-Жилийн жилд хэрүүл тэмцэл, хэл ам дагуулдаг “Болор цом” энэ жил бүр “шившиг” болохыг үзлээ-

           Энэ жилийн “Болор цом”-оос хэчнээн үзэгч, уншигч дутуу баяр, хөндүүр мэдрэмжтэй гарсан бол оо. 39 жилийн түүхтэй “Болор цом”-д яруу найраг уншсан нь биш, наадмын гурван даваанд шүлгээрээ “уралцсан” нь авдаг болжээ. 

Уралдааны эхэнд л “Ардчилсан зарчмаар явуулна” гэсэн “Болор цом-39” ардчилсан болсон гэж итгэхэд бэрх. Наадмын сүүлийн даваанд Б.Болорцэрэн, Н.Мөнхбаяр, Л.Моломжамц, Тө.Бямбасүрэн, Д.Галсансүх нарын яруу найрагч үлдсэн. Тавдугаар байрт Н.Мөнхбаяр, дөрөвт Д.Галсансүх, гуравт Л.Моломжамц нарыг зарлаж, үлдсэн Б.Болорцэрэн, Тө.Бямбасүрэн хоёрын оноо тэнцсэн гэх шалтгаанаар дахин тайзан дээр гаргаж ирээд шүлэг уншуулав.

          Энэ талаар ч “Алтан өд”-ийн шагналт, утга зохиол судлаач, шүүмжлэгч Х.Чойдогжамц “Болор цом” очир там болжээ. Хамгийн сайн, хамгийн муу хоёрыг нь үлдээснээ дахиуллаа” гэжээ.

       “Болор цом”-ын тэргүүн шүлгийн “босго” өндөр. Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэнгийн “Ижийтэйгээ байхад”, Соёлын Гавьяат зүтгэлтэн А.Эрдэнэ-Очирын “Зам”, Д.Галсансүхийн “Англи хэлэнд итгэж зориулав”, Д.Болдхуягийн “Монгол хэл” зэрэг шүлэг энэ наадамд барагтай нь хүрдэггүй тэргүүн шүлгийн жишиг тогтоочихсон. Гэтэл Б.Болорцэрэн “Болор цом” барьснаас хойш шүлэг нь “сэхэл авсангүй”.

Б.Болорцэрэн сүүлийн шатанд:

“Шүлэг бичихгүй удвал хар дарна 

Шүд уналаа гэж

Шүлэг бодохгүй өнжвөл хар санана

Зүүд хэллээ гэж”

Мөн “Ээж болсон өдөр минь шүлэг

Ээжгүй болсон өдөр минь шүлэг

Ааваа баярлуулах ганц зам

Амьд яваа минь шүлэг мэт

Шүлэг бичихгүй л бол

Эхийн ачийг санахгүй би 

Шүлэг бичихгүй л бол

Элдэв өвчнөөс салахгүй би”

гэсэн нь тэргүүн шүлгийн жишигт хүрэх бус, бүр жишгийг нь унагаад хаячихна гэж хэн санах вэ дээ. “Хог”, “Тайзны шүлэг” гэж шүүмжлүүлж байгаа Б.Болорцэрэнгийн шүлгийг “Муу ёр” гэж бодсон хүмүүс ч байна.

МЗЭ-ийн шагналт яруу найрагч Б.Батрэгзэдмаа шинэхэн “Болор цом”-тон Б.Болорцэрэнгийн талаар

“Монголын утга зохиол, Монголын яруу найргийг аврах цаг иржээ. “Болор цом”-ын эзэн гэх...

“Яргуйт хаврын ямааг өрөвдөнө

Ядаж зөөлөн самна даа гэж хашхирахад хүрнэ

Айл хэмээн зочлох ялаа шумуулыг хүндэлнэ

Муурын зулзага үрчилж бүүвэйн дуу аялна” гэх шиг. Ямар гээчийн муу ёр вэ. Яруу найраг биш, шүлэг ч биш, аймшиг. Аръяабал минь” гэж бичжээ.

          Нэгэн удаа утга зохиол судлаач, яруу найрагч Я.Баяраа “Болор цом” хэмээх тайзнаа шүлэг дуудан уралдах наадам Монголын яруу найрагт гавьяа байгуулсан гэвэл цөөн хэдэн сайн найрагчийг олны танил болгосондоо л байх.

