухай” Засгийн газрын энэ оны 221 дүгээр тогтоол гарсан. Ингэхдээ хадлан бэлтгэх боломжгүй орон нутгийн удирдлагатай харилцан тохиролцож хадлангийн талбай ашиглах гэрээ хэлэлцээр хийх ажлыг зохион байгуулахаар тусгасан. Энэ бол малчид өөрсдөө өвс, тэжээлээ бэлтгэх том боломж. Нөгөө талаар үйлдвэрээс гарсан өвс тэжээлийг малчдад борлуулдаг. Үүнтэй холбогдуулан энэ удаагийн сурвалжилгаараа “Энхжин” худалдааны төв болон “Эмээлт” зах хүрэх замд борлуулж буй өвс, тэжээлийн үнийг сурвалжилсан юм.