Харин гай тарьсан гэвэл чухам тайзны шүлэгчдийг төрүүлж, залуу шүлэгчдийн дотоодоо чагнах хүсэл сэтгэлийн галыг алга ташилтын салхиар унтраан, уриа дуудлага, гэнэн магтаалын шинжтэй усан шүлэг төрөх хүчтэй сэдэл болсондоо л буй юм” гэж байлаа. Үүний нэгэн адилаар тэргүүн шүлгийн жишигт хүрч чадаагүй, “Болор цом”-доо ч тэнцэхээргүй Б.Болорцэрэнгийн тайзны шүлгийг “усан шүлэг” гэх үү аль эсвэл “муу ёр” бичсэнээр нь “цусан шүлэг” гэх үү мэдэх юм алга.

          Нөгөөтээгүүр энэ жилийн “Болор цом”-д “гялалзсан” нь залуу яруу найрагч Тө.Бямбасүрэн. “Далайцэрэн давсаан” гэдэг шиг яруу найргаа ойлгох уншигчид нь Тө.Бямбасүрэнгийн шүлэг түрүүлэх байсан талаар аман уралдан магтацгаах.

Түүний сүүлийн шатанд уншсан шүлэг:

“Сэдэв болох энэ түүхийг би

Сэхээн амьдруулахын хүндэт эмчээс сонссон юм

Ажлаа л хийж жаргадаг залуухан эмч байж

Амь тэнссэн хүмүүсийг авардаг байж

Эмнэлэгтээ л байхдаа цовоо сэргэг, цог галтай

Эргэн тойрондоо эрчим нь мэдрэгддэг хүү байж

Ганцхан ээжтэйгээ галаа тойрч аж төрдөг тэр

Гардаж эдгээсэн бүхнээ ам бүл минь гэдэг байж

Улиас навчаа гөвөөд л хатаж бутрахын чийхарсан дуутай

Урт намрын үдэш амьдрал үхлийг зааг дээрх

Амьсгал, зүрх нь зогссон хөөрхий эмэгтэй ирж

Амьдруулах гэж өчнөөн эмч, сувилагч тэмцэж

Залуу хүний гар шалмаг

Залгаа залгаа шаардлагатай бүхнийг хийж гэнэ

Цаг илүү оролдоод авралгүйтэй эвлэрч

Царай төрх бүхэнд гуниг мэлтэлзэж

Анхи шанааг нь дагаад хөлс урссан сувилагч охин

Ар гэрийнхэнд нь одоо мэдэгдэх үү гэж

Эмч залуу өөдөөс нь ч харалгүй толгой дохих

Энэ төрх урьдынхаасаа нэг л хөндий санагдаж

Хүүхэд бүрийн хайрыг татдаг буурал асрагч

Хүн ирээгүй бололтой гээд үүдэнд зогсож байж

Аниргүй эгшин дунд өнөөх эмч талийгч руу тонгойсноо

Амьдралын будантай зулайг нь өмөлзөн үнсэж

Хүүгээ уучлаарай ээжээ ... гэж шивнээд л

Хүний элэг эмтрэн уйлсан гэдэг

Асрагч эмгэн л хамгаас түрүүлж ухаараад

Аяархнаар хаалгаа хаах хүртэл бусад нь ойлгоогүй гэнэ ээ” хэмээсэн байна.

Гэрэл зургийг Т.Чимгээ

          Залуу яруу найрагчийг дарав уу, дээрээ тохироотой байв уу. Хурдан морины уралдаан, бөхийн барилдаан шиг “Болор цом”-д ч гэсэн допинг бий гэж ярих хүн олон. Яруу найргийн допингийг дээрээ тохироотой аль эсвэл хэдэн арван сая төгрөг дээдчүүлд атгуулж байж л “хэрэглэдэг” гэх. Аль нь үнэн, аль нь бурууг мэдэхгүй ч “мөхөл” рүүгээ “мөлхөж” байгаа Монголын яруу найргийг “аврах” цаг болсныг уншигчид төвөггүй хэлээд өгөх биз ээ.